Ελευθεροτυπία - Στο σταθμό του Μονάχου

«Νοστάλγησα την Ελλάδα. Ερχόμενος, όμως, απογοητεύτηκα από τις συνθήκες που επικρατούσαν εδώ. Δεν ήταν δυνατόν να ζήσω από τη φωτογραφία», λέει ο Δημήτρης Σούλας για την επιστροφή του.

Χαρακτηρίστηκε «κατ' εξοχήν φωτογράφος της αποφασιστικής στιγμής», αφού απαθανάτισε καίρια την εποχή του στους δρόμους του Μονάχου: μετανάστες, απόκληρους, φοιτητές, καταναλωτισμό αλλά και φλερτ, καθημερινότητα. Ο άγνωστος στην Ελλάδα Δημήτρης Σούλας, επιτέλους μας παρουσιάζει τη δουλειά του. Το Μουσείο Φωτογραφίας του Μονάχου, στο οποίο έχει χαρίσει τα 10.000 φιλμ του, για να τιμήσει τα 70στά γενέθλιά του, ετοίμασε αναδρομική του έκθεση που θα περιοδεύσει ανά την Ευρώπη. Στην παραγωγή της συμμετέχει το Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, το οποίο και θα την παρουσιάσει πρώτο, από το ερχόμενο Σάββατο ώς τις 29 Φεβρουαρίου.

- Αρνηθήκατε την οικογενειακή επιχείρηση καπνού και την οδοντιατρική για να γίνετε φωτογράφος. Πώς αντιμετώπισε η οικογένειά σας αυτή την «ταξική αποστασία»;

«Προσπάθησα να ασχοληθώ με τα καπνά, αλλά μου ήταν αδύνατον. Επηρεασμένος από τη Νουβέλ Βαγκ, ήθελα να σπουδάσω σκηνοθέτης. Ο πατέρας μου δεν ήθελε ούτε ν' ακούσει. Επέμενε να σπουδάσω στη Γερμανία. Η οδοντιατρική, επίσης, δε με ενδιέφερε. Ετσι, επέλεξα Οικονομία και Κοινωνιολογία. Για ένα εξάμηνο δεν μου έστελνε χρήματα, μετά το πήρε απόφαση».

Persona non grata

- Η Σχολή της Φραγκφούρτης άσκησε δριμεία κριτική στα ΜΜΕ. Πώς εσείς, ένας απόφοιτός της, αποφασίσατε να εμπλακείτε με αυτά;

«Η σχολή με είχε επηρεάσει πολύ, αλλά τη φωτογραφία δεν την έβλεπα ως Μέσο Μαζικής Επικοινωνίας. Για μένα φωτογραφία ήταν ό,τι είδα το 1960 στην περίφημη διεθνή έκθεση φωτογραφίας «The Family of Man». Εκεί κατάλαβα ότι πρόκειται για τη μόνη τέχνη που μπορεί να αποδώσει τον άνθρωπο στην καθημερινότητά του, τη γλώσσα του σώματός του. Από τα βιβλία του Φάινιγκερ πήρα τις πρώτες θεωρητικές και τεχνικές γνώσεις».

- Η ίδρυση της Πανελλήνιας Αντιδικτατορικής Ενωσης στη Γερμανία πώς έγινε;

«Ημαστε άνθρωποι από όλα τα κόμματα: Τσοχατζόπουλος, Μπακογιάννης κ.ά. Κάναμε τεράστιες διαδηλώσεις με τη στήριξη των συνδικάτων του Μονάχου. Οταν τα κόμματα προσπάθησαν να την καπελώσουν, αποχώρησα. Κατά τη διάρκεια της δράσης μου, όμως, ο συνταγματάρχης εμπορικός ακόλουθος της Ελλάδας με χαρακτήρισε "persona non grata" κι έτσι απολύθηκα από τη μεγάλη εταιρεία στην οποία εργαζόμουν. Με την αποζημίωση αγόρασα καλό φωτογραφικό εξοπλισμό κι έτσι ξεκίνησα το φωτορεπορτάζ».

- Πώς καταφέρατε να περάσετε τη ματιά σας και μέσα από τον σκανδαλοθηρικό τύπο;

«Την "Τε Τσετ", στην οποία αναφέρεστε, δεν θα την έλεγα σκανδαλοθηρική. Απλώς είχε πολλές φωτογραφίες για την εποχή, μεγάλους τίτλους κ.λπ. Πλήρωναν βέβαια φωτομοντέλα τα οποία φωτογράφιζα κι εγώ γυμνά στο δρόμο -όχι ωστόσο με πορνό αισθητική. Τις έκαναν πρωτοσέλιδο, συνοδευόμενες από κείμενο του τύπου "Η Μαρία που θέλει να γίνει ηθοποιός ενώ ήταν βοηθός οδοντογιατρού ...". Δεν έγινα παπαράτσι. Αυτό που κυρίως πουλούσα ήταν φωτογραφία δρόμου: πλανόδιους, καστανάδες κ.λπ.».

- Το γεγονός ότι είσαστε μετανάστης επέδρασε στη δουλειά σας;

«Οχι. Μιλούσα πολύ καλά τη γλώσσα και με αντιμετώπιζαν ως ίσο. Πρόβλημα είχαν με όσους δεν ήξεραν γερμανικά».

- Τι πιστεύετε ότι άφησε, τελικά, η επαναστατημένη γενιά σας;

«Ηταν η εποχή που οι γυναίκες κατακτούσαν τη χειραφέτησή τους, που γινόταν η σεξουαλική απελευθέρωση. Στη Γερμανία, η νεολαία επαναστατικοποιήθηκε από την υποψία ότι προωθούνταν κατάργηση δημοκρατικών δικαιωμάτων. Τελικά, πιστεύω ότι η γενιά μας έδωσε μια ώθηση στην κατάργηση των συμβατικών συμπεριφορών. "Τη μούχλα των χιλίων χρόνων", όπως έλεγαν οι Γερμανοί».

- Ο σταθμός του Μονάχου, που εικονίζεται στο εξώφυλλο του καταλόγου της έκθεσης, στους Ελληνες πέρασε από το τραγούδι του Ακη Πάνου. Εσείς τι μουσική θα της βάζατε;

«Ενα μεγάλο μέρος των φωτογραφιών μου έχουν τραβηχτεί εκεί, διότι μόνο εκεί μπορούσα να βρω Άσσο άφιλτρο. Για τους εργάτες μετανάστες ήταν τόπος συνεύρεσης. Φορούσαν τα καλά τους και πήγαιναν βόλτα με την ελπίδα να συναντήσουν συμπατριώτες. Ηταν συγκινητικό. Εκεί γινόταν και καμάκι, όπως άλλωστε και μέσα στην πόλη, το οποίο φωτογράφιζα πολύ. Οσο για τη μουσική, ε, ως Έλληνας, Καζαντζίδη θα έβαζα».

- Από το τριήμερο που περάσατε με τον Μπρεσόν, τι κυρίως σας έμεινε στη μνήμη;

«Στις συζητήσεις μας συμφωνούσαμε ότι κέντρο της φωτογραφίας είναι ο άνθρωπος. Συμφωνήσαμε επίσης ότι χρειάζεται μεγάλη επιμονή και πολλά φιλμ για να τραβήξεις την καλή φωτογραφία, να κρατήσεις το δευτερόλεπτο στην αιωνιότητα και, με αυτή την έννοια, ο κινηματογράφος έχει περισσότερες δυνατότητες. Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν τον ήξερα. Μετά τη συνάντησή μας και αφού μου πρότεινε συνεργασία με το Μάγκνουμ, συνειδητοποίησα ποιος είναι».

- Εσείς, σε ποιες εικόνες αποτύχατε;

«Οι Γερμανοί, αντί της δικής μας χειρονομίας της ανοιχτής παλάμης, δείχνουν το μυαλό για να δηλώσουν ότι αυτός στον οποίο απευθύνονται είναι χαζός. Αν σας πω ότι προσπάθησα πολύ να καταγράψω τη χειρονομία και δεν τα κατάφερα, θα το πιστέψετε;»

- Ενώ συνεργαστήκατε με πρακτορεία όπως το Ασοσιέιντετ Πρες και το Μάγκνουμ και με μεγάλα περιοδικά, εγκαταλείψατε τη φωτογραφία για να κάνετε εμπόριο επιμορφωτικών παιχνιδιών. Γιατί;

«Νοστάλγησα την Ελλάδα. Ερχόμενος, όμως, απογοητεύτηκα από τις συνθήκες που επικρατούσαν εδώ. Δεν ήταν δυνατόν να ζήσω από τη φωτογραφία. Ετσι στράφηκα στο εμπόριο».

- Γιατί αργήσαμε τόσο να σας μάθουμε στην Ελλάδα;

«Οι φωτογραφίες μου δημοσιεύονταν διεθνώς αλλά με παρουσίαζαν ως Γερμανό. Εξάλλου, τα χρόνια της χούντας δεν θα τολμούσε κανείς να με παρουσιάσει στην Ελλάδα».

- Τώρα ασχολείστε στη Γερμανία με το ντοκιμαντέρ.

«Κάνω μικρές, δεκάλεπτες, ταινίες».

- Αν ξαναοπλίζατε σήμερα τη μηχανή σας, ποιος θα ήταν ο στόχος σας;

«Και πάλι ο άνθρωπος».

*Ο δίγλωσσος (ελληνικά - γερμανικά) κατάλογος της έκθεσης «Δημήτρης Σούλας, Στιγμιότυπα Φωτογραφίες 1967 - 1974» περιλαμβάνει και ενδιαφέροντα ιστορικά και κριτικά κείμενα που δίνουν το στίγμα της εποχής.