Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

Κι αν ήταν γυναίκα;

ΕΠΙΜ: Β.ΓΕΩΡΓ.

Οταν μαθαίνεις ότι ο Καζανόβα ανεβαίνει στη σκηνή με γυναικεία μορφή, όπως συμβαίνει αυτές τις μέρες στο Λιντς της Αγγλίας με την παράσταση «Casanova» από τη θεατρική ομάδα «Told by an Idiot», το πρώτο που σου μυρίζει είναι... φεμινιστικός δάκτυλος. Κι όμως. Παρ' όλο που η παράσταση βασίζεται σε κείμενο της γνωστής ποιήτριας Κάρολ Αν Ντάφι, που στην ποιητική της συλλογή «The World's Wife» (1999) είχε -προβοκατόρικα- δώσει φωνή στις συζύγους διάσημων ανδρών (του Φάουστ, του Οδυσσέα, του Τειρεσία), κάτι τέτοιο δεν πολυϊσχύει.

Κάρολ Αν Ντάφι

«Δεν μπορείς, βέβαια, να αγνοήσεις την πολιτική των φύλων και το ρόλο της στη μετατροπή του Καζανόβα σε γυναίκα, αλλά δεν προσπαθήσαμε να κάνουμε μια στρατευμένη παράσταση», λέει η Χέιλι Καρμάικλ, που παίζει τον Καζανόβα. Πιστεύει, άλλωστε, και έχει δίκιο, ότι υπάρχουν πολύ λίγες περιπτώσεις στον πραγματικό ή στο λογοτεχνικό κόσμο «στις οποίες οι γυναίκες έχουν την άδεια να συμπεριφέρονται σαν τον Καζανόβα χωρίς να αντιμετωπίζουν αμέσως κριτική και απαγόρευση». Συμφωνεί μαζί της και η Κάρολ Αν Ντάφι. Καμιά φεμινιστική διάθεση δεν είχε όταν έγραφε το έργο, αν και παραδέχεται ότι το βασικό θέμα του, δηλαδή «η εφεύρεση του εαυτού σου», είναι κάτι πολύ γυναικείο, ειδικά στο σύγχρονο κόσμο, όπου οι γυναίκες πρέπει να ανακαλύπτουν και να ξαναανακαλύπτουν τον εαυτό τους όλη την ώρα.

Τότε, γιατί έπρεπε ο διάσημος γυναικοκατακτητής και τυχοδιώκτης του 18ου αιώνα (1725-1798) να αλλάξει φύλο; Μα για να μπορέσει πιο πειστικά να μετατραπεί σε ένα ανθρώπινο ον, που «δεν κατακτά τους άλλους με τον... καβάλο του, αλλά με το μυαλό του», όπως λέει η Χέιλι Καρμάικλ. Και τσιτάρει τον πραγματικό Καζανόβα, όπως τον γνωρίσαμε μέσα από τη δωδεκάτομη αυτοβιογραφία του. «Κάποτε είπε ότι δεν του άρεσε να πληγώνει τα αισθήματα των ερωμένων του. Σε αντίθεση με τον Δον Ζουάν, που πιθανόν μισούσε τις γυναίκες, ο Καζανόβα πραγματικά τις αγαπούσε».

Στην παράσταση δηλαδή, η ηρωίδα είναι μια «πριγκίπισσα του λαού» που γοητεύει τους πάντες, μια απατεώνισσα που κάνει τον κόσμο καλύτερο όχι μέσω του σεξ, αλλά με την εμφάνισή της, το φαγητό, τη μουσική και τη γλώσσα. Ο θηλυκός Καζανόβα προσφέρει στον καθένα που συναντά ό,τι λαχταρά η ψυχή του. Ο Βολτέρος παίρνει από αυτήν τις ιδέες του, ο Μότσαρτ τη μουσική του και ένας μανιασμένος ταύρος γίνεται κάτω από το βλέμμα της ήσυχος σαν αρνάκι. Η Καζανόβα θέλει να δίνει ευχαρίστηση και να είναι γεμάτη καλοσύνη, αλλά ποτέ δεν βλέπει τις συνέπειες των πράξεών της. Μόνο όταν ερωτεύεται και πληγώνεται, της γυρίζει μπούμερανγκ ο τρόπος με τον οποίο ζούσε.

«Εάν μπορούμε να πάρουμε κάποιο μάθημα από τον Καζανόβα», δήλωσε η Κάρολ Αν Ντάφι στην «Γκάρντιαν», «είναι το πόσο σημαντικό είναι να βρίσκουμε την ευτυχία στην κάθε στιγμή αντί να προσβλέπουμε στο μακρινό μέλλον. Είναι αυτή μια από τις κατάρες του σύγχρονου κόσμου - συνέχεια κάνουμε σχέδια για το πώς θα ζήσουμε και ξεχνάμε να ζούμε στο σήμερα».

Αν όμως η αποθέωση του ενστίκτου είναι ο στόχος του κειμένου, η φύση του θεάτρου είναι το ακριβώς αντίθετο. «Το θέατρο θα έπρεπε να βασίζεται στο ένστικτο», παραπονιέται η πρωταγωνίστρια. «Ισως να είσαι ενστικτώδης όταν ανεβαίνεις στη σκηνή, αλλά για να φτάσεις σ' αυτό το σημείο χρειάζεσαι μήνες σχεδιασμού και εβδομάδες δοκιμών. Ενα από τα πράγματα, όμως, που προσπαθούμε στην ομάδα "Told by an Idiot" είναι να δουλεύουμε με μια διάθεση ελεύθερη και αυτοσχεδιαστική».

Η παράσταση του Πολ Χάντερ, που πήρε εξαιρετικές κριτικές, εκτός από τα απομνημονεύματα του Τζιάκομο Καζανόβα, βασίστηκε και στον «Καζανόβα» του Φελίνι με τον Ντόναλντ Σάδερλαντ. «Στην πραγματικότητα αντιγράψαμε όλες τις σκηνές του σεξ από την ταινία», λέει η Χέιλι Καρμάικλ. «Αλλά, λίγο λίγο το σεξ εξαφανίστηκε γιατί μας φαινόταν γελοίο, κωμικό. Και γιατί ακόμα κι όταν βρισκόμουν πάνω από έναν άνδρα αισθανόμουν και φαινόμουν σαν... θύμα».