Ελευθεροτυπία - Ομηροι για πάντα της μουσικής του

Δύο χρόνια αργότερα ο Αλέκος Πατσιφάς κατόρθωνε να εξασφαλίσει υπέρ της «Λύρας» την πρώτη νόμιμη ηχογράφησή τους και πάλι με ερμηνευτή τον Μίκη, συνοδεία ορχήστρας αυτή τη φορά. Λίγο πριν από τη χούντα επιχειρήθηκε η δεύτερη ηχογράφησή τους, με τη φωνή της Μαρίας Φαραντούρη. Αυτός ο δίσκος χρειάστηκε να περιμένει 7 χρόνια προτού να κυκλοφορήσει...

Το διήμερο αφιέρωμα (30 και 31/1) του Μεγάρου Μουσικής στον Μίκη Θεοδωράκη, με τέσσερις κύκλους τραγουδιών, αρχής γενομένης από τον «Ομηρο» (φέτος μάλιστα συμπληρώνονται 50 χρόνια από το έτος συγγραφής του θεατρικού έργου), έδωσε την αφορμή στη Μαρία Φαραντούρη να καταθέσει, συγκινημένη, όσες προσωπικές της αναμνήσεις και ιστορίες συνδέονται με τα έργα που θα ακουστούν. Δηλαδή τα: «Οδύσσεια», «Κύκλος Φαραντούρη» και «Ομηρος» στην πρώτη συναυλία. Και τα ίδια με το «Μαουτχάουζεν» να αντικαθιστά τον «Κύκλο Φαραντούρη», τη δεύτερη μέρα. Στην ερμηνεία του «Ομήρου» συμμετέχει ο Χρήστος Θηβαίος. Και τις δύο μέρες, τους ερμηνευτές πλαισιώνει η γερμανική ορχήστρα Μπερλίνερ Ινστρουμενταλίστεν και τις ενορχηστρώσεις υπογράφει ο Χένινγκ Σμιντ.

Το πρόγραμμα των συναυλιών συνδυάζει τους πρώτους πρώτους κύκλους τραγουδιών του Μίκη, που ταυτίστηκαν με τη φωνή της Φαραντούρη, με τον πιο πρόσφατό του, την «Οδύσσεια». Επιπλέον συγκινησιακή φόρτιση για τη Φαραντούρη σημαίνει το γεγονός ότι για πρώτη φορά ύστερα από 43 χρόνια θα ακουστεί πλήρης ο κύκλος τραγουδιών που φέρει το όνομά της.

Είναι έξι τραγούδια σε στίχους του Νίκου Γκάτσου («Το εκκρεμές», «Τ' όνειρο καπνός», «Στου κόσμου την ανηφοριά»), του Τάσου Λειβαδίτη («Πήρα τους δρόμους τ' ουρανού»), του Γεράσιμου Σταύρου («Ο ίσκιος έπεσε βαρύς») και του Δημήτρη Χριστοδούλου («Κουράστηκα να σε κρατώ»). Και ήταν το «δώρο» του συνθέτη στη νέα τραγουδίστρια που θα γινόταν τα επόμενα χρόνια η «μούσα» του. Ο κύκλος κυκλοφόρησε το 1965 μαζί με την «Μπαλάντα του Μαουτχάουζεν», το αριστουργηματικό έργο που, με την ποίηση του Καμπανέλλη, ερμήνευσε επίσης η Φαραντούρη. Η ταυτόχρονη κυκλοφορία τους στέρησε από το άλλο έργο την απήχηση που του άξιζε - πράγμα που δεν σημαίνει ότι τα έξι τραγούδια δεν είναι σπουδαία λαϊκά τραγούδια. Μερικά από αυτά είχαν κυκλοφορήσει και ανά δύο σε 45άρια, όπως αυτό με το εξώφυλλο του σπουδαίου χαράκτη Τάσσου, που διαφυλάττει στο αρχείο της η Φαραντούρη.

Τις δικές του ιστορίες έρχεται να προσθέσει και ο Χρήστος Θηβαίος εκπροσωπώντας μια πολύ νεότερη γενιά που από τον κύκλο «Ενας Ομηρος» έχει ακούσει κυρίως το -ταυτισμένο με τον Γρηγόρη Λαμπράκη- «Γελαστό παιδί» και τη «Λαμπρή».

Γι' αυτό και ο ίδιος εξομολογείται πόσο «σημαντικό είναι για τον ερμηνευτή να γυρίζει στα θρανία και να ξεκινά ανασκαφές σε συναισθήματα και γνώση». Η μαθητεία και η επιστροφή του στο παλαιότερο συναίσθημα δεν σημαίνουν ότι το έργο του Θεοδωράκη είναι παρωχημένο. Και για να το αποδείξει ο Θηβαίος επικαλέστηκε και την εξαιρετικά επίκαιρη φράση του κειμένου: «Ομηρος συγκυριών όχι άμοιρος ευθυνών».

Πιο πρόσφατος κύκλος στην εργογραφία του Θεοδωράκη είναι τα 14 τραγούδια της «Οδύσσειας», σε ποίηση Κώστα Καρτελιά. Για τη Φαραντούρη αυτό είναι ένα «φρέσκο, λυρικό κομμάτι του Μίκη, ίσως κι από τα τελευταία του. Ο δίσκος αγαπήθηκε κι έγινε "χρυσός" αν και ελάχιστα παίχτηκε από τα ραδιόφωνα...». Κι είναι κρίμα γιατί, όπως επισημαίνει ο Γιώργος Μονεμβασίτης σε σημείωμα στο πρόγραμμα των συναυλιών, τραγούδια όπως το «Στον Κάτω Κόσμο» μοιάζουν να συντάχθηκαν για τον ίδιο τον Θεοδωράκη, εν είδει μιας ποιητικής συνοπτικής αυτοβιογραφίας.

Λέει: «Εγώ περπάτησα στον Αδη ζωντανός και μες στης νύχτας έχω ζήσει τα σκοτάδια (...). Μη με κρατάς στην αγκαλιά σου με τα μάγια, άσε με ελεύθερο να φύγω κι ας χαθώ». Θα το ακούσουμε κι αυτό στις συναυλίες.