Ελευθεροτυπία - «Στους Ολυμπιακούς θα αποδράσω»

Γιάννη Μπέζο (σκηνοθεσία), Σταμάτη Σπανουδάκη (μουσική), Δημήτρη Παπάζογλου (χορογραφίες), Χρήστος Βαλαβανίδης, Μάρθα Βούρτση, Δημήτρη Μαυρόπουλο, Φωτεινή Μπαξεβάνη, Νατάσα Μανίσαλη.

Ο συγγραφέας δούλεψε το κείμενο απ' την αρχή, με αποτέλεσμα τα «Σκουπίδια» να φρεσκαριστούν...

Ο Γιάννης Ξανθούλης επιμένει στους δικούς του ρυθμούς: παραδίδει ακόμα χειρόγραφο (ούτε καν γραφομηχανής), δεν διαθέτει κινητό, δεν οδηγεί (κάθε δύο μήνες ταξιδεύει με το τρένο στην Κωνσταντινούπολη), υπερασπίζεται ό,τι του αρέσει, δεν διστάζει να σαρκάσει, αλλά και να αυτοσαρκαστεί.

«Πρόκειται για ένα προσκλητήριο αναμνήσεων», λέει ο ίδιος. «Η πρώτη τους εμφάνιση κρατούσε 2.30 ώρες χωρίς διάλειμμα. Κάθε κοστούμι ήταν κι ένα σκηνικό. Με είχε γοητεύσει η περιπέτεια της "Αποθήκης". Ενα θέατρο ανάμεσα σε μπορντέλα, δίπλα στην αρμένικη εκκλησία, πίσω από την πλατεία Κουμουνδούρου... Αλλά περισσότερο με γοήτευσε η Αλίκη Γεωργούλη».

- Στην «Αποθήκη» της τα «Σκουπίδια» σας έζησαν μέρες δόξας.

«Μάλλον επειδή η ίδια ήθελε να κάνει μια επιτυχία. Ούτε που με ήξερε. Σκέψου ότι με έλεγε Ξανθίδη. Ηταν ερωτική, θαρραλέα. Δεν είναι τυχαίο που την ερωτεύτηκαν σημαντικοί άνθρωποι. Λίγο πριν το τέλος, μεταξύ σοβαρού και αστείου, έλεγε: "αν επιζήσω θα παντρευτώ τον Βιτόριο Γκάσμαν"... Είχε μάθει πως ζούσε μόνος, σε μελαγχολία σε κάποιον οίκο ευγηρίας. Προκαλούσε τόσο τη μοίρα, που μπορεί και να το έκανε».

- Ποια είναι αυτά τα πρόσωπα που εμφανίζονται πεταμένα το 2104 σε μια τεράστια αλάνα, μια Χωματερή-Μουσείο;

«Πρόσωπα που κουβαλούν μια ιστορία ευτράπελη ή συγκινητική. Η "Βασιλική μετά τρούλου", που τραγούδησε μετά η Πρωτοψάλτη. Μια αποκλειστική νοσοκόμα, ένα είδος παπαδιαμαντικής "Φόνισσας", η οποία προσφέρει ένα είδος ευθανασίας στους αρρώστους για να τους απαλλάξει από τον πόνο. Κάποιος κουρασμένος νεοέλλην πάσχει από το σύνδρομο των τριών δίσκων: Γκαρσόνι το πρωί στην καφετέρια, το βράδυ σε σκυλάδικο της Εθνικής. Τα "Σκουπίδια" έχουν θέση αρχαίου χορού. Επεμβαίνουν, λοιδωρούν, σχολιάζουν. Οπως παλιά, τότε που οι λεγόμενοι "ελαφροί" θίασοι ενέτασσαν στο πρόγραμμα κι ένα δραματικό νούμερο μ' όλα τα παλιομοδίτικα κλισέ. Στην αντίθετη κατεύθυνση αυτού που έκανε η Ελεύθερη Σκηνή».

- Σας γοητεύει η ανθρωπογεωγραφία του μουσικού θεάτρου.

«Οταν έγραφα τα "Σκουπίδια", δεν τολμούσα να τα ονομάσω "ελαφρό" θέατρο. Διασωζόμουν πίσω απ' το "σατιρικόν". Διασκεδάζω πολύ με το "ελαφρό" όπως και τον περίγυρό του: βεντέτες, μπαλέτα, σκηνογράφους, θεατρώνες. Οπως άρεσαν στον Φελίνι -δεν υπαινίσσομαι συγκρίσεις- οι τσιρκολάνοι. Ωστόσο, ποτέ δεν μου άρεσε η επιθεώρηση.

Ηταν μια άλλη προβολή της γκρίνιας που εγώ μισώ. Οσο κι αν δεν το παραδεχόμαστε, η καλύτερή της εκδοχή είχε κάτι το διδακτικό, δηλαδή ενοχλητικό. Οι σημερινοί συγγραφείς, αγενείς ή βλάσφημοι, τουλάχιστον εξοργίζουν τον θεατή. Στην επιθεώρηση όλοι και όλα ήταν μέλι γάλα μέσα σ' ένα κλίμα συνενοχής. Πόσο γενναίος υπήρξε ο Χατζιδάκις όταν το 1962, μόνο 38 χρονών, έλεγε: "Είστε ντενεκές κύριε Ψαθά και όλοι όσοι γυρνάτε με μια τσάντα στο χέρι με εργάκια για τα θέατρα"»...

- Φαίνεσθε, πάντως, ψυχρός απέναντι και στο σημερινό θέατρο.

«Σαν να ήρθα από αλλού. Κι εγώ μπήκα κάποτε στη διαδικασία απόρριψης της θεατρικής μου περσόνας. Μην ξεχνάτε, έχω βεβαρημένο παρελθόν... Δέκα χρόνια έγραφα κείμενα στο καμπαρέ του Μαρίνου. Στην δεκαετία του '80 για τον Λαζόπουλο όπου εγώ γελούσα μ' αυτόν και κείνος με μένα. Τελικά, αποφασίσαμε πως δεν έχουμε πια τίποτα να πούμε... Δεν ξέρω πια την πιάτσα. Τα παλιά θεατρικά καλοκαίρια είχαν τεράστια γοητεία. Ενα πανηγύρι, ένας οργασμός, παραστάσεις φιλόδοξες. Ο Μουσούρης, ο Λογοθετίδης έμπαιναν στα υπερωκεάνια και πήγαιναν στη Νέα Υόρκη για θεατρική ενημέρωση. Επέστρεφαν και η μαρκίζα για τον Οκτώβριο ήταν ήδη έτοιμη. Σήμερα προτιμούν να παίζουν τένις».

- Ή να ενσωματωθούν σε παραγωγές οργανισμών όπως το Φεστιβάλ Αθηνών...

«Βέβαια. Παίζοντας τραγωδίες του Αριστοφάνη ή κωμωδίες του Σοφοκλή. Η "πάσα" δόθηκε πια σε τραγουδιστές και ποδοσφαιριστές. Πάντως εγώ αδυνατώ να καθήσω δύο ώρες ακούγοντας το ίδιο τραγούδι σε παραλλαγές. Επειτα άλλαξε η Αθήνα. Η 10ετία του '70 έφερνε την αύρα αυτής του '60. Σήμερα τα πρωταγωνιστιλίκια τελείωσαν. Μετρούν οι παραστάσεις, τα έργα, όχι τα πρόσωπα».

- Αλλά η ψαλίδα άνοιξε: διαθέτουμε από Σάρα Κέιν μέχρι Νιλ Σάιμον.

«Δεν παρακολουθώ. Σπάνια διασκεδάζω ή γοητεύομαι από κάτι. Τότε κατεβαίναμε στον Κουν κι έτρεμαν τα πόδια μας. Σήμερα, κι αν δεν υπήρχε η Σάρα Κέιν, θα την είχαμε επινοήσει. Διαβάζεις κάτι ασήμαντο, κι όμως στη σκηνή μπορεί να γίνει γεγονός. Το ίδιο δεν συμβαίνει με το βιβλίο; Οι κριτικοί αποδίδουν στο συγγραφέα της προτίμησής τους τόσα πράγματα που ο ίδιος δεν φανταζόταν ποτέ. Με την ευκαιρία, ό,τι καλύτερο έχω διαβάσει τα τελευταία χρόνια είναι οι "Μικρές Ατιμίες" του Καρνέζη. Μια παράγραφο την ενσωμάτωσα στα "Σκουπίδια". Ας το διαβάσουν οι διαχειριστές βραβείων και ισορροπιών»...

- Γράφετε βιβλία και συγχρόνως διερευνάτε: Με τις «Μέλισσες» γίνατε ειδήμων περί ιαματικών πηγών και μπουλουκιών. Με τον «Τούρκο στον κήπο» μάθατε τουρκικά.

«Γράφω πια για να περάσω καλά, να μου φανερωθούν πράγματα, ν' ανοίξουν παράθυρα γνώσης. Εμαθα τουρκικά, αυτή την "κακόηχη", "βάρβαρη" γλώσσα όπως χαρακτηρίστηκε από τη "μεγάλη" συγγραφέα Σώτη Τριανταφύλλου, η οποία θεωρεί εαυτόν ροκ. Δεν ξέρει πόσο πιο ροκ είναι η Πηνελόπη Δέλτα... Αρχισα να διαβάζω το "Εργοστάσιο μολυβιών" της νομίζοντας ότι θα μου αποκαλυφθεί το μοντέρνο και βρήκα πρωτόλεια γραφή συγγραφέων περασμένων αιώνων... Συχνά υπερεκτιμούμε τη φιλοδοξία μας».

- Υπάρχει και το λαϊφστάιλ που πετάει στα σκουπίδια οτιδήποτε δεν είναι σημερινό.

«Οπως η Ιστορία, οι γονείς, οι μνήμες μας. Οι αναμορφωτές, εκσυγχρονιστές της ζωής μας, κηρύττουν μινιμαλισμό. Δεν βλέπουμε ανθρώπους. Μηνύματα αφήνουμε σε τηλεφωνητές».

- Με τι διάθεση περιμένετε τους Ολυμπιακούς Αγώνες;

«Απόδρασης... Με πανικό σκέφτομαι πώς και πού θα φύγω. Πολύς κόσμος, πολλή νεότης. Δεν αντέχω την αποθέωση, τον φασισμό των νιάτων. Οχι επειδή γέρασα. Ποτέ δεν τ' άντεχα. Ολα παραείναι εκθαμβωτικά φρέσκα, λαμπερά, εορταστικά. Ασε που δεν μου αρέσουν και τα ρεκόρ»...

- Θα μας μείνουν τουλάχιστον τα έργα.

«Κάτι θα μείνει απ' αυτό το πάρτι. Πάθαμε αίφνης μια αγωνία πώς θα φανούμε στους ξένους. Μου θυμίζει την κινητοποίηση της μητέρας όταν γιορτάζαμε: Κρύβαμε παντού ό,τι μπορούσαμε. Το σπίτι άστραφτε με τρόπους... μεταφυσικούς».