Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

Εδώ είναι ο Παράδεισος κι η Κόλαση εδώ

Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ

Πέρυσι μια ομάδα από ταλαντούχους ηθοποιούς, δουλεύοντας με ενθουσιασμό και γόνιμη έπαρση, παρουσίασε στο «Δώμα» του Νέου Κόσμου μια ευφάνταστη απόδοση του «Μάκβεθ». Η επιτυχία οδήγησε τους βασικούς συντελεστές σε μια νέα απόπειρα. Στην «Κεντρική Σκηνή» του ίδιου θεάτρου παρουσίασαν ένα ακόμη, κωμικό αυτή τη φορά, απείκασμα της μετάβασης του παλιού βάρους της δικαιοσύνης στο σύγχρονο αστικό αίσθημα δικαίου: τον «Μανδραγόρα» του Μακιαβέλι.

Η στηριγμένη στην ευφυή μεταφραστική εργασία της Τζένης Μαστοράκη παράσταση του «Μανδραγόρα» έμοιαζε να διαθέτει εξαρχής σαφείς στόχους και προθέσεις. Με τη συνεργασία τής Σταυρούλας Σιάμου, ο Παντελής Δεντάκης έστησε ένα ελεύθερο και συνειρμικό σκηνικό παιχνίδι εντάσεων και αντιθέσεων πάνω στους κανόνες και τις τακτικές ενός σύγχρονου πλάνου στρατηγικής επιχειρήσεων. Αφαίρεσε δύο από τους γυναικείους ρόλους για να συγκεντρώσει τη δυναμική στην ανδρική αρένα. Και δημιούργησε μια αλυσίδα από αίτια και αιτιατά, από δράστες και θύματα του διαβολικού σχεδίου που δεν αφήνει σε κανέναν περιθώριο για σωτηρία ή αθώωση. Η σκηνή εμβολίζεται με μανιχαϊστικούς συμβολισμούς του ηθικού πλαισίου όπου δρα ο «Μανδραγόρας»: του Παραδείσου της Λουκρητίας, στα ψηλά, και της Κόλασης των «συνεργατών», στα χαμηλά, όπου κλείνεται η συμφωνία για την αποπλάνησή της.

Το σημαντικό στον Μακιαβέλι ωστόσο δεν είναι να επιστρέψουμε στην παλιά ηθική, όσο να ανακαλύψουμε κάτω από τη σκευή της το θαυμαστό καινούργιο κόσμο των virtuosi του καπιταλισμού. Στον «Μανδραγόρα» δεν υπάρχουν καλοί και κακοί, υπάρχουν νικητές και χαμένοι. Ο Παράδεισος γίνεται ο τόπος του αστικού ηδονισμού και η Κόλαση το εντευκτήριο όπου συναντιούνται οι κυνικοί της Γης και οι επιτήδειοι.

Ηταν μια υποψιασμένη σκηνοθεσία που βάραινε την αναγεννησιακή κωμωδία με τη διόγκωση της ηθικολογικής καρικατούρας της. Κάποιες στιγμές έδινε την εντύπωση ότι θα ακολουθούσε την όψη της πολιτικής αλληγορίας ή το σχήμα της σάτιρας. Σε αυτές τις προεκτάσεις όμως έχανε τον πολύτιμο χυμό του κωμικού, καταλήγοντας σε μια χλιαρή απόδοση του μηνύματος. Ο «Μανδραγόρας» δεν είναι ο «Ηγεμόνας». Πρόκειται για καλλιτέχνημα που μετατρέπει το στοχαστικό πυρήνα του συγγραφέα σε παράδειγμα μιας νέας ανθρωπότητας. Η προσέγγιση, παρά το σκηνοθετικό θόρυβο και τις εικονοκλαστικές διαθέσεις, δεν κατόρθωνε να ανανεώσει ριζικά το ενδιαφέρον μας για το έργο και το νόημά του.

Ο ίδιος ο Δεντάκης σαν Τιμόθεος έδινε σαφείς ενδείξεις της νέας ηθικής που αντικαθιστά το θεολογικό κέντρο του Μεσαίωνα με τον αναγεννησιακό ωφελιμισμό. Ο Γιώργος Γάλλος παίζει όπως πάντα με ένταση. Εδώ, βρήκε και υπηρέτησε στον Νικία τη γελοία εκδοχή του ιταμού. Εκείνος όμως που μετέτρεψε ένα αδύναμο δραματουργικό πρόσωπο σε αληθινό μακιαβελικό ήρωα είναι ο Ευθύμιος Παπαδημητρίου: έδωσε έναν πλήρως συνειδητοποιημένο και αδίστακτο Καλλίμαχο. Λακωνικός και σαφής ο Λιγούριος του Παναγιώτη Λάρκου. Η Λουκρητία τής Κατερίνας Λυπηρίδου ήθελε περισσότερη δουλειά για να πείσει ότι από υποχείριο στον κόσμο του Μακιαβέλι γίνεται κρίκος στην αλυσίδα του.