Ελευθεροτυπία - Μετά την Ντόλι, τι;

Πώς κατασκευάζεται ένας γενετικά τροποποιημένος οργανισμός; Σε τι οφείλεται ο σάλος που προέκυψε μετά τη γέννηση της προβατίνας Ντόλι; Είναι εφικτή η κλωνοποίηση του ανθρώπου και, αν ναι, μπορεί να γίνει αποδεκτή; Ο πέμπτος τόμος της εγκυκλοπαίδειας Λαρούς «Γνώσεις του 21ου αιώνα», που προσφέρει σήμερα η «Κ.Ε.», θίγει ένα από τα πιο καυτά ζητήματα της εποχής μας: τις ελπίδες αλλά και τους κινδύνους που κρύβουν η κλωνοποίηση και τα μεταλλαγμένα προϊόντα.

Η πανομοιότυπη αναπαραγωγή ενός ζωντανού οργανισμού είναι φαινόμενο τόσο παλιό όσο κι ο κόσμος, ένα φαινόμενο που υπάρχει στη φύση, διευκρινίζει η συγγραφέας του βιβλίου και βιολόγος Οντίλ Ρομπέρ. Ετσι πολλαπλασιάζονται οι μονοκύτταροι οργανισμοί, ενώ και στα πιο εξελιγμένα ζώα συμβαίνει να εμφανίζονται δύο γενετικά πανομοιότυπα όντα, όπως για παράδειγμα οι ομοζυγώτες δίδυμοι. Σήμερα, ωστόσο, η επιστήμη επιτρέπει στον άνθρωπο να υποκαταστήσει τη φύση, δημιουργώντας τεχνητά κλώνους ζώων και φυτών, ακόμα και νέα, από γενετική άποψη, όντα.

Δεδομένου ότι ο υποσιτισμός πλήττει δύο δισ. άτομα και η χαμηλή παραγωγικότητα της γεωργίας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αίτια της φτώχειας, η προσφυγή στους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς για την αύξηση της απόδοσης των καλλιεργειών και τη βελτίωση της ποιότητας των τροφίμων αποτελεί μια λύση. Η επιφάνεια άλλωστε των καλλιεργιών με μεταλλαγμένη σόγια, καλαμπόκι και βαμβάκι -μια αγορά που μοιράζονται έξι μόλις χώρες- αυξάνεται ταχύτατα. Ωστόσο, οι φόβοι που εκφράζονται για τις επιπτώσεις των μεταλλαγμένων στην υγεία των καταναλωτών και στο περιβάλλον «ώς ένα βαθμό είναι δικαιολογημένοι», υποστηρίζει η Ρομπέρ.

Η κλωνοποίηση ζώων, απ' την άλλη, όπου «η επιτυχία είναι εξαίρεση και η αποτυχία ο κανόνας», μπορεί να συμβάλει στην σωτηρία απειλούμενων ειδών ή και σε πειραματικές δοκιμές θεραπειών πριν εφαρμοστούν στον άνθρωπο, αλλά μπορεί να οδηγήσει και σε παρεκτροπές: ήδη στις ΗΠΑ πολλαπλασιάζονται οι επιχειρήσεις που αποκομίζουν κέρδη υποσχόμενες... κόπιες κατοικιδίων. Το μεγαλύτερο όμως διακύβευμα έχει να κάνει με τον γενετικό χειρισμό των ανθρώπων. «Η δημιουργία κλώνου ενός ενήλικα», λέει η Ρομπέρ, «έχει σε μεγάλο βαθμό απορριφθεί», ενώ κι η αποκαλούμενη θεραπευτική κλωνοποίηση -η παραγωγή ενός εμβρύου που θ' αποτελέσει πηγή κυττάρων ικανών ν' αναδημιουργήσουν έναν κατεστραμμένο ιστό- εγείρει σύνθετα ηθικά διλήμματα. Εξ ου και η ανάγκη να θεσπιστούν από τα κράτη σχετικοί νόμοι και κώδικες δεοντολογίας.