Ελευθεροτυπία - «Αναζητώ την έκπληξη κάθε στιγμής»

«Ο Ζαν Κοκτό υπήρξε από τις πιο σημαντικές μορφές που γνώρισα στη ζωή μου. Τον συνάντησα στα 22 μου, στην ωριμότητά του, παίζοντας στους "Τρομερούς γονείς", κι έκτοτε παραμείναμε φίλοι -προς το τέλος της ζωής του, τον έβλεπα σχεδόν κάθε μέρα. Ηταν ένας άνθρωπος γενναιόδωρος, απλός, χαριτωμένος, που λάτρευε τους νέους. Σαν ήλιος ήταν που έλαμπε, και τίποτε δεν γινόταν στο Παρίσι δίχως να ζητηθεί η γνώμη του. Γνώριζε τα πάντα. Ταυτόχρονα, ωστόσο, συνάντησα έναν άνθρωπο πληγωμένο. Ελεγαν γι' αυτόν πως είναι κοσμικός, πως τσαλαβουτάει από δω κι από κεί, πως επιδεικνύει ανεπίτρεπτη ελαφρότητα. Κι αυτή η αντιμετώπιση τον έκανε πολύ δυστυχισμένο...»

Ο Ζαν-Κλοντ Μπριαλί μπορεί να το παινευτεί: Γιος ενός αυστηρού στρατιωτικού, γεννημένος το 1933 στην Αλγερία, με το που ξεκίνησε στο Παρίσι την καριέρα του ως ηθοποιός, ήρθε σ' επαφή με την αφρόκρεμα της γαλλικής πρωτοπορίας. Διέσχισε τον 20ό αιώνα συναναστρεφόμενος διάσημους καλλιτέχνες -από τη Μάρλεν Ντίτριχ και τη Μαρία Κάλλας ως τον Ζαν Μαρέ και τον Νουρέγεφ-, έπαιξε σε ταινίες σκηνοθετημένες από δημιουργούς όπως οι Ρενουάρ, Μπουνιουέλ, Ρομέρ, Τριφό, Σαμπρόλ και Ταβερνιέ, μοιράστηκε προσωπικές στιγμές με τη Ρόμι Σνάιντερ και τον Αλέν Ντελόν κι έπλεξε δυνατές σχέσεις με πολλούς «γενναιόδωρους» ανθρώπους, στην κορυφή των οποίων τοποθετεί την καρδιακή του φίλη Νάνα Μούσχουρη. Το ν' απουσιάσει λοιπόν από τα εγκαίνια της έκθεσης για τον Κοκτό, που οργανώθηκε με τη φροντίδα της στο Μουσείο Μπενάκη, θα ήταν αδιανόητο.

Η παραμονή του, όμως, στην Αθήνα ήταν σύντομη. Η ατζέντα του προέβλεπε επίσης ένα πέρασμα από τις Κάνες -όπου επί 45 χρόνια δηλώνει παρών, νοσταλγώντας την εποχή που «σταρ ήταν οι ηθοποιοί κι όχι τα μανεκέν...»- κι αμέσως μετά μία ακόμα θεατρική εμφάνιση βασισμένη στα βιβλία με τις αναμνήσεις του «Το ρυάκι των πιθήκων» και «Ξέχασα να σας πω» στη γαλλική πόλη Μετς -«θ' ακολουθήσουν παραστάσεις στο Βέλγιο, την Ελβετία και τον Καναδά».

Δεν κουράστηκε άραγε να μιλάει για τους άλλους; «Κάθε άλλο» απαντά, στητός κι αγέρωχος, στο μπαρ της «Μεγάλης Βρεταννίας», όπου κάποτε πέρασε πέντε βδομάδες μαζί με τη Φρανσουάζ Ντορλεάκ -την πρόωρα χαμένη αδελφή της Κατρίν Ντενέβ και συμπρωταγωνίστριά του το 1963 σε μια κωμωδία του Εντουάρ Μολιναρί- προσπαθώντας εις μάτην να την πείσει να επισκεφθεί μαζί του τον Παρθενώνα!

«Πώς θα μπορούσα να μιλάω για μένα; Καλά καλά δεν ξέρω ποιος είμαι. Είμαι κάποιος που θέλησε να κάνει θέατρο και σινεμά και τα πήγε καλύτερα απ' ό,τι επιθυμούσε. Φυσικά θα ήθελα να με φωνάξουν σκηνοθέτες όπως ο Βισκόντι, ο Φελίνι ή ο Μπέργκμαν, αλλά κι έτσι που ήρθαν τα πράγματα δεν παραπονιέμαι. Ποτέ δεν έκανα σχέδιο καριέρας. Κι αποδέχθηκα την τύχη μου ήρεμα, χωρίς πικρίες. Είμαι από εκείνους που αναζητούν την έκπληξη της κάθε στιγμής, προσπαθώντας να διαφυλάξουν την αθωότητά τους».

- Απ' όσους καλλιτέχνες γνωρίσατε καλά, τίνος η ιδιωτική εικόνα ήταν εντελώς διαφορετική από τη δημόσια;

«Της Εντίθ Πιαφ, για παράδειγμα. Η Πιαφ ήταν το αντίθετο απ' όσα τραγουδούσε. Τα τραγούδια της μιλούσαν για τον θάνατο, τον έρωτα, την απελπισία και τη μοναξιά, αλλά η ίδια στην καθημερινότητά της ήταν πολύ χαρούμενη, ήθελε συνέχεια να γελάει. Γι' αυτό άλλωστε μ' έκανε παρέα, επειδή με θεωρούσε διασκεδαστικό. Μ' άρεσε πολύ η ταινία που γυρίστηκε πρόσφατα για εκείνη. Κι η νεαρή ηθοποιός που την ερμήνευσε ήταν καταπληκτική.

Ομως κι η Μαρία Κάλλας στην πραγματικότητα ήταν το αντίθετο της απόμακρης και ιδιότροπης ντίβας που εισέπραττε ο κόσμος. Ηταν πολύ απλή, μοναχική και, μετά το τέλος της σχέσης της με τον Ωνάση, εντελώς απαρηγόρητη».

Ζαρζαβατικά για την Κάλλας...

- Είχατε παρακολουθήσει από κοντά τις πρόβες της για την «Τραβιάτα» στη Σκάλα του Μιλάνου...

«... σε σκηνοθεσία του Βισκόντι, ναι. Κι ουδέποτε ξαναείδα τόσο παθιασμένη σχέση ανάμεσα σ' έναν σκηνοθέτη και την ντίβα του. Βρίζονταν, έλεγαν τα μύρια όσα ο ένας στον άλλον, σαν εραστές που μαλλιοτραβιούνται κι έπειτα αγαπιούνται ξανά. Μια μέρα μου διηγήθηκε κάτι που της είχε συμβεί, δεν θυμάμαι πού ακριβώς, ίσως στη Σκάλα και πάλι: το κοινό δεν την ήθελε κι έριχνε πάνω στη σκηνή φρούτα και ζαρζαβατικά! Καθώς όμως η ίδια ήταν μύωψ, δεν το αντιλήφθηκε. Εσκυψε, τα μάζεψε από κάτω, τα έσφιξε στην αγκαλιά της λες και ήταν τριαντάφυλλα κι ευχαρίστησε τους πάντες θερμά!»

- Υπήρξαν άνθρωποι για τους οποίους κάνετε λόγο στα βιβλία σας που να ενοχλήθηκαν;

«Από το πρώτο, κανείς. Ορισμένοι μάλιστα με επέκριναν επειδή τους παρουσίαζα όλους όμορφους κι ευγενικούς. Σ' εκείνο που ακολούθησε, εν τούτοις, ανέφερα κάτι για τον Ιβ Μοντάν που έκανε τους δικούς του έξαλλους. Προηγουμένως, όμως, είχα θυμώσει εγώ μαζί του. Με εξαιρετικά βίαιο τρόπο με είχε χαρακτηρίσει "παλιαδερφή". Οποιος όμως δίνει μαθήματα ηθικής οφείλει να είναι άμεμπτος. Ο Μοντάν δεν ήταν, και αυτό έγραψα: στα 18 του είχε μια ερωτική περιπέτεια μ' έναν τραγουδιστή, μόνο και μόνο για να προωθήσει την καριέρα του».

- Υπήρξατε ένας από τους αγαπημένους ηθοποιούς της Νουβέλ Βαγκ. Ποιον από τους δημιουργούς του πρωτοποριακού εκείνου ρεύματος προτιμούσατε;

«Δύσκολο ν' απαντήσεις. Ο Σαμπρόλ ήταν εκείνος που με ανέδειξε, με τον "Ωραίο Σέργιο" και τα "Ξαδέλφια", ο Ρομέρ μου χάρισε έναν πολύ ωραίο ρόλο στο "Γόνατο της Κλαίρης", αλλά εκείνος που αγάπησα περισσότερο ήταν ο Τριφό. Ηταν υπέροχος αφηγητής, ευαίσθητος και πανέξυπνος, στον αντίποδα των υπεροπτικών και ψυχρών διανοουμένων που επιδιώκουν να επιβάλλουν τις απόψεις τους στους άλλους λες και κάνουν μάθημα».

- Την εποχή που ήσασταν νέος, όπως έχετε πει, οι πλούσιοι αγαπούσαν τους καλλιτέχνες. Σήμερα τι γίνεται;

«Φυσικά κι εξακολουθούν κάποιοι να τους αγαπούν, αλλά πολλές φορές τους υποστηρίζουν για ν' αντλήσουν λίγη από την ακτινοβολία τους. Ξέρω πως στην Ελλάδα υπάρχουν αρκετές πλούσιες κυρίες που προστατεύουν ή προωθούν κάποιους καλλιτέχνες. Στη σημερινή Γαλλία πάντως, οι μαικήνες ή οι μεγάλες επιχειρήσεις δεν ενδιαφέρονται όπως παλιά για το θέατρο ή τον κινηματογράφο. Εχουν στρέψει την προσοχή τους στον χορό και την αφηρημένη τέχνη...»

- Ο νέος σας πρόεδρος, ο Νικολά Σαρκοζί, πώς τα πάει με την τέχνη;

«Ο Σαρκοζί δεν είναι σαν τον Μιτεράν, που ήταν πραγματικά φιλότεχνος. Εχει βάλει ως προτεραιότητα ν' ανεβάσει το βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων κι αντιμετωπίζει την κουλτούρα σαν ένα είδος πολυτελείας. Μ' ενοχλεί λιγάκι, αλλά τι να κάνουμε; Είμαστε φίλοι εδώ και μία εικοσαετία. Είναι ευθύς, ευφυής και πολύ φιλόδοξος για τη Γαλλία. Σήμερα, οι μεγάλες περιουσίες φεύγουν στο εξωτερικό εξαιτίας της φορολογίας, και οι άνθρωποι δεν δουλεύουν πια. Ο Σαρκοζί θέλει να βγάλει τη χώρα από την ακινησία. Θα δυσκολευτεί βέβαια, καθώς ο γαλλικός λαός είναι μονίμως εξεγερμένος και ατίθασος. Ολοι παραπονιούνται ότι τίποτε δεν αλλάζει, και όλοι στέκονται επιφυλακτικοί στην αλλαγή».