Ελευθεροτυπία - Νότες για Οσκαρ

Εκείνη τη χρονιά, γεννήθηκε και ο θεσμός των Οσκαρ, που δεν είχε προβλέψει την κατηγορία του τραγουδιού, αλλιώς κανείς δεν ξέρει τι τύχη θα είχαν τα θρυλικά τραγούδια Toot, Toot, Tootsie και My Mammy. Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά, ο κύκλος κλείνει με το «Σικάγο», ένα μιούζικαλ που αναβιώνει την εποχή και την αισθητική του μεσοπολέμου και θέτει ισχυρές υποψηφιότητες για τη φετινή απονομή.

Στο μεσοδιάστημα ανάμεσα στις δύο ταινίες, η κινηματογραφική μουσική αναπτύχθηκε ως ένα περίπου αυτόνομο είδος. Δεν είναι τυχαίο ότι σήμερα, στην ελληνική αγορά, οι πωλήσεις του ξένου ρεπερτορίου στηρίζονται αρκετά στην κινηματογραφική μουσική και τα περισσότερα σάουντρακ προλαβαίνουν και τις ίδιες τις ταινίες -αν δεν ήταν η «Αμελί» η περσινή και λιγότερο διαφημισμένη επιτυχία του ξένου ρεπερτορίου, τότε δεν ξέρουμε ποια μπορεί να ήταν. Από τα σάουντρακ του Ντίσνεϊ μέχρι τον «Αρχοντα των Δαχτυλιδιών» και από το «Σικάγο» ώς το «Ογδοο μίλι» του Εμινεμ, τα κινηματογραφικά cd βρίσκουν πάντα μια θέση στα charts, προτείνοντας επιτυχίες και καθορίζοντας την αισθητική της εποχής.

*Πάντα έτσι ήταν: από το 1934 που θεσπίστηκαν τα Οσκαρ μουσικής και τραγουδιού, η κινηματογραφική βιομηχανία προσπαθούσε να βρίσκεται πάντα σε επαφή με τα κυρίαρχα ρεύματα και τις μουσικές μόδες. Από το «The way you look tonight» μέχρι το «Moon River», και από τη «Μελωδία της Ευτυχίας» και τη «Μαίρη Πόπινς» μέχρι τον «Τιτανικό», οι εκάστοτε εκδοχές του δημοφιλούς τραγουδιού είχαν πάντα θέση στο σινεμά.

*Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του '60 κυριαρχούσαν ασφαλώς τα μιούζικαλ -αν και το διασημότερο, το «Τραγουδώντας στη Βροχή», έχασε το 1952 το Οσκαρ μουσικής επένδυσης για μιούζικαλ από το «With a song in my heart», ένα μελό με τη Σούζαν Χέιγουορντ και τον Ρόρι Καλχούν.

*Στη δεκαετία του '70 καταργήθηκε η κατηγορία Οσκαρ μουσικής για μιούζικαλ, καθώς το είδος υποχωρούσε, παράλληλα όμως γινόταν όλο και πιο στενή η σχέση της κινηματογραφικής βιομηχανίας και της ποπ κουλτούρας. Τα τραγούδια των Οσκαρ ήταν επιτυχίες του Αϊζακ Χέις («Shaft»), της Μπάρμπρα Στρέιζαντ («The way we were»), της Αϊρίν Καρά («Fame»), του Λάιονελ Ρίτσι («Say you, Say me»), του Στίβι Γουόντερ («Ι just called to say Ι love you»), ενώ στους ποπ ύμνους της δεκαετίας του '80 συγκαταλέγονται ασφαλώς το «Flashdance», το «Take my breath away» (από το «Τοπ Γκαν») και το «I've had the time of my life» (από το «Dirty Dancing»).

*Στο μεταξύ, η δυναμική αναγέννηση της Ντίσνεϊ καθόρισε τη δεκαετία του '90, κυριαρχώντας στα Οσκαρ με τη «Μικρή Γοργόνα», την «Πεντάμορφη και το Τέρας», τον «Αλαντίν» και την «Ποκαχόντας», αφήνοντας ευτυχώς περιθώριο και για πιο ενήλικα τραγούδια, όπως το «Streets of Philadelphia» του Μπρους Σπρίνγκστιν ή το «You must love me» που τραγουδούσε η Μαντόνα στην «Εβίτα».

Σήμερα πια είναι δεδομένη η παρουσία γνωστών ονομάτων στα κινηματογραφικά σάουντρακ -και τις επιλογές της ακαδημίας. Δεδομένου άλλωστε ότι η τελετή απονομής καθ' αυτή γίνεται κάθε χρόνο και λιγότερο θεαματική, το βάρος του σόου πέφτει κάθε φορά στους ώμους των καλλιτεχνών που θα παρουσιάσουν ζωντανά τα τραγούδια. Τα τελευταία χρόνια έχουμε δει πολύ ενδιαφέροντες καλλιτέχνες να παρελαύνουν σε ρόλους υποψηφίων: πρόπερσι η Μπιορκ έχασε το βραβείο από το θαυμάσιο «Things have changed» του Μπομπ Ντίλαν, ενώ πέρσι, ο Πολ Μακ Κάρτνεϊ έχασε από τον Ράντι Νιούμαν, που απέκτησε το πρώτο του χρυσό αγαλματάκι ύστερα από δεκατέσσερις αποτυχημένες υποψηφιότητες, επιλογή απόλυτα σύμφωνη με τον συναισθηματισμό που ακολούθησε την 11η Σεπτεμβρίου.

*Αν τα Οσκαρ προτιμούν τις παλιές δόξες, φέτος έχουν μια σίγουρη επιλογή: τον Πολ Σάιμον, που είναι υποψήφιος για το τραγούδι «Father and daughter», από την ταινία κινουμένων σχεδίων «The wild thornberrys movie». Ο άνθρωπος που χάρισε στο σινεμά το ιστορικό σάουντρακ του «Πρωτάρη» (και που πέρασε ως ηθοποιός από τον «Νευρικό εραστή» του Γούντι Αλεν), θα έρθει αντιμέτωπος με το νέο αστέρι της μουσικής βιομηχανίας, τον μισαλλόδοξο ράπερ Εμινεμ, που είναι υποψήφιος για το «Lose yourself», από το «Ογδοο μίλι». Το μουσικό χάσμα των γενεών ανάμεσα στον Σάιμον και τον Εμινεμ θα κληθούν να καλύψουν οι U2, που είναι υποψήφιοι για το «The hands that built America», που ακούγεται στις «Συμμορίες της Νέας Υόρκης» του Μάρτιν Σκορσέζε.

*Την πεντάδα συμπληρώνουν το τραγούδι «Burn it blue», από την ταινία «Φρίντα», βιογραφία της ζωγράφου Φρίντα Κάλο, και αυτό που φαίνεται πως θα είναι και το φαβορί: τη χρονιά που το μιούζικαλ επιστρέφει τόσο δυναμικά, είναι μάλλον απίθανο το Χρυσό Αγαλματάκι να μην πάει στο «Σικάγο« και το τραγούδι «Ι move on», αν και η προχωρημένη εγκυμοσύνη της Κάθριν Ζέτα Τζόουνς δεν φαίνεται να της επιτρέπει να το ερμηνεύσει ζωντανά -τόσο το χειρότερο για το θέαμα της απονομής.

*Εκείνο που είναι σχεδόν σίγουρο είναι το αφιέρωμα στη μνήμη του Μορίς Γκιμπ, των Bee Gees. Ισως μ' αυτόν τον τρόπο, η Ακαδημία αποζημιώσει το συγκρότημα για την ανεπίτρεπτη αμέλεια που είχε δείξει πριν από 25 χρόνια, όταν αγνόησε εντελώς τα δημοφιλέστατα -και πλέον κλασικά- τραγούδια του «Πυρετού το σαββατόβραδο», που δεν ήταν καν υποψήφια. Εκείνη τη χρονιά, τα Οσκαρ μπορεί να γύρισαν την πλάτη στην τρέλα της ντίσκο, δεν μπόρεσαν όμως να κάνουν το ίδιο για την ταινία που άλλαξε τη μαζική διασκέδαση και το εμπορικό σινεμά, και βράβευσαν τον «Πόλεμο των άστρων» στο πρόσωπο του συνθέτη Τζον Γουίλιαμς. Βετεράνος πλέον του σινεμά, με 180 soundtrack στην καριέρα του, 42 υποψηφιότητες για Οσκαρ και νίκες για το «Βιολιστή στη στέγη», τα «Σαγόνια του καρχαρία», τον «Εξωγήινο» και τη «Λίστα του Σίντλερ», επιστρέφει στη φετινή απονομή, διεκδικώντας το Οσκαρ Μουσικής για το «Πιάσε με αν μπορείς», την περιπετειώδη κομεντί του Στίβεν Σπίλμπεργκ, στην οποία θυμήθηκε τις jazzy καταβολές του.

*Αντίπαλός του θα βρεθεί ένας ακόμη βετεράνος. Εχοντας γράψει μουσική για περισσότερες από 240 ταινίες, ο Ελμερ Μπερνστάιν, είναι φέτος υποψήφιος για δέκατη φορά, ενώ για δεύτερη μόλις φορά, μετά το «Κουντούν» του Σκορσέζε, είναι υποψήφιος και ο Φίλιπ Γκλας. Ο πρέσβης του μινιμαλισμού υπογράφει την εξαίσια μουσική των «Ωρών», του Στίβεν Ντάλντρι. Η πεντάδα συμπληρώνεται από δύο νεότερους συνθέτες. Για τέταρτη φορά υποψήφιος, ο Τόμας Νιούμαν, υπογράφει τη μουσική του «Δρόμου της απώλειας», της δεύτερης συνεργασίας του με τον Σαμ Μέντες, μετά την πολλαπλή έκπληξη του «American beauty». Τέσσερις υποψηφιότητες έχει πίσω του ο Ελιοτ Γκόλντενταλ, ο συνθέτης της «Φρίντα» και μαθητής του Ααρον Κόπλαντ και του Τζον Κοριλιάνο. Ο τελευταίος κέρδισε το 1999 το Οσκαρ για το «Κόκκινο βιολί», επιβεβαιώνοντας μια θεωρία που διατυπώνεται όλο και πιο συχνά τελευταία: τα σάουντρακ σήμερα δεν είναι απλώς η μουσική επένδυση μιας ταινίας.

Σήμερα περισσότερο από ποτέ, είναι το μοναδικό πεδίο που έχουν αρκετοί κλασικίζοντες συνθέτες για να παρουσιάσουν καινούρια έργα και να έρθουν σε επαφή με το κοινό. Δεν είναι μακριά, με άλλα λόγια, η εποχή που οι μεγάλες ορχήστρες θα επιλέγουν να παρουσιάσουν στις αίθουσες συναυλιών έργα όπως το «Πέρα από την Αφρική» του Τζον Μπάρι, το «Η ζωή είναι ωραία» του Νίκολα Πιοβάνι, ή τον «Αρχοντα των δαχτυλιδιών» του Χάουαρντ Σορ και που στο πρόγραμμα του Μεγάρου θα παρουσιάζονται αφιερώματα στον Μπέρναρντ Χέρμαν, τον Ντάνι Ελφμαν και τον Χανς Τσίμερ.