Ελευθεροτυπία - Ενα ζεϊμπέκικο για το Kronos Quartet

Το περίφημο Kronos Quartet

Ακόμα κι αν κάποιος δεν ήξερε τίποτα για το Kronos Quartet, θα εντυπωσιαζόταν αν μάθαινε ότι τέσσερις «έγχορδοι» από το Σαν Φρανσίσκο ανέθεσαν σ' έναν Ελληνα συνθέτη έργο, εμπνευσμένο από τα σμυρναίικα, τα ρεμπέτικα και τη φωνή της Μαρίκας Παπαγκίκα (1890 Κως - 1943 Ν. Υόρκη). Κι όμως ακριβώς αυτό συνέβη στον Γιώργο Κουμεντάκη.

Στην Τήνο, όπου ζει πια μονίμως, συνθέτει το έργο που του ανέθεσε το κουαρτέτο του Ντέιβιντ Χάρινγκτον, για να το συμπεριλάβει στο ρεπερτόριο της συναυλίας του Kronos, τον Οκτώβριο στο «Παλλάς».

«Η ανάθεση», διευκρινίζει, «ήρθε έπειτα από πρόταση της "Ελληνικής Θεαμάτων": μου ζήτησε να στείλω στο Kronos cd και βιογραφικό. Ταξίδευα στο Θιβέτ όταν πήρα ένα μήνυμα από τον Χάρινγκτον ότι πιστεύουν πως στο πρόσωπό μου βρήκαν το προφίλ και τις ικανότητες ενός συνθέτη που αναζητούσαν επί χρόνια!». Ετσι, Κουμεντάκης και Kronos άρχισαν να επικοινωνούν μέσω e-mail μέχρι την άνοιξη, όταν στο Βουκουρέστι έγινε και η πρώτη συνάντηση.

«Το Kronos εδώ και χρόνια με κάλυπτε ιδεολογικά σε σχέση με τη μουσική. Οταν τους συνάντησα δεν με πρόδωσαν στο παραμικρό: όλα ήταν συμβατά με τη δημόσια παρουσία τους. Καμία ψευτιά...», λέει ο Ελληνας συνθέτης που η επιλογή του δεν έγινε τυχαία.

Εκείνος, που υπήρξε μαθητής του Μπουλέζ και του Ξενάκη, βρήκε τη μουσική του ταυτότητα όταν, μετά τη θητεία του ως μουσικού διευθυντή των τελετών στους Ολυμπιακούς Αγώνες, αποσύρθηκε στην Τήνο. Κι εκεί άρχισε να δημιουργεί έργα που αντλούσαν, με έναν πολύ προσωπικό τρόπο, έμπνευση από τη μεγάλη πηγή της παράδοσης. Αποτέλεσμα, ένας μεγάλος κύκλος έργων με τον τίτλο «Typewriter Tunes» (Μελωδίες Γραφομηχανής) με έναν απέραντο κι απρόβλεπτο συνδυασμό μουσικών οργάνων και μουσικών σχημάτων. Ή άλλα ανεξάρτητα έργα, όπως το αφιερωμένο στον Καζαντζάκη και «χρωματισμένο» από κρητικές κοντυλιές «Amor Fati» ή εκείνο που είχε γράψει για το Piandaemonium και έφερε μνήμες από τα σκυλάδικα της Ιεράς Οδού, όπως ξεπήδησαν τη δεκαετία του '80.

«Βρίσκω αφορμές», εξομολογείται ο Γιώργος Κουμεντάκης, «να στέλνω "γράμματα" σε πολλούς παραλήπτες, μιλώντας για πράγματα ή πρόσωπα που αφορούν το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον». Σ' αυτά τα τελευταία προστίθεται τώρα η μεγάλη ρεμπέτισσα της Αμερικής...

Ποιο είναι το μουσικό σημείο στο οποίο διασταυρώνεστε με το Kronos;

«Το Kronos ασχολείται με παραδοσιακές μουσικές που τις περνά στη "γλώσσα" τους: που είναι κλασική, που είναι σύγχρονη, που ακουμπάει στο μίνιμαλ, που επιστρέφει στο μπαρόκ. Με την παραδοσιακή μουσική ασχολούμαι κι εγώ τα τελευταία χρόνια πολύ πιο συνειδητά. Στη μουσική μου υπάρχουν πια καθαρά παραδοσιακά στοιχεία, τα οποία τα "ξανασυντάσσω" και τα παρουσιάζω με προσωπικό τρόπο, διατηρώντας τον πυρήνα τους».

Πάντως, είναι αξιοθαύμαστο ότι το Kronos ήξερε ακόμα και την Παπαγκίκα!

«Μα ψάχνουν συνεχώς σε διάφορες πηγές. Στις συναντήσεις μας στο Βουκουρέστι εμφανίζονταν ξαφνικά κι άρχιζαν να παίζουν διάφοροι φίλοι τους μουσικοί, Τσιγγάνοι οι περισσότεροι. Εχουν γνωριμίες με ένα πολύ μεγάλο φάσμα της παραδοσιακής μουσικής. Προφανώς, λοιπόν, κάποιος τους έδωσε ένα cd της Παπαγκίκα κι αυτό αποτυπώθηκε στη μνήμη του Χάρινγκτον. Κι όταν είδε ότι μπορούμε να συνεργαστούμε, θυμήθηκε το όνειρό του για ένα καινούργιο έργο μέσα από τη μουσική της Σμύρνης».

Πώς θα την προσεγγίσετε εσείς τη Σμύρνη και την Παπαγκίκα;

«Προσπαθώ να κάνω ένα κομμάτι που να φαίνεται ζεϊμπέκικο στην καθαρή του μορφή, ενώ ταυτοχρόνως θα μπορεί να "διαβαστεί" κι από μια δική μου, προσωπική πλευρά. Διατηρώ όλα τα "καθαρά" στοιχεία αυτής της μουσικής, το βάρος της, τη λεπτότητα της μελωδίας, αλλά προσπαθώ να υπάρχει κι ένα επίπεδο που θα παραπέμπει στις δικές μου μνήμες: η γιαγιά μου απ' τη μεριά της μάνας μου ήταν Μικρασιάτισσα, έχω μεγαλώσει σε ένα τέτοιο περιβάλλον στην Κρήτη κι αυτά ήταν καθοριστικά στοιχεία για την προσωπικότητά μου. Ακόμα, στο Ρέθυμνο υπάρχουν σύνολα και οργανοπαίκτες μικρασιατικής καταγωγής που παίζουν κομμάτια από εκείνα τα μέρη, εντελώς άγνωστα στους υπόλοιπους». *