Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ

Μάθημα αυτογνωσίας

Από τον ΒΑΓΓΕΛΗ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Σ' ένα νησί αθανάτων, τοποθετημένο κατά πάσα πιθανότητα σε μια μη ορατή διάσταση, στο εσωτερικό της οποίας είναι δυνατόν να συμβούν τα πλέον απροσδόκητα γεγονότα, ξετυλίγεται η δράση του πρώτου μυθιστορήματος του Σαλμάν Ρούσντι, που δημοσιεύθηκε το 1975 και κυκλοφορεί τώρα στα ελληνικά, σε μετάφραση Εφης Φρυδά, από τις εκδόσεις «Ψυχογιός». Ο Ρούσντι ήταν μόνο 28 ετών όταν τυπώθηκε το «Νησί της αθανασίας», αλλά το όνομά του έκανε αμέσως τον γύρο του κόσμου -και δικαίως.

Φτιάχνοντας ένα εκπληκτικό pastiche, όπου το φανταστικό ή η επιστημονική φαντασία συναντιούνται σ' ένα αξεδιάλυτο σύμπλεγμα με το παραμύθι και την αλληγορία ή το σύμβολο, ο Ρούσντι ρίχνει στους ώμους των ηρώων του ένα βαρύ φορτίο: είναι υποχρεωμένοι να ζήσουν την αθανασία τους σ' ένα κομμάτι γης περιστοιχισμένο από μιαν αχαρτογράφητη θάλασσα, σε μια παραδεισένια κατ' αρχάς ουτοπία, που εξελίσσεται εν συνεχεία σε φρικώδη δυστοπία, με τους κατοίκους της Νήσου του Μοσχαριού να βυθίζουν τα χέρια τους στο αίμα, αφού ο θάνατος είναι αδύνατον προκληθεί από φυσικά αίτια.

Βασισμένο στην ιδέα της εικονικής πραγματικότητας και της ρυθμιστικής ευφυΐας των υπολογιστών (σε μιαν εποχή κατά την οποία τόσο η εικονική πραγματικότητα όσο και οι υπολογιστές απουσίαζαν θεαματικά από την καθημερινή ζωή), το μυθιστόρημα του Ρούσντι ξεδιπλώνει μια περιπέτεια ανακάλυψης και αναγνώρισης του εαυτού, εξιστορώντας μιαν οδυνηρή αλλά άκρως επιτυχή πορεία προς την κατάκτηση της αυτογνωσίας. Ο κεντρικός του ήρωας, ένας Ινδιάνος που είναι επτακοσίων ετών και ονομάζεται Φτερωτός Αετός, έρχεται αντιμέτωπος με τα πιο δύσκολα και τα πιο παράξενα εμπόδια (υποφέρει από απανωτούς ψευδαισθητικούς πυρετούς, πέφτει σε δυσοίωνες ερωτικές αγκαλιές, αναγκάζεται να φορέσει μάσκες οι οποίες εξαγριώνουν τον περίγυρο), αλλά καταφέρνει στο τέλος να εντοπίσει και να ενεργοποιήσει τις αληθινές του δυνατότητες, να φέρει, με άλλα λόγια, στην επιφάνεια όλα όσα έχουν όντως προσδιορίσει τις ανάγκες και την ταυτότητά του.

Το μήνυμα θα μπορούσε να είναι απλοϊκό ή αφελές, όπως στους οδηγούς ευτυχίας του σωρού, αν ο Ρούσντι δεν είχε φροντίσει να παραστήσει με τόσο εφιαλτικά μέσα τη διαδρομή του Φτερωτού Αετού προς την αλήθεια και τη λύτρωση. Παρά την ανακουφιστική του έξοδο, το βιβλίο εικονογραφεί ένα αποκαλυψιακού τύπου τοπίο, όπου η αθανασία γεμίζει τους πρωταγωνιστές του με δυστυχία, ενώ ο θάνατος μοιάζει στα μάτια τους με την υπέρτατη σωτηρία. Πρόκειται, σε κάθε περίπτωση, για ένα μυθιστόρημα που δεν παραδίδει εύκολα τα κλειδιά της ερμηνείας του και δεν παύει να μας γοητεύει με τον αινιγματικό του χαρακτήρα μέχρι και την τελευταία σελίδα.

Μοτοσυκλέτα και λογοτεχνία

Με τον ιδιότυπο τίτλο «Ενδοσκεληδόν» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Ζήτρος» ένα εξίσου ιδιότυπο όσο και πρωτότυπο βιβλίο: μια ανθολογία κειμένων της ελληνικής λογοτεχνίας που έχουν ως θέμα τους τη μοτοσυκλέτα. Ο λόγος είναι για τη δουλειά του Σπύρου Λαζαρίδη «Ανθολογία έργων της ελληνικής λογοτεχνίας με ήρωες μοτοσυκλέτες και μοτοσυκλετιστές», που προλογίζει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος.

Γιατί, όμως, η μοτοσυκλέτα όχι μόνον απασχολεί τη λογοτεχνία, αλλά και γίνεται αντικείμενο μιας θεματικής ανθολόγησης; Οπως σημειώνει στην εισαγωγή του ο Λαζαρίδης, «η μοτοσυκλέτα έχει σχέση με τη νεότητα, με τον έρωτα, με τη φυγή (συναισθηματική και πραγματική), με τον κίνδυνο και τον θάνατο, με την ομορφιά μα και την ενόχληση, τον βιοπορισμό και τη διασκέδαση, με τη ζωή την ίδια». Από τη μεριά μου να προσθέσω πως η ανθολογία του Λαζαρίδη έρχεται ως προέκταση της μελέτης του «Η μοτοσυκλέτα στην ελληνική λογοτεχνία», που πρωτοδημοσιεύθηκε το 1986 και επανεκδόθηκε συμπληρωμένη το 1998. Τα περισσότερα από τα κομμάτια τα οποία έχει διαλέξει ο Λαζαρίδης ξεχωρίζουν με τη σπιρτάδα και τη χάρη τους, που δεν χάνουν τη δύναμή τους ακόμη κι όταν η μοτοσυκλέτα χρησιμοποιείται ως σύμβολο όχι της ομορφιάς και της ορμητικότητας, αλλά της σκοτεινιάς και του κακού.