Ελευθεροτυπία - Γυναίκες πάνε για ψώνια

Shopping therapy αποκαλούν μια δραστηριότητα στην οποία τα θύματα του προσηλυτισμού των γυναικείων περιοδικών εξακολουθούν να αναγνωρίζουν χαρακτήρα λυτρωτικό. Το να ψωνίζεις, κυρίως ρούχα ή μικροαντικείμενα, υποτίθεται ότι κατευνάζει το άγχος, ειδικά εκείνο που η εκχύλισή του εικονογραφείται τόσο παραστατικά στα αφρόλουτρα πολυτελείας. Οτι το συγχέουν με το επαγγελματικό στρες, δεν βελτιώνει την κατάσταση.

Για το άγχος, άλλωστε, έψαχναν ανέκαθεν ένα όνομα που να κρύβει τη μελαγχολική αστοχία της ονειρεμένης πληρότητας, την αιώνια, σκυθρωπή ματαίωση της ικανοποίησης που η συσσώρευση προϊόντων της μόδας έμοιαζε να παρηγορεί. Υπήρξε μια εποχή που οι γυναίκες πίστευαν στο έλλειμμα τρυφερότητας και στοργής, στο έλλειμμα ερωτικής απόλαυσης, στο μοιραίο έλλειμμα γνήσιας μητρικής σχέσης ή συζυγικής ανταπόδοσης. Ηταν η εποχή των ρωμαλέων ψευδαισθήσεων, όταν οι πάντες συμφωνούσαν αμέσως ή εμμέσως πως, αν λείπει κάτι, αυτό δεν μπορούσε παρά να είναι η αγάπη, απλούστατα.

Το αντικείμενο λοιπόν, ένα ρούχο, ένα ζευγάρι παπούτσια, ένα μπιμπελό, θα αναπλήρωνε το έλλειμμα αγάπης. Δυστυχώς, αποδείχτηκε ότι δεν επρόκειτο περί αυτού, γιατί δεν ήταν η αγάπη, η αγάπη του άλλου, που έλειπε απ' τις γυναίκες αλλά η δική τους ικανότητα να αγαπήσουν τον εαυτό τους και, συνεπώς, να του εξασφαλίσουν μια συμπαγή και καθησυχαστική εικόνα, ένα πειστικό στήριγμα ψυχικής ανεξαρτησίας. Καταλάβαιναν σιγά σιγά ότι δεν είναι ο άλλος που έλειπε, όσο και αν η ερωτική μυθοπλασία εξακολουθούσε από κεκτημένη ταχύτητα να εκλιπαρεί για την εμφάνιση αυτού του άλλου, αυτού του ιδανικού άντρα, αλλά οι ίδιες. Συνειδητοποίησαν ότι δεν απουσίαζε ο άλλος, απουσίαζαν εκείνες.

Ετσι, ένα καινούριο κύμα καταναλωτικής παραφοράς ήρθε να καλύψει την ανομολόγητη έλλειψη ταυτότητας, η οποία, κάπως ειρωνικά, βάθαινε στο μέτρο ακριβώς που επιχειρούσαν να την αποζημιώσουν με μπιχλιμπίδια. Τα τελευταία, σήμερα, ψυχρά και απολιθωμένα αφού δεν τα θερμαίνει η παραμικρή αξία χρήσης, μνησικακούν. Αυτό το μαθαίνει οποιαδήποτε γυναίκα, όταν ανοίγει την ντουλάπα για να ντυθεί και διαπιστώνει ότι όλα τα ρούχα είναι άσχημα, ότι τίποτα δεν της ταιριάζει, ότι η ίδια είναι άσχημη, ότι ο καιρός είναι άσχημος και ότι όλα πάνε κατά διαόλου. Δεν είναι άσχημη. Ασχημο είναι το ρούχο, το αντικείμενο που αγοράστηκε για κάποιο λόγο εντελώς ξένο προς την ανάγκη, με αποτέλεσμα να παραμορφώνεται μόλις αγγίξει την κρεμάστρα. Γίνεται κατάλληλο για τις απόκριες.

Η όλη υπόθεση φωτίζεται καλύτερα αν την εξετάσουμε στο πλαίσιο της παραίσθησης. Μετά το shopping therapy ακολουθεί το hangover, όπως μετά απ' το ποτό ή την κοκαΐνη. Ούτως ή άλλως, οποιαδήποτε ψευδαισθησιακή ευφορία ακολουθείται από κατάθλιψη, από μια αντίθετη ψυχική πραγματικότητα, ισοδύναμη σε ένταση, σαν εξόφληση χρέους. Αυτή η κατάθλιψη, με τη σειρά της, αντιμετωπίζεται απ' τις γυναίκες «θετικά» και ανακυκλώνεται. Οι γυναίκες ντοπάρουν ξανά την επιθυμία, ξεκινώντας φουριόζες για την αρπαγή καινούριων αντικειμένων, των οποίων ο κοινός επιθανάτιος ρόγχος σιγοντάρει την κωμωδία της κοσμικότητας.

Οπως με τα ναρκωτικά, έτσι κι εδώ, η γυναίκα χρειάζεται όλο και περισσότερα μικροαποκτήματα για να διώξει όλο και λιγότερη κατάθλιψη· η δόση πρέπει να αυξάνει. Τα συμπτώματα, μετά τη χρήση, καλύπτουν όλο το φάσμα των ψυχοσωματικών διαταραχών, δυσθυμία, αϋπνία, εκνευρισμό, ταχυπαλμίες, αρρωστοφοβία, αυχενικό σύνδρομο, υπερκόπωση, αφηρημάδα και ούτω καθεξής.

Ενόσω καθρεφτίζεται στο κρύσταλλο της βιτρίνας, η επιθυμία για έναν επαρκή εαυτό, κουτσά στραβά επενδυμένη σ' αυτή την καρικατούρα βουλιμίας, σ' αυτό τον ανώμαλο πόθο για το εικοστό πέμπτο τσαντάκι, παρασύρει τη φαινομενική σπουδαιότητα του αντικειμένου, του άχρηστου, του αχρείαστου, στην αναβολή της άμεσης εξακρίβωσης της ψευτιάς της. Ομως η αποκάλυψη έρχεται με μαθηματική συνέπεια όταν αδειάσουν οι σακούλες στο σπίτι, πάνω στο κρεβάτι, οπότε το αίσθημα του τίποτα, του κενού, παρά τις προσπάθειες να διασκεδαστεί, παρασέρνει και τις πιο αφελείς απ' τις εθισμένες σε κάτι που μοιάζει με ήρεμο πανικό, με το είδος εκείνο της στάσιμης σκοτοδίνης που προξενείται από την εξαφάνιση του νοήματος της πράξης. Η αντήχηση της πράξης αρχίζει τότε να κυκλοφορεί απειλητικά στο δωμάτιο σαν κακοποιός παρουσία, μαζί με μια αίσθηση παραίτησης ανάμεικτη με θυμό.

Ξαφνικά, όλα προβάλλουν εχθρικά, το αντικείμενο δεν είναι πια εκείνο που θα έπρεπε να είναι, κι έπειτα δεν έχει κανείς καμία όρεξη να το κουβαλάει απλώς και μόνον επειδή το αγόρασε. Η εθισμένη μετανιώνει για το ότι δέχτηκε ένα τόσο ψηλό κόστος και δεν είναι πλέον σίγουρη ότι αυτό αποτελεί εγγύηση πολυτιμότητας. Κύματα αλήθειας αρχίζουν να ανεβαίνουν προς το κεφάλι από τους αστραγάλους που πονάνε λόγω της ορθοστασίας στις ουρές. Ενα πέπλο αμήχανου μίσους προς τους πάντες έχει καλύψει τα έπιπλα και η ενόχληση αναβλύζει απ' όλες τις γωνίες του δωματίου. Η στιγμή της ειλικρίνειας χάσκει σαν άβυσσος.

Φυσικά, το ότι αυτή η άβυσσος, αυτό το χάσμα, αυτή η πελώρια τρύπα, δεν είναι δυνατόν να γεμίσει με αξεσουάρ που εξάπτουν τη φαντασίωση της καταναλωτικής ευτυχίας, δεν πα' να πει ότι μπορεί να γεμίσει με λόγια, όπως νομίζουν όσες μιλούν αδιάκοπα στο τηλέφωνο. Επειδή, εδώ, το ερώτημα δεν είναι εκείνο που έθεσε η Σφίγγα στον άλλο («Τι είσαι;» Απάντηση: «Ανθρωπος») αλλά εκείνο που έθεσε στον εαυτό της: «Ποια είμαι;» Απάντηση: «Αγνωστον».

ΔΙΟΡΘΩΣΗ: Στο προηγούμενο τεύχος η φράση «την άκαμπτη αντοχή εκείνου που δεν αναπνέει» εκ παραδρομής γράφτηκε «την άκαμπτη αντοχή εκείνου που δεν απαντάει».