Ελευθεροτυπία - Από Μπρακ έως Μπρεσόν

Εργα του ιδίου αλλά και των Πικάσο, Ματίς και άλλων κορυφαίων του μοντέρνου κινήματος φιλοξενούνται στη Δημοτική Πινακοθήκη Πάτρας. Η τέχνη της φωτογραφίας αναδεικνύεται μέσα από τη διεισδυτική ματιά του δασκάλου Ανρί Καρτιέ-Μπρεσόν. Η σύγχρονη εικαστική πρωτοπορία (Τρ. Εμιν, Μ. Κατελάν, Κρ. Μπολτάνσκι) φιλοξείται στη Θεσσαλονίκη (Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης) αλλά και στην Αθήνα, στο Μουσείο Φρυσίρα. Οι νέοι δημιουργοί καταθέτουν τα όνειρα και τις ιδέες τους στην 11η Μπιενάλε Νέων Ευρώπης και Μεσογείου. Ολο το καλοκαίρι θα λειτουργεί στο ΔΕΣΤΕ (Ομήρου 8, Ν. Ψυχικό) και η έκθεση των υποψηφίων για το ομότιτλο βραβείο (Ν. Αλεξίου, Απ. Γεωργίου, Δ. Κόζαρης, Ν. Ναυρίδης, Μ. Παπαδημητρίου, Ν. Τρανός) που θα ανακοινωθεί στις 11 Σεπτεμβρίου.

* «Η τέχνη είναι καμωμένη για να ταράζει. Η επιστήμη καθησυχάζει» έλεγε ο Ζορζ Μπρακ, που τάραξε στις αρχές του 20ού αιώνα τα νερά της τέχνης, βάζοντας, μαζί με τον Πικάσο, τα θεμέλια του κυβισμού.

Ο κορυφαίος γάλλος καλλιτέχνης που είδε τη λειτουργία της τέχνης μέσα από το φίλτρο της ψυχανάλυσης δεν έπαψε να έχει σημείο αναφοράς την ελληνική αρχαιότητα. Θεότητες, ανθρώπινες μορφές, άλογα εμπνευσμένα από αγγειογραφίες είναι τα θέματα που επανέρχονται στα γλυπτά, τα ζωγραφικά και τα χαρακτικά του έργα, τα οποία θα παρουσιαστούν πρώτη φορά στην Ελλάδα, στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή, στην Ανδρο (29/6-28/9).

Ο Ζορζ Μπρακ, μέσα από τις απεικονίσεις ζώων, πουλιών, μουσικών οργάνων και νεκρών φύσεων τόνιζε την αντιπαράθεση αφής και όρασης. Συχνά επισκεπτόταν το Λούβρο όπου μελετούσε την ετρουσκική και την ελληνική προκλασική γλυπτική, ενώ στα περίφημα «Τετράδιά» του έγραφε τις απόψεις του για την τέχνη: «Δεν μπορείς να κρατάς διαρκώς το καπέλο σου στο χέρι. Γι' αυτό εφευρέθηκε η κρεμάστρα. Εγώ βρήκα τη ζωγραφική για να κρεμάσω από ένα καρφί τις ιδέες μου».

* Οχι μόνο να αμφισβητούν την καλλιτεχνική σου αξία αλλά και να σε χλευάζουν ως κομμουνιστή; Ετσι υποδέχτηκε εν έτει 1949 η «Εστία» τον Πικάσο, αλλά και άλλους ζωγράφους του μοντερνισμού, οι οποίοι την εποχή εκείνη δρούσαν στη Γαλλία και αποφάσισαν, με πρωτοβουλία του ζεύγους Ροζέ και Τατιάνας Μιλιέξ, να χαρίσουν έργα τους στην Ελλάδα.

Η ιστορία, βεβαίως, έβαλε τα πράγματα στη θέση τους και τα έργα ζωγραφικής, τα γλυπτά και τα βιβλία των κορυφαίων δημιουργών παραδόθηκαν στην Εθνική Πινακοθήκη. Η ξεχωριστή αυτή συλλογή παρουσιάζεται τώρα, στη Δημοτική Πινακοθήκη Πατρών, στην έκθεση «Hommage a la Grece», μέχρι τις 30 Ιουλίου.

Το σώμα της δωρεάς συγκροτούν, μεταξύ άλλων: το κυβιστικό «Γυναικείο κεφάλι» του Π. Πικάσο, η ελαιογραφία «Μητέρα και παδί με κόκκινη ποδιά» του Α. Φουζερόν, ο «Απόλλων» του Ζ. Μπράκ, ένα «Γυμνό» του Π. Μπονάρ, η «Γυναίκα καθισμένη» του Α. Ματίς, το γλυπτό «Κεφάλι της Παλλάδος Αθηνάς» του Μπουρντέλ κ.ά.

* Μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου ο Ανρί Καρτιέ-Μπρεσόν ταξίδεψε σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, αιχμαλωτίζοντας με το φακό του τα σημάδια της καταστροφής, της πείνας και της δυστυχίας. Ετσι άρχισε να συγκροτεί την ενότητα «Οι Ευρωπαίοι», την οποία το 1955 ο διορατικός εκδότης και τεχνοκριτικός Τεριάντ δημοσίευσε σε λεύκωμα.

«Οι Ευρωπαίοι» είναι και ο τίτλος της έκθεσης του διάσημου γάλλου φωτογράφου, που στις 24 Ιουνίου θα σταθμεύσει στο Μουσείο Μπενάκη. Ο διεισδυτικός φακός του Μπρεσόν σκιαγραφεί το ασπρόμαυρο πορτρέτο της Γηραιάς Ηπείρου, το δραματικό, το παράδοξο, το μνημειώδες αλλά και το ανθρώπινο, διανύοντας την ιστορία 40 χρόνων (1930-1970).

* Υπάρχει αυτόνομη ευρωπαϊκή πολιτιστική ταυτότητα στην εποχή της παγκοσμιοποίησης; Στο ερώτημα αυτό επιχειρεί να απαντήσει η έκθεση «Europe Exists» που εγκαινιάζεται στις 3 Ιουνίου στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, στο πλαίσιο της ελληνικής προεδρίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

Πάντως, οι επιμελητές της έκθεσης Χάραλντ Ζίμαν και Ρόσα Μαρτίνες επέλεξαν γνωστούς καλλιτέχνες, οι οποίοι διακρίνονται για τις πρωτοποριακές, συχνά προκλητικές, τους ιδέες. Ανάμεσά τους οι Τρέισι Εμιν, Κριστιάν Μπολτάνσκι, Μαουρίτσιο Κατελάν, Μόνα Χατούμ, Μαρίζα Μέρτζ, Οτο Ζίτκο, Μαρία Βιρκάλα, Αιμιλία Παπαφιλίππου κ.ά.

* Οι δημιουργοί που προαναφέραμε δεν έχουν το άγχος της αναγνώρισης, σε αντίθεση με αυτούς που παίρνουν μέρος στην 11η Μπιενάλε Νέων Δημιουργών Ευρώπης και Μεσογείου. Στο Οικολογικό Πάρκο των Αγίων Αναργύρων, από τις 6 Ιουνίου και για 10 μέρες οι νέοι καλλιτέχνες (εικαστικοί, μουσικοί, ηθοποιοί, χορευτές κ.λπ.) θα δείξουν πώς φαντάζονται και αντιλαμβάνονται τη φύση, το ταξίδι, τις σχέσεις και την επικοινωνία. Η Μπιενάλε οργανώνεται από το υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων.

* Είναι γνωστή η αφοσίωση του Μουσείου Φρυσίρα στην παραστατική, ανθρωποκεντρική ζωγραφική, στοιχείο που χαρακτηρίζει και την έκθεση με τίτλο «Ανθρωπογεωγραφία», που μόλις χθες εγκαινιάστηκε στα κτίρια της Μονής Αστερίου 3 και 7, στην Πλάκα. Πλάι στους καλλιτέχνες που το μουσείο πάντα υποστήριζε (Πατ Αντρέα, Αντρέα Μαρτινέλι, Χρόνη Μπότσογλου, Τριαντάφυλλο Πατρασκίδη, Τζ. Ράστιν κ.ά.) βρίσκονται και τα νέα αποκτήματά του: Ανάμεσά τους η εγκατάσταση «Υπόστασις» του Παντελή Χανδρή, που αναφέρεται στην μεταβαλλόμενη σχέση θύτη και θύματος, οι «ανδρόγυνες» μορφές του Βρετανού Ανταμ Χαν, αλλά και τα έργα του Τζαμέλ Τατάχ, του αλγερινής καταγωγής καλλιτέχνη, ο οποίος αποδίδει με λακωνικότητα το υπαρξιακό αδιέξοδο των μειονοτήτων στις μεγαλουπόλεις.

* Νεοκλασικά με ξεθωριασμένες προσόψεις, παράθυρα ερμητικά κλειστά, φιγούρες που προτιμούν να κυκλοφορούν τη νύχτα... Η «Πλατεία Βάθης», σαν ένα σκηνικό μοναχικό και ερωτικό, προβάλλει στα έργα ζωγραφικής που ο Βασίλης Καρακατσάνης παρουσιάζει στην Πινακοθήκη Κυκλάδων στην Ερμούπολη της Σύρου από το ερχόμενο Σάββατο και μέχρι τις 12 Ιουνίου.