Ελευθεροτυπία - Ενας ποιητής στο τιμόνι του Φεστιβάλ

«Πρέπει και μπορεί να δώσει πολλά περισσότερα», υποστηρίζει, αφού «είναι ο μόνος φορέας που μπορεί να γίνει αυτοδύναμος εάν λειτουργήσει σε διαφορετικό πλαίσιο προγραμματισμού, με σύγχρονο μάνατζμεντ».

Πρόκληση για έναν ποιητή, εκτιμά τη θέση του ως προέδρου του Ελληνικού Φεστιβάλ ο Γιώργος Βουλγαράκης

Πριν από μερικές ημέρες κυκλοφόρησε η μετάφρασή του στο «Κατά Ιωάννην Αγιον Ευαγγέλιο» (εκδόσεις «Ζαχαρόπουλος»), την οποία επεξεργάστηκε για πολλά χρόνια. Λόγος ποιητικός, γοητευτικός και συνάμα άμεσος, μεταπλάθεται από τον Γ.Δ. Βουλγαράκη στα νέα ελληνικά με κύριο μέλημα «να κρατήσω το ύφος και το ήθος του». Η κουβέντα μαζί του αρχίζει ακριβώς μ' αυτή του την ενασχόληση:

- Ποια ήταν η αφορμή ώστε να ασχοληθείτε με τη μετάφραση του Ευαγγελίου;

«Ανεξάρτητα από θεολογισμούς δεν μπορούμε να βλέπουμε το κάθε τι πίσω από ένα δόγμα ή μια συγκεκριμένη οπτική γωνία εάν δεν διαθέτει μια κεντρική αξία. Ο άνθρωπος είναι επίκεντρο κάθε ιδεολογίας, είναι η βάση για τη δημιουργία του μέλλοντος. Αυτό το διαπιστώνουμε εύκολα μελετώντας τις υπαρξιακές ανησυχίες του ανθρώπου από καταβολής του κόσμου».

Η μεταγραφή του κατά Ιωάννην

-...εδώ μπορούμε να κάνουμε λόγο για τον Πλάτωνα.

«Βεβαίως, αφού ακόμη και οι απλοί αναγνώστες που δεν μπορούν να κατανοήσουν εύκολα τον Πλάτωνα, γνωρίζουν ότι ο κεραυνός τρόμαζε τους ανθρώπους και γι' αυτό είχε θεοποιηθεί, αργότερα θεός έγινε ο ήλιος, στη Ρώμη θεός έγινε η δύναμη και η ομορφιά. Σ' έναν λαό σαν τον δικό μας, με τόσες πνευματικές εμπειρίες, στη σημερινή εποχή της πληροφορίας, της ταχύτητας, της ελευθερίας σκέψης, δεν είναι δυνατό να μην ξέρεις τι πιστεύεις, πού στηρίζεις την πίστη, την ύπαρξή σου. Ακόμη κι εκείνοι που ασκούν το θρησκευτικό λειτούργημα, μερικές φορές συμβαίνει να μην καταλαβαίνουν ακριβώς τα κείμενα της Εκκλησίας. Τυχαίνει να ακούω σε Λειτουργίες οι ιερείς να κάνουν παύσεις στο λόγο τους δείχνοντας ότι δεν ξέρουν τι λένε. Κάποτε, παραλίγο να με αφορήσει ένας ιερέας αφού δεν δεχόταν ότι ο Ιησούς είχε τέσσερα αδέλφια. Το αρνήθηκε με έκπληξη, με κατηγόρησε ως βλάσφημο κι αναιδή. Κι όμως, στο Κατά Μάρκον και στο Κατά Ματθαίον αναφέρονται ονομαστικά!

Δεν είμαι της άποψης, λοιπόν, ότι όλα πρέπει να μεταγραφούν με μια απλουστευτική λογική. Ομως, θέλω ο κόσμος να κατανοήσει αυτά τα κείμενα, πώς διατυπώνεται αυτό στο οποίο πιστεύει».

- Ποιες δυσκολίες παρουσιάσει η μετάφραση του Κατά Ιωάννην, ώστε να ασχοληθείτε τόσα πολλά χρόνια με αυτό;

«Δεν θα ήθελα να κάνω το λάθος να "ντύσω" το κείμενο με νεοελληνικούς όρους. Εάν έκανα κατά λέξη μετάφραση, θα κατέληγα να κάνω μια μηχανική εργασία χωρίς βάθος. Ηθελα να κατανοήσω αυτό το εξαιρετικό κείμενο. Ενθουσιασμένος απευθύνθηκα σε διάφορες σχετικές μελέτες. Σταδιακά μπήκα εντός του, διέκρινα τα θέματα που έθετε ο Ιωάννης. Δεν είμαι φιλόλογος αλλά ποιητής. Υπάρχουν σημεία που σηκώνουν πολλαπλές ερμηνείες, θεολογικού και φιλολογικού χαρακτήρα. Γι' αυτό και στην αρχή τρόμαξα».

- Ποια είναι λοιπόν η παρακίνηση για έναν ποιητή να καταπιαστεί με ένα κείμενο με παρανοημένη αναγνωστική και νοηματική ομορφιά;

«Το ερώτημα το έθεσα στον εαυτό μου κατά τη διάρκεια της πορείας. Ομολογώ ότι δεν είναι εύκολο να το κάνεις. Είχα όμως μια έφεση καταλαβαίνοντας ότι ο λόγος του Ιωάννη είναι βιωματικός κι όχι αφηγηματικός, όπως συμβαίνει στα υπόλοιπα Ευαγγέλια. Δεν είναι τυχαίο ότι τα υπόλοιπα τρία ονομάζονται "συνοπτικά". Είναι εμφανές ότι έχει ιδιαιτερότητες, την αίσθηση ότι ο άνθρωπος που έγραψε αυτές τις αράδες έζησε μεγαλειώδεις στιγμές και σου μεταφέρει το άρωμα του γεγονότος με εικόνες όμορφες. Δεν έχει νόημα για έναν ποιητή να μεταφέρει τον Ιωάννη ως καθηγητής Θεολογίας. Σκέφτηκα, εάν ζούσε σήμερα ο Ιωάννης, πώς θα τα έλεγε όλα αυτά που είχε να πει; Ολα αυτά με έλκυσαν, με εγκλώβισαν κάποια στιγμή μα με έφεραν έως το πέρας της μετάφρασης, βάζοντας μάλιστα στην άκρη την προσωπική μου ενασχόληση με την ποίηση. Κάτι ανάλογο, νομίζω, ώθησε σημαντικούς ποιητές να καταπιαστούν με θρησκευτικά κείμενα. Τόσο ο Σεφέρης και ο Ελύτης όσο και ο Χριστιανόπουλος κι ο Σινόπουλος μετέφεραν ένα άρωμα ποίησης με τις δικές τους μεταφραστικές προσεγγίσεις».

Προσέγγιση σ' ένα ποιητικότατο κείμενο

- Ισως, πάντως, προκαλέσετε κι αντιδράσεις...

«Θέλησα να δώσω μια φρεσκάδα παρακολουθώντας τον τρόπο προσέγγισης των θεμάτων από τον Ιωάννη. Το ξέρω όμως ότι κάποιοι πιθανώς να αντιδράσουν. Δεν διεκδικώ τίποτε περισσότερο από μια προσωπική προσέγγιση σ' αυτό το ποιητικότατο κείμενο. Η μόνη παρέμβαση που έκανα ήταν μια δική μου εξήγηση για το τι εστί λόγος, αφού κατ' εμέ επρόκειτο για εύρημα του Ιωάννη. Οι μετέπειτα θεολογικές προσεγγίσεις του λόγου ήταν παρεμβάσεις διαφόρων μελετητών-ερμηνευτών».

- Είναι πια καιρός να ξαναδούμε το ζήτημα της νεοελληνικής εκδοχής των εκκλησιαστικών κειμένων;

«Σ' έναν κατ' εξοχήν συντηρητικό χώρο είναι αδύνατο να υπάρξει μια τέτοια δυνατότητα. Ανθρωποι που πιστεύουν στην παράδοση δεν θα δεχθούν αλλαγές αυτού του τύπου, παρ' ότι πρέπει να γίνουν περισσότερο κατανοητά και προσεγγίσιμα τα κείμενα».

-...κάτι που ασφαλώς έχει ήδη γίνει στο καθολικό δόγμα, όπου τα Ευαγγέλια διαβάζονται και στα νέα ελληνικά.

«Αν τολμήσεις να το πεις αυτό, θα καταλήξεις να θεωρηθείς κάτι σαν τον Καζαντζάκη. Το θέμα δεν είναι να υπάρξουν αντιπαραθέσεις αλλά να γίνουν μερικά πρακτικά πράγματα. Κι αυτό θα απαιτήσει πολύ χρόνο. Μην ξεχνάμε ότι ζούμε στην εποχή της κοινωνίας της πληροφορίας».

- Συνάδουν τα καλλιτεχνικά σας ενδιαφέροντα με θέσεις διοικητικές, όπως εν προκειμένω, του νέου προέδρου του Ελληνικού Φεστιβάλ;

«Ενας ποιητής, ευρισκόμενος σε μια τέτοια θέση, είναι πρόκληση. Πρέπει να αναφέρω και τον ποιητή και άξιο μεταφραστή Τάσο Ρούσσο, που είναι αντιπρόεδρος του Ε.Φ. Μήπως λοιπόν είναι ώρα να μιλήσουν και οι ποιητές με τις επιλογές τους; Εξάλλου, με αυτό το χώρο έχω επαφή και εμπειρία εδώ και τριάντα χρόνια. Είναι μια καλή ευκαιρία για όλους μας, παράγοντες και κοινό».

Πρόκληση η εξέλιξη του Ελληνικού Φεστιβάλ

- Η προεδρία Περικλή Κούκου δημιούργησε θετικό προηγούμενο για το κοινό, με αύξηση εισιτηρίων και σωστή οικονομική διαχείριση, χωρίς να παραλείπεται το γεγονός ότι τα περιθώρια βελτίωσης επιλογών είναι μεγάλα. Ποιο είναι το δικό σας στίγμα για το φεστιβάλ στη συνέχεια;

«Ανέλαβα με την πεποίθηση ότι το φεστιβάλ με τούτη τη μορφή των τελευταίων εξήντα χρόνων έχει πεθάνει. Μπορεί να κάνει ακόμη 2-3 χρόνια πολύ καλά ως προς τις εισπράξεις, τις επιλογές, το ενδιαφέρον του κοινού. Ομως, τι παραπάνω θα προσφέρει; Τα όριά του έχουν εξαντληθεί. Είτε θα βρεθεί σε μια τροχιά ευρωπαϊκή, όπως γίνεται σε άλλες χώρες εδώ και χρόνια, με υψηλό επίπεδο, είτε θα παραπαίει. Η πρόκληση είναι να το εξελίξουμε σε στέρεες βάσεις, με άλλη οργάνωση και άλλο σκεπτικό. Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα που έχω ήδη θέσει στον υπουργό Ανάπτυξης. Θέλω να πείσω τους πάντες ότι υπάρχει δυνατότητα να αλλάξει το Ελληνικό Φεστιβάλ με έγκαιρο και μακροπρόθεσμο προγραμματισμό. Για παράδειγμα, σχεδιάζω ήδη το πρόγραμμα του 2006. Του χρόνου θέλω να έχω περισσότερες επιλογές για το 2007 και το 2008. Μόνον έτσι το φεστιβάλ θα κάνει παρέμβαση στον πολιτισμό».

- Στη βάση του ίδιου σκεπτικού δεν διαχειρίστηκε το φεστιβάλ και ο Π. Κούκος;

«Ναι, έπαιξε σε αυτό το στιλ. Είναι άνθρωπος με γνώση, γι' αυτό και ήταν άψογος. Θα κινηθώ κι εγώ σε αυτό το πλαίσιο με τη δική μου ευαισθησία αλλά και βάσει των περιθωρίων που θα έχω... Βάζω τον πήχυ παραπάνω, σε ευρωπαϊκά επίπεδα. Ομως, είναι καθαρά θέμα της κυβέρνησης εάν ενισχύσει την προσπάθεια. Ο προϋπολογισμός θα μικρύνει με σωστό προγραμματισμό και συνεργασίες-συμπαραγωγές με ξένα φεστιβάλ. Το κόστος θα μειωθεί, η ποιότητα θα αυξηθεί και δεν θα υπάρχει χώρος για "αρπαχτές". Επίσης, είναι σημαντικό το γεγονός ότι άρχισαν να παίζονται και ελληνικά έργα και να προβάλλονται οι Ελληνες καλλιτέχνες. Ολα όσα προτείνω εδώ είναι όνειρο πολλών ανθρώπων από χρόνια. Είμαι ένας από αυτούς και θα προσπαθήσω να βάλω τα πράγματα σε μια τέτοια ροή: με αυτόν τον τρόπο, το Ε.Φ. δεν θα χρειάζεται κρατική επιχορήγηση σε 5-6 χρόνια».

- Μήπως σε αυτή την κατεύθυνση βοηθήσει και το «άνοιγμά» του, ίσως ξεφεύγοντας από την επικράτειά του, το Ηρώδειο και την Επίδαυρο;

«Δεν το πιστεύω αυτό. Κατά πρώτον, το Ελληνικό Φεστιβάλ είναι ήδη μεγάλο. Θα πρέπει όχι κατ' ανάγκην να μικρύνει και να γίνει θεματικό, όπως γίνεται σε άλλες χώρες. Κατά δεύτερον, ο πολιτισμός ως διαχείριση δεν πρέπει να είναι πατερναλιστικός. Αρα, δεν είναι δυνατό να γνωρίζω τις ανάγκες και επιλογές, για παράδειγμα, των κατοίκων της Λάρισας ούτε να αποκόψω την τοπική πολιτιστική παραγωγή από το φυσικό της χώρο. Η μόνη παρέμβαση του Ε.Φ. μπορεί να είναι στην παροχή τεχνογνωσίας και εμπειρίας».

- Αναλάβατε την προεδρία του Ελληνικού Φεστιβάλ σε μια κρίσιμη στιγμή για το προφίλ του αφού στους επικείμενους Ολυμπιακούς Αγώνες θα κληθεί να δώσει ένα ευπρόσωπο πολιτιστικό «παρών»...

«Είναι μια άσχημη στιγμή, πράγματι. Δεν ξέρεις τι θα γίνει, αλλά πρέπει να αντιμετωπιστούν όλα τα θέματα με συγκεκριμένο τρόπο. Θεωρώ ότι έχω το θετικό στοιχείο να μη διαθέτω φίλους καλλιτέχνες, μουσικούς, ηθοποιούς, ώστε να τους κακοκαρδίσω. Αυτό με απαλλάσσει από πολλά και μου δίνει την ευχέρεια να αποφασίζω χωρίς να κοιτάζω πίσω ή πλάγια, μακριά ή κοντά. Περιμένω ακόμη να δω το ξεκάθαρο πλαίσιο που θα μου δοθεί. Υπάρχουν σημαντικοί λόγοι που δεν το επιτρέπουν προς το παρόν. Οταν φανεί αυτό το πλαίσιο, εάν είναι θετικό ή αρνητικό, εάν το αποδέχομαι ή όχι, τότε θα κριθώ για τις απόψεις και την προσωπικότητά μου, τότε θα μπορώ να σας απαντήσω για έργο με ευπρόσωπο "παρών" στους Αγώνες...».