Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

ΚΙΝΑ: Υπάρχει ζωή μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες;

Της ΒΙΚΗΣ ΤΣΙΩΡΟΥ

Αραγε η επιτυχής, από όλες τις απόψεις, όπως ομολογείται, διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων θα βοηθήσει την Κίνα να θέσει ένα συμβολικό τέλος σε αυτό που η ίδια αποκαλεί «αιώνα των ταπεινώσεων»; Μια περίοδο δηλαδή κατά την οποία η χώρα αποδυναμώθηκε λόγω των ξένων επεμβάσεων που είχαν δρομολογηθεί κατά το δεύτερο ήμισυ του 19ου αιώνα;

'Η μπορούμε το ερώτημα να το διατυπώσουμε με πιο χιουμοριστικό τρόπο: «Υπάρχει ζωή μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες»; Δημοσιεύματα με παραπλήσια θεματολογία εμφανίζονται σε πολλά ξένα έντυπα, ενώ η συζήτηση μεταξύ Κινέζων αντιφρονούντων παραμένει ζωντανή.

Η σιγουριά που απέκτησε το κινεζικό καθεστώς μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες, ισχυρίζονται αρκετοί, μπορεί να οδηγήσει είτε σε μεταρρυθμίσεις είτε να ευνοήσει την ακινησία του.

Στην Κίνα -διαβάζουμε στους Νιου Γιορκ Τάιμς- η διεξαγωγή των Ο.Α. είχε καταστεί η κατεξοχήν πολιτική προτεραιότητα. Για τους ηγέτες της όλες αυτές οι προσπάθειες ήταν εξαργυρώσιμες, ενώ η πλειονότητα των κατοίκων βίωσε το γεγονός ως μια πρωτόγνωρη επιτυχία: η συγκομιδή ρεκόρ μεταλλίων προκάλεσε μεγάλη ευχαρίστηση σε όλη τη χώρα και το Πεκίνο εντυπωσίασε τους ξένους επισκέπτες με τη φιλοξενία και την αποτελεσματικότητά του. Αν οι ισχυρές μέθοδοι που χρησιμοποίησε η κυβέρνηση για να καταπνίξει κάθε διαμαρτυρία προκάλεσαν κριτικές, η Κίνα απέδειξε επίσης στον κόσμο πως είναι μια ανερχόμενη πολιτική και οικονομική δύναμη. Ωστόσο η μετα-ολυμπιακή εποχή έχει ξεκινήσει. Πρέπει τώρα να δούμε αν η σιγουριά που απέκτησε χάρη σε αυτή την εμπειρία θα οδηγήσει τη χώρα στη συνέχιση της πορείας της μαζί με τον υπόλοιπο κόσμο και στην προώθηση ουσιαστικότερων πολιτικών μεταρρυθμίσεων ή η επιτυχία των αγώνων και η σιωπή των δυτικών χωρών για θέματα καταπίεσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα πείσουν τους πολιτικούς υπεύθυνους πως το τωρινό μοντέλο τους είναι αποτελεσματικό.

Σε γενικές γραμμές, οι Αγώνες του Πεκίνου αντανάκλασαν τη δύναμη ενός αυταρχικού υπερσυγκεντρωτικού μοντέλου: τα καταπληκτικά στάδια στοίχισαν 43 δισ. δολάρια, ποσό που καταβλήθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου από το κράτος. Τα 51 χρυσά μετάλλια που κέρδισε η Κίνα είναι προϊόν μιας αθλητικής μηχανής ελεγχόμενης από το κράτος.

Αυτές οι επιτυχίες συνυπολογίζονται στους λόγους που οδηγούν ορισμένους αναλυτές να αμφιβάλλουν για τη διάθεση των Κινέζων ηγετών να αλλάξουν την κατάσταση: «Οι Αγώνες κατέστησαν ορατή την Κίνα», σχολιάζει ένα στέλεχος στον τομέα ενημέρωσης στο Πεκίνο. Για ένα χρονικό διάστημα, αυτό θα το εκμεταλλευτούν, όμως η κουλτούρα μας δεν αγαπά τις αλλαγές. Η Κίνα, για να προχωρήσει σε αλλαγές, πρέπει να εξαναγκαστεί από κάτι. Οι μεταρρυθμίσεις στα τέλη της δεκαετίας του '70 έγιναν γιατί υπήρχε πολύ μεγάλη φτώχεια».

Πράγματι, και πέρα από τους Ο.Α., το 2008 σημαδεύει την 30ή επέτειο των πρώτων μεταρρυθμίσεων με στόχο την οικονομία της αγοράς, οι οποίες προκάλεσαν την οικονομική ανάπτυξη της χώρας.

Ο πληθυσμός γίνεται όλο και πιο αστικός και πλούσιος και έτσι η κυβερνητική τάξη θα πρέπει ενδεχομένως να αντιμετωπίσει απαιτήσεις για υπηρεσίες καλύτερης ποιότητας. Οι φιλελεύθεροι ελπίζουν πως αυτή η επέτειος θα εμπνεύσει και άλλες μεταρρυθμίσεις, οι οποίες θα αγγίξουν ένα πολιτικό σύστημα σημαδεμένο ακόμη από τη διαφθορά και την αδιαφάνεια. Ομως ορισμένοι πιστεύουν πως οι Ολυμπιακοί Αγώνες αποκάλυψαν τη βαθιά αντίσταση του Κομμουνιστικού Κόμματος για μεγαλύτερη ανεκτικότητα απέναντι στους διαφωνούντες.

Φαινόταν αναπόφευκτο πως αυτές οι διαφωνίες θα εκδηλώνονταν στη διάρκεια των αγώνων. Οι αρχές αρχικά φάνηκαν να αποδέχονται το άνοιγμα απέναντι στις φωνές διαμαρτυρίας όταν ανήγγειλαν τη δημιουργία τριών «ζωνών διαδηλώσεων» στα πάρκα της πόλης. Ομως αυτές οι ζώνες έμειναν άδειες. Ωστόσο, μπορεί κανείς να στοιχηματίσει με βεβαιότητα πως το Κ.Κ. θα κερδίσει τη μάχη στις δημόσιες σχέσεις, δεδομένης της τεράστιας θετικής τηλεοπτικής κάλυψης που οι αγώνες προσέφεραν στο Πεκίνο.

Ο David Shambaugh, ειδικός περί την Κίνα στο Πανεπιστήμιο Τζ. Ουάσιγκτον, εξηγεί πως οι Ο.Α. απέβησαν ωφέλιμοι για το κόμμα και του επέτρεψαν να βελτιώσει τη διεθνή του εικόνα. Ομως θεωρεί επίσης πως αυτή η επιτυχία θα ήταν πιο σημαντική αν συνέβαλλε στην αύξηση της εθνικής εμπιστοσύνης της Κίνας ώστε να ξεπεράσει τις κατηγορίες που προέκυψαν αυτή τη χρονιά, ιδιαίτερα κατά την κρίση στο Θιβέτ. Και προσθέτει πως οι αγώνες θα έπρεπε να βοηθήσουν την Κίνα να θέσει ένα συμβολικό τέλος σε αυτό που αποκαλεί «αιώνα ταπεινώσεων», την περίοδο δηλαδή που η χώρα αποδυναμώθηκε λόγω των ξένων επεμβάσεων στη χώρα.

Οταν η φλόγα σβήνει, όλες οι πόλεις που φιλοξενούν τους αγώνες αισθάνονται μια απογοήτευση και μια ανακούφιση συγχρόνως. Και η Κίνα δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Τώρα θα πρέπει να αντιμετωπίσει μεγάλα προβλήματα. Αν ο ουρανός ήταν σχετικά γαλανός στη διάρκεια των αγώνων, αυτό συνέβη λόγω των αυστηρών απαγορεύσεων: δύο εκατομμύρια ήταν ο αριθμός των αυτοκινήτων που απαγορεύτηκε να κυκλοφορούν στους δρόμους της πρωτεύουσας και πολλά εργοστάσια της περιοχής σταμάτησαν προσωρινά να λειτουργούν.

Η ατμοσφαιρική ρύπανση του Πεκίνου, από τις υψηλότερες στον κόσμο, θα επανεμφανιστεί όταν αρθούν αυτοί οι περιορισμοί, δηλαδή κατά τα τέλη του Σεπτέμβρη. *

Αυτοκρατορική προπαγάνδα

Πώς αισθάνονται οι απλοί πολίτες της Κίνας μετά το τέλος των Ο.Α.; Μια συλλογική ευχαρίστηση για τον θρίαμβό τους μετά από μια οδυνηρή και χαοτική Ιστορία ενός αιώνα ταπεινώσεων υπό τον ζυγό των δυτικών και φοβερών προσπαθειών για να ξεπεράσουν τις καταστροφές της μαοϊκής περιόδου.

Ωστόσο, η κόκκινη δυναστεία έτρεφε μια άλλη φιλοδοξία: να αποδείξει σε ολόκληρο τον κόσμο πως ο νέος κινεζικός δρόμος του ΚΚΚ που ακολουθούσε τη γραμμή των «καλών αυτοκρατόρων» είναι το μοναδικό μοντέλο που αρμόζει στη χώρα. Ενας τέτοιος σχεδιασμός δεν ανέχεται καμία κριτική, καμία αδυναμία, κανένα ελάττωμα. Να γιατί η μικρή Lin Miaoke ερμήνευσε με play back ένα τραγούδι που είχε πει ένα άλλο κοριτσάκι, με υπέροχη φωνή αλλά όχι αρκετά ωραία χαρακτηριστικά, ώστε να μπορέσει να εξυπηρετήσει αποτελεσματικά την κρατική προπαγάνδα.

Αυτό το κόλπο τελικά εξέπληξε τον κόσμο πολύ πιο δυσάρεστα από όσο στην αρχή εκτιμήθηκε. «Τόλμησαν να χειραγωγήσουν δημόσια, μπροστά σε ολόκληρο τον κόσμο, τη συγκίνηση και την αγάπη για την πατρίδα όλων των Κινέζων», δηλώνει, στο περιοδικό «Μαριάν», ο αντιφρονών διανοούμενος και εξόριστος στη Γαλλία μετά τα γεγονότα στην πλατεία Τιέν Αν Μεν, Cai Chongguo. Τίποτε δεν έπρεπε να ξεφεύγει από το παγωμένο και τεχνητό ντεκόρ που θέλησαν οι Κινέζοι ηγέτες και σκηνοθέτησε ο Yang Zhimou, ο οποίος αναβαθμίστηκε σε «αρχιεικονοπλάστη» του καθεστώτος. «Είναι πολύ εντυπωσιακό να δει κανείς πώς κατάφεραν να αδειάσουν το Πεκίνο από κάθε είδους τραχύτητα για να το μετατρέψουν σε μια εντελώς λεία καρτ ποστάλ», λέει ο συγγραφέας Ma Jian, εξόριστος στο Λονδίνο, αλλά που ωστόσο επέστρεψε στην πατρίδα του για να παρακολουθήσει από κοντά τους αγώνες.

Αόρατοι μέσα σε αυτή την εικόνα, οι δεκάδες εκατομμύρια mingongs, εργάτες-μετανάστες από διάφορες επαρχίες της χώρας που δούλευαν στα ολυμπιακά εργοτάξια, τα εκατοντάδες «κορίτσια της χαράς» που ανέβαζαν τη θερμοκρασία στην πρωτεύουσα, χωρίς να παραλείπουμε εκείνους τους μεγαλοσχήμονες που επαναλάμβαναν τις παλαιές ρήσεις του Κουμφούκιου περί «αρμονίας», τις οποίες οικειοποιούνται με μοναδικό σκοπό την πολιτική τους μακροβιότητα.

Στη θέση τους βρίσκονταν λεγεώνες αστυνομικών και στρατιωτικών, σε άψογη στάση προσοχής, σμήνη «εθελοντών» που διαφήμιζαν μια μάρκα μπίρας αλλά κυρίως μεθυσμένοι από το ότι έλεγχαν τη διεξαγωγή αυτού του καταπληκτικού οργουελικού θεάματος. Πεκίνο 2008 ή 1984;

Οι σπόνσορες, Κόκα Κόλα, Αντίντας, Σάμσουνγκ και πολλοί άλλοι, διακόσμησαν τοίχους και αφίσες με το περίφημο σλόγκαν με τη μορφή της υποχρεωτικής ευτυχίας, «One world, one dream» (Ενας κόσμος, ένα όνειρο), με την έννοια του «ένας ενιαίος κόσμος ένα ενιαίο όνειρο». Αυτό το σύνθημα έτυχε της αποδοχής τόσο των στελεχών του κόμματος, όσο και των αρχηγών του παγκόσμιου χωριού των πολιτών του κόσμου και των οπαδών του ανεξέλεγκτου νεοφιλελευθερισμού. Την εποχή του Μάο έπρεπε να σιωπάς και να πεθαίνεις από την πείνα. Τώρα, πρέπει να καταναλώνεις και να επικοινωνείς μέσω Διαδικτύου. Ακόμη κι αν φοβούνται μερικές φορές τις αντιδράσεις οργής, οι Κινέζοι ηγέτες έμαθαν να μπαλώνουν αποτελεσματικά τις τρύπες αυτού του διχτυού που εκτονώνει συζητήσεις χωρίς να απειλεί πραγματικά το οικοδόμημα το οποίο διοικούν.