Ελευθεροτυπία - Ριζοσπάστες και κλασικοί του θεάτρου σε γόνιμο διάλογο

Πρόσθετες παραστάσεις στις 9 το πρωί, εισιτήρια στη μαύρη αγορά, συνωστισμός στις συναντήσεις με τους καλλιτέχνες αλλά και με φιλοσόφους και διανοουμένους στα παράλληλα προγράμματα, έντονες συζητήσεις μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες στο μπαρ του Φεστιβάλ και μια πληρότητα που άγγιξε το 93%: το φετινό ραντεβού των θεατρόφιλων στην Αβινιόν ήταν η καλύτερη και πλέον ώριμη πρόταση των διευθυντών του, Ορτάνς Αρσαμπό και Βενσάν Μποντριγέ. Βασικός λόγος, η πρόσκληση που απηύθυναν στην ηθοποιό του Αντουάν Βιτέζ, Βαλερί Ντρεβίλ, και στον Ιταλό δημιουργό από την ομάδα Ραφαέλο Σάντσιο της Τσεζένα, Ρομέο Καστελούτσι. να δώσουν τον τόνο στη φετινή διοργάνωση. Η συνύπαρξη δύο διαμετρικά αντίθετων απόψεων για το θέατρο θεωρήθηκε αρχικά ότι θα προκαλούσε σύγχυση, ωστόσο τελικά λειτούργησε ανοίγοντας ένα γόνιμο διάλογο μεταξύ κλασικού θεάτρου και ριζοσπαστικότερων μορφών θεατρικής έκφρασης.

Από τη «Θεία Κωμωδία» σε σκηνοθεσία Ρομέο Καστελούτσι, που δόθηκε στο Παλάτι των Παπών

Η «Θεία Κωμωδία» του Ρομέο Καστελούτσι

Σπάνιες είναι οι στιγμές που έχουμε συναίσθηση της βαρύτητας ενός θεατρικού γεγονότος. Κι ακόμη πιο σπάνιες εκείνες όπου νιώθουμε ευτυχείς γιατί ζούμε τη συγκεκριμένη θεατρική εμπειρία στο συγκεκριμένο χώρο. Σε αυτές τις τελευταίες ανήκει η «Κόλαση» του Ρομέο Καστελούτσι, που είδαμε στο Παλάτι των Παπών, περιμένοντας υπομονετικά μέχρι τα μεσάνυχτα να σταματήσει η βροχή. Ο Ιταλός καλλιτέχνης κατάφερε κάτι το μοναδικό: να συγκεράσει την προσωπική του πορεία στο θέατρο με το «πνεύμα» της «Θείας Κωμωδίας» του Δάντη, λαμβάνοντας υπόψη του όλα τα δεδομένα του επιβλητικού χώρου.

Η εναρκτήρια σκηνή της «Κόλασης» αποτέλεσε μία από τις πιο δυνατές στιγμές αυτού του Φεστιβάλ: μόνος στο τεράστιο, ασύμμετρο πλατό, ο Ρομέο Καστελούτσι συστήνεται στο κοινό και στη συνέχεια αφήνεται να «κατασπαραχθεί» από τρία εξαγριωμένα σκυλιά, που ορμούν πάνω του προσπαθώντας να ξεσκίσουν την προστατευτική στολή του. Λίγα λεπτά αργότερα, ένας αναρριχητής αρχίζει να σκαρφαλώνει στην πρόσοψη του παλατιού. Οταν φθάνει στο ψηλότερο σημείο του, πετάει στη σκηνή μια μπάλα του μπάσκετ δίνοντας το έναυσμα για την «έναρξη» της παράστασης.

Από τη «Μελαγχολία των δράκων» του Φιλίπ Κεν, μια έξυπνη κριτική στην καθημερινότητά μας

Η «Κόλαση» (η δική μας σήμερα, αλλά και εκείνη, η αιώνια του ποιητή) φέρνει στη σκηνή ένα πλήθος κομπάρσων που δρουν ομαδικά ή ατομικά στον χώρο, αποτελώντας μέρος της δραματουργίας (και όχι του ντεκόρ). Παράλληλα, ένας σοφά σχεδιασμένος φωτισμός μαζί με μια εντυπωσιακή ηχητική εγκατάσταση ενεργοποιούν βασικά «θέματα» της καθόδου του Δάντη στην Κόλαση, όπως αυτό της αέναης πτώσης. Για το «Καθαρτήριο», δεύτερο μέρος της «Θείας Κωμωδίας», που παρουσιάστηκε στη συνέχεια στον αχανή χώρο του Πάρκου των Εκθέσεων, στην περιφέρεια της Αβινιόν, ο Ρομέο Καστελούτσι επέλεξε τη μορφή ενός διπτύχου. Χρησιμοποιώντας κινηματογραφικές τεχνικές, τοποθέτησε τη δράση σε ένα μεγαλοαστικό εσωτερικό, αρθρώνοντας αυτή τη φορά τη δραματουργία του γύρω από μία και μόνο πράξη: το βιασμό ενός παιδιού από τον πατέρα του. Αν και αποδόθηκε υπαινικτικά, πίσω από τη σκηνή όπως συμβαίνει με τους φόνους στην αρχαία τραγωδία, ο βιασμός του παιδιού προκάλεσε πλήθος συζητήσεων στην Αβινιόν σχετικά με τα όρια της ηθικής αλλά και της αντοχής (συνενοχής;) των θεατών, επιβεβαιώνοντας την τρομακτική ψευδαισθησιακή δύναμη του πλατό.

Το τρίτο μέρος της «Θείας Κωμωδίας», ο «Παράδεισος», πήρε τη μορφή εγκατάστασης που στήθηκε στην εκκλησία των Σελεστίνων επιτρέποντας στους θεατές την πρόσβαση μόνο για τρία λεπτά. Αποφεύγοντας να εικονογραφήσει την τριλογία του Δάντη, αλλά παραμένοντας «πιστός» στην αυστηρή γεωμετρική δομή του, ο Ρομέο Καστελούτσι υπέγραψε στην Αβινιόν μια ολοκληρωμένη θεατρική πρόταση μοναδικής έμπνευσης και ευαισθησίας, που ισορρόπησε θαυμαστά μεταξύ υπερρεαλισμού και ενόρασης (το ερχόμενο καλοκαίρι θα παρουσιαστεί στο Φεστιβάλ Αθηνών).

Μία από τις εγκαταστάσεις του Κρις Βερντόνκ («Variation IV») με επιχειρηματία σε ενυδρείο

Μεταξύ περφόρμανς και εγκατάστασης

Η παρουσία του Ρομέο Καστελούτσι στην Αβινιόν επέτρεψε στο πλατύ κοινό να έρθει σε επαφή με νέες θεατρικές φόρμες, όπως αυτή της θεατρικής εγκατάστασης. Ο γνωστός Γερμανός σκηνοθέτης και συνθέτης Χάινερ Γκέμπελς έφερε στο μοναστηριακό συγκρότημα της Σαρτρέζ την τελευταία δουλειά του, με τίτλο «Τα πράγματα του Στίφτερ», ένα σκηνικό συλλογισμό πάνω στη σχέση μας με τη φύση, με πρωταγωνιστή ένα παράδοξο σύμπλεγμα πέντε πιάνων, ενώ ο Κρις Βερντόνκ παρουσίασε μια σειρά από εγκαταστάσεις, που ανατρέπουν τον συνηθισμένο τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Ο 34χρονος Φλαμανδός επαναφέρει στη σκηνή την αίσθηση του κινδύνου, εκμεταλλευόμενος τις δυνατότητες που του προσφέρουν οι νέες τεχνολογίες: ένας επιχειρηματίας ακινητοποιείται μέσα σε ένα ενυδρείο, ένα ζευγάρι περιστρέφεται στο κενό καταργώντας τους νόμους της βαρύτητας, μια κοπέλα εκτινάσσεται με δύναμη πάνω σε έναν τοίχο.

Πέρα από τις νέες αυτές φόρμες, το κοινό της Αβινιόν ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με τον Φρανσουά Τανγκί και το Θέατρο του Ραντό. Ο Γάλλος καλλιτέχνης, ο οποίος δημιουργεί (από τις αρχές της δεκαετίας του 1980) στο περιθώριο του «συστήματος» καταθέτοντας ένα θέατρο ποιητικό, σπάνιας ευαισθησίας, παρουσίασε στην Αβινιόν τη νέα του δουλειά με τίτλο «Ricercar». *