Ελευθεροτυπία - Τον σκότωσε το τσιγάρο

Ο Γιώργος Κοσμάτος, προ δεκαετίας

Ο άνθρωπος που το είπε αυτό, υπερασπίστηκε τα μπλοκμπάστερ και με τη δουλειά του. Ηταν για παράδειγμα ο σκηνοθέτης του «Ράμπο». Ηταν όμως κι αυτός που γύρισε τα «Αντίποινα», «Το πέρασμα της Κασσάνδρας» και τη «Σύγκρουση στον Πράσινο Βάλτο». Ο Γιώργος (Τζορτζ) Κοσμάτος δεν ήταν δηλαδή μόνον ο καλλιτέχνης του ποπ-κορν.

Ηταν ένας ορκισμένος σινεφίλ, που εκτός από το σινεμά είχε άλλα τρία πάθη: «τα βιβλία, την αποκατάσταση των κατεστραμμένων φιλμ και το ασταμάτητο κάπνισμα». Το τελευταίο ήταν και μια μοιραία συνήθεια για τον ελληνικής καταγωγής κινηματογραφιστή του Χόλιγουντ, που πέθανε στις αρχές της προηγούμενης εβδομάδας στα 64 του χρόνια, από καρκίνο των πνευμόνων.

Ο Κοσμάτος είχε γεννηθεί στη Φλωρεντία, από μια εύπορη οικογένεια: ο πατέρας του, κεφαλονίτικης καταγωγής, ήταν εμπορικός αντιπρόσωπος και η μητέρα του, με καταγωγή από την Κάσο, κόρη διπλωμάτη. Λόγω του επαγγελματικών υποχρεώσεων του πατέρα του, ο Γιώργος Κοσμάτος πέρασε τα παιδικά του χρόνια στην Αίγυπτο, απολαμβάνοντας όλα τα «προνόμια» του ελληνικού κοσμοπολιτισμού. Οταν έφυγε από την Αίγυπτο για να σπουδάσει στο Λονδίνο οικονομικές επιστήμες και διεθνές δίκαιο, μίλαγε ήδη άψογα τέσσερις γλώσσες: ελληνικά, αραβικά, αγγλικά και γαλλικά.

Στο Λονδίνο το μόνο που έκανε ήταν να βλέπει ατελείωτες ώρες σινεμά. Απέκτησε μια σχέση πάθους για την 7η Τέχνη, αυτήν που τον έκανε το καλοκαίρι του 1960 στις διακοπές του στην Κύπρο, μαθαίνοντας ότι ο Οτο Πρέμινγκερ γυρίζει την «Εξοδο», να του ζητήσει να βοηθήσει με οποιοδήποτε τρόπο στα γυρίσματα. Και πράγματι περνάει τις διακοπές του μεταφράζοντας τις σκηνοθετικές οδηγίες για τους ελληνόφωνους κομπάρσους και κουβαλώντας αναψυκτικά και καφέδες στους ηθοποιούς.

Με ανάλογο τρόπο προσεγγίζει το 1963 και τον Κακογιάννη στα γυρίσματα του «Ζορμπά». Λόγω των τέλειων αγγλικών του αναλαμβάνει την ξενάγηση του Αντονι Κουίν στα κρητικά χωριά, στο πλαίσιο της προετοιμασίας του ηθοποιού για το ρόλο του. Κι όταν τα γυρίσματα αρχίζουν ο Κακογιάννης τον ανταμείβει και με ένα ρολάκι.

Οταν επιστρέφει στο Λονδίνο γνωρίζει και παντρεύεται τη Σουηδή γλύπτρια Μπριγκίτα Λιούνμπεργκ και φεύγουν για τη Σουηδία όπου μένουν κάποια χρόνια. Εκεί ο Κοσμάτος γράφει και το πρώτο του σενάριο, τη, βασισμένη στην «Τερέζα Ρακέν» του Ζολά, «Ακόλαστη» και εξοπλισμένος με αυτό χτυπά την πόρτα της Ράκελ Γουέλς που, εντυπωσιασμένη από την τόλμη του, δέχεται να πρωταγωνιστήσει. Η ταινία γυρίζεται αλλά προβάλλεται ελάχιστα.

Η επόμενη είναι τα «Αντίποινα». Κατά τον γνωστό του τρόπο ο Κοσμάτος πάει στη Ρώμη με το σενάριο που έχει επεξεργαστεί με τον Ρόμπερτ Κατς και κατορθώνει να συναντήσει τον Κάρλο Πόντι και να τον πείσει να συνεργαστούν. Η ταινία γυρίζεται με πρωταγωνιστές τον Ρίτσαρντ Μπάρτον και τον Μαρτσέλο Μαστρογιάνι ως Πάπα Πίο. Η ταινία αποσπά το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ της Ταορμίνα, αλλά ο τρόπος που προσεγγίζει την Καθολική Εκκλησία θεωρείται αιρετικός και Πόντι και Κοσμάτος καταδικάζονται σε 8μηνη φυλάκιση με αναστολή.

Η πόρτα του Χόλιγουντ έχει όμως ανοίξει για τον Γιώργο Κοσμάτο. Το 1976 γυρίζει το «Πέρασμα της Κασσάνδρας» με ένα εκλεκτό καστ: Σοφία Λόρεν, Μπαρτ Λάνκαστερ, Ρίτσαρντ Χάρις, Αβα Γκάρντνερ, Ινγκριντ Τούλιν κ.ά. Η ταινία παραγωγής του Κάρλο Πόντι και του λόρδου Γκρέιντ γνωρίζει μεγάλη εμπορική επιτυχία σ' όλο τον κόσμο.

Ακολουθούν οι ταινίες «Απόδραση στην Αθήνα» (1978) με τον Ρότζερ Μουρ, «Of Unknown Origin» (1982) και το 1985 το «Ράμπο» με τον Σταλόνε για το οποίο ο Κοσμάτος δέχεται έντονες επικρίσεις. Συνεχίζει πάντως με τις ταινίες «Κόμπρα» και «Λεβιάθαν» και το 1993 γυρίζει τη «Σύγκρουση στον Πράσινο Βάλτο» με τους Κερτ Ράσελ, Βαλ Κίλμερ, Τσάρλτον Ιστον. Για το Χόλιγουντ αυτή θεωρείται η καλύτερη ταινία της καριέρας του.

Ο Κοσμάτος μοιράζει πλέον τη ζωή του μεταξύ Λος Αντζελες και Καναδά, μένοντας όλο και περισσότερο όμως στον Καναδά, ιδιαίτερα μετά τον θάνατο της γυναίκας του το 1997. Τα τελευταία χρόνια είχε σταματήσει να γυρίζει ταινίες. Δεν σταμάτησε όμως ποτέ να βλέπει σινεμά με το ίδιο πάθος που είχε και ως φοιτητής...