Ελευθεροτυπία - «Μεταπολεμικά νούμερα» τον έκλεισαν Δρομοκαΐτειο

Είναι ο Λαπαθιώτης, ο Ουράνης, ο Καρυωτάκης, ο Αγρας, ο Κλέων Παράσχος, ο Φιλύρας. Τρία αυτοβιογραφικά κείμενα του τελευταίου έκλεισε σ' έναν τόμο ο καθηγητής Γιάννης Παπακώστας (φιλολογική επιμέλεια-πρόλογος-επιλεγόμενα), υπό τον τίτλο «Η ζωή μου εις το Δρομοκαΐτειον και άλλα αυτοβιογραφικά» («Καστανιώτης»).

Ο «Θεατρίνος της ζωής» κυκλοφόρησε αυτοτελώς το 1926. Η «Παράδοξη αυτοβιογραφία του ποιητού Ρώμου Φιλύρα» δημοσιεύτηκε στην εβδομαδιαία εφημερίδα «Οικογένεια» το 1927. Και η «Ζωή μου εις το Δρομοκαΐτειον» το 1930 στην «Καθημερινή», δύο χρόνια μετά την εισαγωγή του ποιητή στο ίδρυμα.

Ο Γιάννης Παπακώστας περιγράφει στον πρόλογο το σκεπτικό της συνέκδοσης των τριών κειμένων: «Δεν υπακούει μόνο στη λογική της συγκέντρωσης ομοειδών κειμένων, αλλά αιτιολογείται και από το γεγονός ότι, παρά τις επιμέρους ειδολογικές διαφορές, που συνεπάγεται η οριοθέτηση μεταξύ μυθοπλασίας και αυτοβιογραφίας, και τα τρία εμπεριέχουν ομόλογα στοιχεία, που μεταξύ τους φανερώνουν μια εσωτερική οργανική συνοχή και ενότητα».

Κι αν τα παραπάνω σάς φαίνονται κάπως «βαριά» και φιλολογικά, ας κοιτάξουμε τις σελίδες της «Παράδοξης αυτοβιογραφίας» του Ρώμου Φιλύρα. Εκεί θα διαπιστώσουμε ότι ο λόγος του είναι θερμός και εξομολογητικός, όταν αναφέρεται στα παιδικά του χρόνια στο Κιάτο: «Ημουν νευρικός, μικρός, ιδιότροπος, ιδιόρρυθμος, αλλοπρόσαλλος, βερέμης (:καχεκτικός), κλαψιάρης, παραπονιάρης, λιγόψυχος, ανυπόμονος, ατίθασος, επίμονος, πεισματάρης».

Μ' αυτές τις ψυχικές αποσκευές θα έρθει με την οικογένειά του στο Πασαλιμάνι των λαϊκών τάξεων, των ταβερνείων και των τεκέδων, όπου θα γνωριστεί με τον Λάμπρο Πορφύρα «με τη νοσταλγική και πικραμένη ψυχή» και με τον Μίλτωνα Βουτυρά, αδελφό του διηγηματογράφου. Ο τελευταίος είναι η μυστικοπαθής ψυχή και ο φίνος σκεπτικιστής -όπως τον χαρακτηρίζει- είναι ο πιστός φίλος και σύντροφος των περιπάτων του Φιλύρα στην Καστέλλα και στο Φάληρο. Ο μέντοράς του δανείζει συχνά στον νεότερό του ποιητή βιβλία από την πλούσια βιβλιοθήκη του: τον «Φάουστ» του Γκέτε, σε μετάφραση Αριστομένη Προβελέγγιου, τον «Απολεσθέντα παράδεισο» του Μίλτωνα, την Αγία Γραφή.

Από το 1902 ώς το 1916, οπότε διορίζεται αρχειοφύλακας στον στρατό, συνεργάζεται με τον ημερήσιο και περιοδικό Τύπο («Νουμάς», «Ακρόπολις», «Πρόοδος», «Νέα Ελλάς», «Πατρίς» κ.ά.), κυρίως με χρονογραφήματα και βιβλιοπαρουσιάσεις. Παράλληλα, από το 1903 υπογράφει ποιήματα με το ψευδώνυμο Ρώμος Φιλύρας, στα οποία το κωμικό συνυπάρχει με το τραγικό, φορώντας το προσωπείο του μίμου, του πιερότου, του θεατρίνου: «Πιστεύω πως δεν αξίζει τίποτ' άλλο στον κόσμο περισσότερο από το ποίημα, πως όλα τα άλλα είνε πρόσκαιρα, εκτός απ' την τέχνη, το έργο της τέχνης, ποίημα, εικόνα, μουσική, γλυπτικό έργο, αρχιτεκτόνημα, διακοσμητική, κέντημα κ.λπ. Κι όμως ο άνθρωπος, ενόσω ζη, όσο αριστοκρατικώτερη ψυχή αν είνε, τόσο υποφέρει οικονομικώς και ψυχικώς στην εποχή του, όσο φίνος είνε, τόσο πονάει ευκολότερα για την αποτυχία στη ζωή του...».

Το 1924 είναι μία δύσκολη χρονιά, καθώς αποτάσσεται από το στράτευμα με το αιτιολογικό ότι πάσχει από ανίατο αφροδίσιο νόσημα. Εν τω μεταξύ, έχει πάρει μέρος στους βαλκανικούς πολέμους, όπου έχει πάθει κρυοπαγήματα. Ωστόσο, δεν θ' αργήσει να κλειστεί στο Δρομοκαΐτειο, κλονισμένος ψυχικά και σωματικά (1926). Στη δύσκολη κατάσταση που βρίσκεται δεν θα έχει άλλους συμμάχους στο πλευρό του, εκτός από τον αρχισυντάκτη της «Καθημερινής» Αιμίλιο Χουρμούζιο, ο οποίος θα συγκεντρώσει σ' έναν τόμο τα άπαντα ποιητικά του Ρώμου Φιλύρα. Απαντά ο ποιητής στους επικριτές του με κάπως υπερβολικό παράπονο, που είναι αποτέλεσμα μοναξιάς:

«Πολλοί απ' αυτούς είνε αστοιχείωτοι, αμαθείς, τυχαίοι, μεταπολεμικά νούμερα, άνθρωποι ασήμαντοι, χωρίς πρωτοβουλία, χωρίς γνώσεις, χωρίς τάλαντο. Ατομον, όπως εγώ, με γνήσιο δημιουργικό τάλαντο, στιχογράφος από 8 ετών, μελετών και εργαζόμενος ακατάπαυστα όλα μου τα χρόνια, υποστάς υπερκοπώσεις τόσες φορές στη ζωή μου, αρρωστήσας από πνευματικό μόχθο, αλλά και ρεμβαστής του υπαίθρου αθεράπευτος, νομίζουν ότι δεν εργάζομαι!».