Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

«Οι φοιτητές μου, οι Αμερικάνοι»

Της ΣΤ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ

«Στην Ελλάδα υπάρχει ένας ιερός και απαραβίαστος θεσμός που ονομάζεται λογοτεχνία. Ταυτιζόμαστε με το Σολωμό, το "Αξιον εστί", το "Κιβώτιο", με το εθνικό ποίημα ή το μεγάλο ιστορικό μυθιστόρημα, πεπεισμένοι ότι εκεί γίνεται μια αποκάλυψη της ουσίας και της ταυτότητάς μας.

»Στη λογοτεχνία συγκλίνουμε όλοι, αυτή είναι που μας εξαγνίζει, αίροντας από πάνω μας κάθε αδυναμία, μιζέρια ή ανασφάλεια. Οταν λοιπόν εμφανίζεται κάποιος που υποστηρίζει ότι η φωνή του ποιητή δεν είναι φωνή προφήτη κι ότι η λογοτεχνία δεν είναι η πεμπτουσία του έθνους αλλά ένας θεσμός όπως τόσοι άλλοι, που πρέπει να κριθεί με ιστορικά, ιδεολογικά ή κοινωνιολογικά κριτήρια, αντιμετωπίζεται λες και διαπράττει ιεροσυλία...»

Τα εγκαίνια

Τα παραπάνω λόγια ανήκουν στον καθηγητή Βασίλη Λαμπρόπουλο, κάτοχο της έδρας Καβάφη στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, μιας από τις τέσσερις όλες κι όλες έδρες νεοελληνικών σπουδών στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία εγκαινιάζεται επίσημα στις 28 Σεπτεμβρίου.

Γεννημένος στην Αθήνα πριν από 48 χρόνια και με 18ετή θητεία στο Πανεπιστήμιο του Οχάιο, ο Λαμπρόπουλος επωμίζεται την «ιεροσυλία» του με παρρησία. Σε μόνιμη αντιπαράθεση με πολλούς κι επιφανείς ελλαδίτες συναδέλφους του, όπως ο Δημήτρης Μαρωνίτης, ο Νάσος Βαγενάς, ο Μιχάλης Πιερρής ή η Ελλη Σκοπετέα, επιμένει να ενδιαφέρεται λιγότερο για την «αγνότητα των κειμένων» και περισσότερο για τις συνθήκες μέσα στις οποίες αυτά γεννήθηκαν, προωθήθηκαν, επιβλήθηκαν ή αποσιωπήθηκαν.

«Αυτό που προσάπτουν σε μένα και στους υπόλοιπους νεοελληνιστές της Αμερικής είναι ότι είμαστε μηδενιστές, ότι υιοθετούμε τις μόδες της εποχής, ότι πουλήσαμε την ψυχή μας στην πανεπιστημιακή αγορά για να μη μείνουμε άνεργοι. Κι έτσι ο Ατλαντικός, αντί για γέφυρα ανάμεσά μας, έγινε χάσμα. Εύχομαι να γίνουν βήματα και από τις δύο πλευρές και να επιδοθούμε σύντομα σ' έναν εποικοδομητικό διάλογο».

Η δημιουργία της έδρας Καβάφη στηρίχτηκε αποκλειστικά σε αμερικανικά κεφάλαια, και μάλιστα σε μια περιοχή όπου οι ελληνικής καταγωγής πολίτες δεν ξεπερνούν τις 50.000. Στο Μίσιγκαν, όμως, υπάρχει μακρόχρονη φιλελληνική παράδοση. Σε απόσταση λίγων χιλιομέτρων από το πανεπιστήμιο, συναντάει κανείς την πόλη Ypsilanti, η οποία ιδρύθηκε το 1826, τη χρονιά που ο Αλέξανδρος Υψηλάντης με μια χούφτα Ελληνες απώθησε μια τούρκικη στρατιά από τους Μύλους του Αργους. Αμερικανός δικαστής εντόπισε την είδηση και η πρότασή του να ονοματίσουν έτσι την πόλη τους έγινε δεκτή!

Panepistimiad

Ακόμα και το ίδιο το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, όταν ιδρύθηκε, το 1812, δεν ονομαζόταν University αλλά Panepistimiad -Πανεπιστημιάδα! Η διδασκαλία ωστόσο των νέων ελληνικών ξεκίνησε μόλις το 1990. Κι αν το ένα εκατομμύριο δολάρια που προσέφερε το πανεπιστήμιο δεν συμπληρωνόταν μ' άλλες 750.000 από το Foundation for Modern Greek Studies, ψυχή του οποίου είναι ο ομογενής γιατρός Δημήτρης Πάλλας, δεν θα γινόταν λόγος σήμερα για έδρα Καβάφη.

«Από την Ελλάδα», λέει ο Βασίλης Λαμπρόπουλος, «δεν περιμένουμε άλλου είδους βοήθεια πέρα από μια συμβολική οικονομική υποστήριξη. Επίτηδες η ομογένεια του Μίσιγκαν δεν απευθύνθηκε στο δημόσιο ή σε ιδιωτικούς ελληνικούς φορείς. Τι τα βγάλαμε τα δολάρια, είπαν, αν δεν μπορούμε μόνοι μας να προικίσουμε μια έδρα! Και βέβαια, άλλο κύρος έχουν στις Ηνωμένες Πολιτείες τα λεφτά των Αμερικανών κι άλλο τα χρήματα μιας ξένης κυβέρνησης».

Το ότι μιλάμε για «έδρα» και όχι για ένα απλό «πρόγραμμα σπουδών» σημαίνει ότι το γνωστικό της αντικείμενο προφυλάσσεται στο διηνεκές, ανεξάρτητα από τυχόν περικοπές κονδυλίων ή από ενδεχόμενη μείωση του ενδιαφέροντος από την πλευρά των φοιτητών. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και με την έδρα Σεφέρη στο Χάρβαρντ: όσο υπάρχει το ίδρυμα, θα υπάρχει κι αυτή, κι ας χηρεύει για την ώρα η θέση του καθηγητή μετά τη συνταξιοδότηση της Μάργκαρετ Αλεξίου, που διαδέχτηκε το Γιώργο Σαββίδη.

Με το ένα πόδι στις κλασικές σπουδές και με το άλλο στη συγκριτική λογοτεχνία, η έδρα Καβάφη λειτουργεί ήδη δύο χρόνια. Τον κύκλο σπουδών παρακολουθούν 40 φοιτητές κι άλλοι τέσσερις ετοιμάζουν το μεταπτυχιακό τους.

Το παράδοξο

Ανάμεσα στους τελευταίους και μία Τουρκάλα, που στη διατριβή της καταπιάνεται με το εξής παράδοξο: παρ' ότι οι Ελληνες της Μικράς Ασίας αναφέρονται συχνά στις μνήμες τους από το '22 και τις συντηρούν θεσμικά, οι Τούρκοι που απομακρύνθηκαν τότε από την Ελλάδα σιώπησαν. Πώς και δεν γράφτηκε κάτι αντίστοιχο με τα δικά μας «Ματωμένα χώματα»; «Είναι ένα πολύ περίπλοκο θέμα. Και το ότι τα γεγονότα του '22 ήταν για τους Ελληνες καταστροφή και για τους Τούρκους θρίαμβος αποτελεί μία μόνο από τις παραμέτρους του».

Λίγοι φοιτητές του Βασίλη Λαμπρόπουλου -το ένα τρίτο περίπου- είναι ελληνικής καταγωγής. Κι ακόμα λιγότεροι είναι εκείνοι που μιλούν τη γλώσσα μας. «Ερχεται στην τάξη μου κάποιος, ας τον ονομάσουμε Τζον Σμιθ, που δεν γνωρίζει λέξη ελληνικά και το μόνο που τον συνδέει με την Ελλάδα είναι η γιαγιά του. Δεν αναζητεί όμως κάποιες μακρινές ρίζες. Θέλει να επικοινωνήσει με την Ελλάδα του εδώ και του τώρα. Μπορώ να χτίσω κάτι πάνω σ' αυτό; Να το στοίχημά μου!»

Οπως ομολογεί, όλοι σχεδόν οι φοιτητές του παρακολουθούν παράλληλα κι άλλους κύκλους σπουδών: «Στο νεοελληνικό πολιτισμό καταφεύγουν είτε από πνευματική περιέργεια, είτε από επιστημονικό ενδιαφέρον. Οσοι εστιάζουν στο θέμα της παράδοσης -πώς δηλαδή αυτή συνεχίζεται ή μεταμορφώνεται- θεωρούν εξαιρετικό το ελληνικό παράδειγμα. Κάποιοι από αυτούς θ' ακολουθήσουν ακαδημαϊκή καριέρα, άλλοι θα στραφούν προς τη δημοσιογραφία ή το διεθνές δίκαιο, άλλοι θα γίνουν σύμβουλοι ή μάνατζερ επί πολιτιστικών θεμάτων. Τα μαθήματά τους εντάσσονται μέσα σ' ένα ευρύτερο γνωστικό πεδίο, όπου ενθαρρύνονται στο έπακρο οι διεπιστημονικές σπουδές».

Δικτυωμένος στο Ιντερνετ, ο Βασίλης Λαμπρόπουλος παρακολουθεί συστηματικά την ελληνική επικαιρότητα, επισημαίνοντας την έξαρση των ιστορικών μυθιστορημάτων, όπως αυτά της Γαλανάκη, της Τριανταφύλλου, του Θέμελη ή του Κουμανταρέα.

«Στην ουσία δεν μιλούν περί Ιστορίας, αλλά περί μνήμης και ταυτότητας, θέματα τεράστιας σημασίας στις μέρες μας. Το αμερικανικό μοντέλο της αφομοίωσης τελείωσε. Ζούμε στην εποχή των μειονοτήτων. Γι' αυτό άλλωστε ευδοκίμησε στις ΗΠΑ το κίνημα της πολιτικής ορθότητας».

Ενα κίνημα που, σύμφωνα με το Λαμπρόπουλο, η αριστερή διανόηση στην Ελλάδα παρεξήγησε εντελώς! «Ηταν ένας αγώνας για περισσότερη ισότητα και δικαιοσύνη, που υπονόμευσε εκ των έσω το αμερικανικό κατεστημένο. Σήμερα βιώνουμε μια συνταρακτική κοινωνική αλλαγή, όπου ο μαύρος δεν αποκαλείται περιφρονητικά νέγρος, ο καθηγητής δεν μπορεί να βάζει χέρι στη μαθήτριά του και οι λεσβίες δεν στέκονται υποχρεωτικά στο περιθώριο. Υπήρξαν βέβαια και παραμορφώσεις, όπως συμβαίνει με όλες τις θεωρίες. Δεν κρίνουμε όμως το χριστιανισμό μόνο από τις σταυροφορίες, ούτε τη δημοκρατία από τους δημαγωγούς, ούτε βέβαια το δημοτικισμό από τις γλωσσικές ακρότητες του Ψυχάρη. Η πολιτική ορθότητα είναι πλέον mainstream, δεν έχει νόημα να την πολεμήσουμε. Το ίδιο ισχύει και για την παγκοσμιοποίηση. Οσο και να της επιτεθούμε, είναι γεγονός. Δεν χωράει επίθεση. Μόνο κριτική και αναθεώρηση!»