Ελευθεροτυπία - Επιτέλους, θα τα δούμε

Ο Μαθιός Γιαμαλάκης, ελεύθερος με την κάμερά του, τη δεκαετία του '70

Ο λόγος για τον ντοκιμαντερίστα και εικαστικό Μαθιό Γιαμαλάκη, που ζει στη Σουηδία. Αυτές τις μέρες βρίσκεται και πάλι στην Ελλάδα κι επιχειρεί να φτιάξει ένα ιστιοπλοϊκό που έχει για να το ρίξει στη θάλασσα και να βολτάρει ελεύθερος στο Αιγαίο και το Ιόνιο. «Είναι το μοναδικό περιουσιακό μου στοιχείο», μας εξομολογείται, «καθώς δεν έχω ούτε σπίτι ούτε τίποτε άλλο. Κι αυτή τη φορά όμως δεν βλέπω να τα καταφέρνω να τελειώσω».

Εχει γυρίσει περισσότερα από 70 ντοκιμαντέρ μικρού και μεγάλου μήκους από το 1966 που ξεκίνησε, αλλά μέχρι σήμερα κανένα ελληνικό κανάλι δεν έχει προβάλει κάποια ταινία του. «Κάθε φορά που ερχόμουν σε επαφή», λέει, «κάτι συνέβαινε. Την τελευταία φορά χρειάστηκε να περιμένω τρία χρόνια για να μου πουν τελικά ένα "όχι" από την ΕΡΤ». Τώρα όμως η «Βουλή Τηλεόραση» ήρθε σε συμφωνία με τον Μαθιό Γιαμαλάκη και το ερχόμενο φθινόπωρο θα μεταδώσει εφτά δικά του ντοκιμαντέρ. Πρόκειται για τα: «Είπες Παρίσι, εννοείς Παρίσι», «Η Βενετία που χάνεται», «Ελεύθερος», «Στην Αθήνα», «Το νησί και ο γυμνός κολυμβητής», «Ολα τα δειλινά - Πάτμος» και «Μια μέρα του Φλεβάρη στην Αθήνα».

Ο Μαθιός Γιαμαλάκης εργάστηκε αρχικά ως δημοσιογράφος στην εφημερίδα «Ελευθερία» και μετά έφυγε στη Γερμανία, όπου εργαζόμενος σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών του Οφενμπαχ, απ' όπου πήρε υποτροφία για όλα τα χρόνια των σπουδών του. Παράλληλα, άρχισε να εργάζεται για τη γερμανική τηλεόραση αρχικά ως βοηθός σκηνοθέτη και στη δεκαετία του '60 πήγε στη Σουηδία, όπου άρχισε να εργάζεται στη σουηδική τηλεόραση ως γραφίστας. Το 1966 γυρίζει την πρώτη μικρού μήκους ταινία του και τέσσερα χρόνια αργότερα θα περάσει στην εσωτερική σχολή παραγωγών σκηνοθετών της σουηδικής τηλεόρασης. Από τότε μέχρι και σήμερα ζωγραφίζει και γυρίζει ντοκιμαντέρ. Εχει ολοκληρώσει εβδομήντα, δέκα εκ των οποίων αφορούν τη δικτατορία στην Ελλάδα. Σε ένα από αυτά καταγράφει τα βασανιστήρια που υπέστη ο αρθρογράφος της «Ε» Περικλής Κοροβέσης. Οπως λέει το γύρισμα, «μου πήρε δύο ημέρες και τρία καρούλια 16 mm και μου... κόστισε την αφαίρεση του διαβατηρίου μου από την πρεσβεία της χούντας». Το ντοκιμαντέρ του βραβεύτηκε, αλλά τον Αύγουστο του 1970 η χούντα του αφαίρεσε το διαβατήριό του.

Αυτή την περίοδο σχεδιάζει ακόμα ένα ντοκιμαντέρ, έχοντας ως οδηγό το βιβλίο του καθηγητή Στράτου Δορδονά «Ελληνες εναντίον Ελλήνων». Γι' αυτό, άλλωστε, λέει ότι δεν θα προλάβει να τελειώσει το σκάφος του, καθώς τις επόμενες μέρες σχεδιάζει να πραγματοποιήσει κάποιες συνεντεύξεις και γυρίσματα στη βόρεια Ελλάδα.

Δείχνει συνεχώς ενδιαφέρον για την Ελλάδα, έστω κι αν ζει μακριά: «Εχω αγάπη για την πατρίδα», λέει, «αλλά πάντα με μια κριτική διάθεση. Είναι ένας χώρος που με πληγώνει. Βλέπω αξιόλογους Ελληνες να μιλάνε για όλα, να σχολιάζουν τα κακώς κείμενα, να κρίνουν και να κατακρίνουν, και λίγο μετά βυθίζονται όλα σε μια ξεχασιά...». Οταν τον ρωτάμε γιατί ασχολείται με σκληρές και πικρές αναμνήσεις, σπεύδει να μας ξεκαθαρίσει: «Είναι σίγουρο ότι, αν δεν συγχωρήσουμε, δεν πρόκειται να πετύχουμε τίποτα. Αν δεν γνωρίζεις όμως το παρελθόν σου, δεν θα καταφέρεις ποτέ να συγχωρέσεις...»