Ελευθεροτυπία - Συνοικία το όνειρο

Από ψηλά πάνω από την Ακρόπολη φάνταζε σαν μια ασημοπράσινη θάλασσα που κυμάτιζε στο παραμικρό φύσημα του ανέμου σε λικνιστικούς ρυθμούς, ενώ από κάτω «οι ελιές με τις χνουδάτες φυλλωσιές τους έπλεκαν έναν ασημένιο ατέλειωτο θόλο, που 'δινε στο τοπίο κάποια αίσθηση τρυφεράδας και γαλήνης». Ομως κάποια μέρα «ανίδρωτοι λατόμοι» το κούρσεψαν το δάσος με τις ελιές κι έφτιαξαν δρόμους, συνοικίες, πολυκατοικίες, εργοστάσια, μπούκωσαν την ατμόσφαιρα αιθαλομίχλη.

Στην περιοχή αυτή, για χρόνια πολλά εγκαταλειμμένη, όπου κατοικούσαν άνθρωποι σε σπίτια κάποτε δίχως νερό κι ακόμη χωρίς αποχέτευση, επιστρέφει ο πολιτισμός. Ετοιμάζεται να χωροθετηθεί εκεί το Μουσείο της Πόλης των Αθηνών. Ολα αυτά μας τα θύμισε ένα βιβλίο αφιερωμένο σε μια περιοχή που συνδέθηκε τόσο πολύ με την ελληνική ιστορία και τη μυθολογία. Είναι το βιβλίο της Ζωής Ρωπαΐτου-Τσαπαρέλη «Ο Ελαιώνας της Αθήνας. Ο χώρος και οι άνθρωποι στο πέρασμα του χρόνου» (εκδ. Φιλιππότη).

Η ακούραστη αυτή ερευνήτρια του Κέντρου Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών εργάστηκε χρόνια για να συλλέξει χιλιάδες πληροφορίες και ζωντανές μαρτυρίες κατοίκων της περιοχής αυτής που απλώνεται δυτικά της Αθήνας, στη νοητή ευθεία της Ακρόπολης, ώς τον Αϊ-Γιάννη το Ρέντη, το Αιγάλεω, το Περιστέρι και τον Ταύρο (έκταση εκτός σχεδίου ώς το 1991).

Η αφήγησή της, συνεπής στην επιστημονική δεοντολογία, ξεκινάει με μια ιστορική αναδρομή για τον Ελαιώνα, που συνδέεται με τη θεά Αθηνά και το δέντρο της ελιάς, ακριβό δώρο της Παλλάδας στην πόλη της Αθήνας. Θυμίζει τους αγώνες των Παναθηναίων και το έπαθλο στους αθλητές που δεν ήταν άλλο παρά πλήρεις ελαίου αμφορείς.

Παρακολουθεί την περιοχή στα κλασικά, ρωμαϊκά και βυζαντινά χρόνια και φτάνει μέχρι τον 20ό αιώνα, που «η μεγαλούπολη αφανίζει τον ελαιώνα της». Μετά τη μικρασιατική καταστροφή του 1922 εγκαθίστανται πρόσφυγες: «Οι πρώτες παράγκες στήνονται λίγο μακρύτερα από τη γέφυρα της Κολοκυνθούς και περίπου 700 μέτρα μακρύτερα από το Περιστέρι. Το τοπίο πια αρχίζει να αλλοιώνεται. Τη θέση των δένδρων, που ήδη την είχαν πάρει τ' αμπέλια και τα περιβόλια, την παίρνουν τώρα οι ξύλινες παράγκες και τα πλινθόκτιστα σπιτάκια. Ετσι, αρχίζει μια άναρχη δόμηση, χωρίς σχέδιο, χωρίς ρυμοτομία, χωρίς κοινόχρηστους χώρους».

Η ραγδαία αύξηση του πληθυσμού αύξησε τους λαχανόκηπους και τα περιβόλια. Οι ελιές συνεχώς εκτοπίζονται και γίνονται καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Τις τελευταίες δεκαετίες γίνονται προσπάθειες για την αναβάθμιση του Ελαιώνα από μεμονωμένα πρόσωπα ή φορείς. Αγκαλιάζει την προσπάθεια και ο Τύπος, όπως δείχνουν τα δημοσιεύματα που παρατίθενται. Το πιο σημαντικό όμως κομμάτι αυτού του βιβλίου είναι οι ζωντανές αφηγήσεις των ανθρώπων που έζησαν στην περιοχή παλαιότερα και τώρα. Γιατί κάθε περιοχή είναι οι άνθρωποί της. Οι ζωές και οι αναμνήσεις τους.

Μέχρι και μαρτυρία του Γιώργου Ζαμπέτα εντάσσει στο βιβλίο της η Ζωή Ρωπαΐτου-Τσαπαρέλη. Γράφει ο μεγάλος λαϊκός μας συνθέτης:

«Γι' αυτό με αγαπάει ο κόσμος. Εγώ δεν άλλαξα, έμεινα δικός τους. Δεν τους πούλησα να πάω να μείνω στην Πολιτεία, στην Κηφισιά, στο Χίλτον ή στα κέρατά τους τα τράγια. Εγώ ήθελα να μείνω εκεί που ανατράφηκα, στο χώμα που το πότισα με το αίμα μου και το κέντησα με τις πενιές μου. Στο Αιγάλεώ μου. Στο Αιγάλεω Σίτι που λέω. Να βλέπω τα πρόσωπα που με ξέρανε και ήξερα (...) Δεν ήθελα πολυτέλεια, ήθελα την απλότητα και τη μαγκιά της γειτονιάς μου, της δικιάς μου γειτονιάς».