Ελευθεροτυπία - Διόνυσε, εσύ ροκ σταρ

Ο Αργύρης Ξάφης (Διόνυσος) στην παράσταση του Μοσχόπουλου ερχόταν σαν άγγελος κακού. Η ομοιότητά του με τον τελευταίο Τζόκερ επιδείνωσε τα πράγματα

Σ' ένα μεταβιομηχανικό τοπίο σακούλες με απόβλητα του πολιτισμού κατακλύζουν τον χώρο, άμορφες μάζες αυτοκινήτων κυριαρχούν, θεοί αποκαλύπτονται μέσα από το νάιλον. Σε έναν τέτοιο χώρο ο Διόνυσος εμφανίζεται σαν αμφιλεγόμενος προφήτης απέναντι σε έναν αλύγιστο, τεχνοκράτη, Πενθέα. Η θεαματική παράσταση των «Βακχών», σε σκηνοθεσία Θωμά Μοσχόπουλου, αποκαλύπτει γρήγορα τα θετικά και αρνητικά της σημεία: τα πρώτα έχουν να κάνουν με τους ηθοποιούς, το εικαστικό μέρος (αυτόνομα ιδωμένο) και την ενέργεια που εκλύει η έμπνευση του σκηνοθέτη. Τα αρνητικά τα ανακαλύπτει κανείς αμέσως μετά. Χωρίς σαφή γραμμή πλεύσης, υπερβολικά φορτωμένη για να στηρίξει τα δρώμενα, η παράσταση μοιάζει τελικά με ροκ συναυλία: στόχο έχει την εκτόνωση, όχι τη μετάδοση του προβληματισμού της.

Ο σκηνοθέτης διάβασε το έργο σαν κρίση του σύγχρονου πολιτισμού και σαν εξαγγελία επανάστασης. Δεν νομίζω όμως ότι ήταν στις προθέσεις του να αποδώσει την τραγωδία με τόσο αρνητικά χρώματα, σαν να έβλεπε την υπόθεση μέσα από τα μάτια του Πενθέα. Δεν υπάρχει τίποτα θετικό στην παρουσία του Διόνυσου ή τη λατρεία του: γελοιοποίηση των γέρων, καταστροφική μανία των Βακχών, για να μη μιλήσουμε για την Αγαύη, τον κλονισμό και την αποδόμηση της γλώσσας της στο τέλος. Ο Διόνυσος έρχεται σαν άγγελος κακού (η ομοιότητά του με τον Τζόκερ του τελευταίου Μπάτμαν επιδεινώνει τα πράγματα) και η θρησκεία του μοιάζει με μύηση στην καταστροφή.

Η γαλήνη τού μύστη -που είχε επισημάνει ο σκηνοθέτης στις συνεντεύξεις του- περνά απαρατήρητη και υποχωρεί στο θόρυβο. Σαν ροκ σταρ ο θεός οφείλει να έχει και τις γκρούπις του, τρεις τον αριθμό (Μαρία Σκουλά, Μαρία Πρωτόπαππα, Αννα Καλαϊτζίδου), οι οποίες με μικρόφωνα και στη διαπασών μεταφέρουν τα χορικά. Η πρόταση του σκηνοθέτη για μουσική διδασκαλία αφορά και μονολογικά μέρη της τραγωδίας. Θα είχε ίσως ενδιαφέρον, αν υποστηριζόταν από τη μετάφραση. Από όσο γνωρίζω, ο Γιώργος Χειμωνάς δεν παρέδωσε ποτέ μετάφραση για τέτοια εκφώνηση. Επόμενο είναι η εργασία του να στραμπουλίζεται σε λειψούς στίχους και παρατονισμούς.

Ας σημειωθεί εδώ ότι η παράσταση στηρίζεται αποκλειστικά στα μικρόφωνα. Δεν έχω τίποτα εναντίον τους. Τα μικρόφωνα διευκολύνουν την παράσταση σε μεγάλους χώρους και σε εννοιολογικά περιβάλλοντα. Δίνουν ακόμη τη δυνατότητα στους ηθοποιούς να προβάλουν την εσωστρέφεια και να κάνουν σαφέστερη την παρόρμηση. Καταλήγουμε όμως με αυτά σε ένα άλλο είδος, μισοθεατρικό και μισοκινηματογραφικό, στο πλαίσιο του οποίου οφείλουμε να κρίνουμε τους συντελεστές. Αλλιώς, είναι σαν να κρίνουμε μοτοσικλετιστές με τα μέτρα των ποδηλατών.

Είναι ευτύχημα λοιπόν ότι σε αυτό το πλαίσιο η παράσταση κερδίζει από τους βασικούς ηθοποιούς της. Ο Αργύρης Ξάφης (Διόνυσος) και ο Χρήστος Λούλης (Πενθέας) γεμίζουν από μόνοι τους ένα περίγραμμα που αλλιώς θα έμενε σκύβαλο. Υπάρχει στις ερμηνείες τους μια θέρμη που δρα ενάντια στην ψυχρή σύνθεση του χώρου. Ο Τειρεσίας του Γρηγόρη Γαλάτη, ο Κάδμος του Κώστα Μπερικόπουλου, η Αγαύη της Ελένης Κοκκίδου, όπως και οι Αγγελιοφόροι του Ηλία Παναγιωτακόπουλου και του Ομηρου Πουλάκη παίζουν σαφώς εξωτερικά, ακολουθώντας την άποψη του σκηνοθέτη τους.

Το σκηνικό του Διονύση Φωτόπουλου είναι εντυπωσιακό. Δίνει ωστόσο την αίσθηση της οπερατικής υπερβολής. *