Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ

Κατά του πολέμου

Από τον ΒΑΓΓΕΛΗ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Ο βομβαρδισμός της Δρέσδης τον Φεβρουάριο του 1945 έχει συζητηθεί πολύ τα τελευταία χρόνια και πολλοί είναι οι αναλυτές οι οποίοι τον τοποθετούν σήμερα δίπλα στους βομβαρδισμούς της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι. Ο Κερτ Βόνεγκατ υπήρξε ασφαλώς από τους πρώτους που ανέδειξαν το ζήτημα, δημοσιεύοντας εν έτει 1969 ένα μυθιστόρημα το οποίο τον έκανε αμέσως παγκοσμίως γνωστό. Ο λόγος είναι για το «Σφαγείο Νούμερο Πέντε», που κυκλοφορεί τώρα σε μετάφραση Φίλιππου Χρυσόπουλου από τις εκδόσεις «Κέδρος».

Γεννημένος το 1922 στην Ινδιανάπολη των ΗΠΑ, ο Βόνεγκατ κατατάχτηκε το 1943 ως εθελοντής στον αμερικανικό στρατό και δύο χρόνια αργότερα συνελήφθη από τους Γερμανούς και έζησε τον βομβαρδισμό της Δρέσδης ως αιχμάλωτος. Αυτή είναι η εμπειρία την οποία μεταφέρει στο «Σφαγείο Νούμερο Πέντε», σε ένα κείμενο το οποίο εμφανίζεται με τριπλή μορφή: ως μαρτυρία για μιαν από τις αιματηρότερες αεροπορικές επιθέσεις του 20ού αιώνα, ως παρωδία της λογοτεχνίας της επιστημονικής φαντασίας, αλλά και ως αμιγής λογοτεχνία του φανταστικού.

Κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου είναι ο Μπίλι Πίλγκριμ, ένας αδέξιος αμερικανός στρατιώτης στο ευρωπαϊκό μέτωπο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος αφού γλιτώνει από τον βομβαρδισμό της Δρέσδης κάνει μια επιτυχημένη καριέρα ως οπτικός και έχει την τεράστια τύχη να σωθεί από ένα πολύνεκρο αεροπορικό ατύχημα. Ο Μπίλι μπορεί επιπροσθέτως να ταξιδεύει στον χρόνο και να συναντά τη ζωή του σε διάφορες φάσεις της ενώ έχει επισκεφθεί και τον πλανήτη Τρανφάλμαντορ, αποκτώντας στενές επαφές με τους κατοίκους του.

Η ειρωνική απόσταση του Βόνεγκατ από τη δράση, αλλά και από την ψυχολογία του βασικού του ήρωα (ο Μπίλι δεν αποκλείεται, μεταξύ άλλων, και να μην είναι καλά στα μυαλά του), τον διευκολύνει να μιλήσει για τον βομβαρδισμό της Δρέσδης χωρίς τον παραμικρό μελοδραματισμό. Η φρίκη την οποία γνωρίζουν ο Μπίλι και οι συνάδελφοί του ως αιχμάλωτοι των Γερμανών σε μιαν άδεια κρεαταποθήκη της ολοσχερώς κατεστραμμένης πόλης εξισορροπείται από τις περιπέτειες στον Τρανφάλμαντορ, που βγάζουν στη φόρα όλες τις συμβάσεις της επιστημονικής φαντασίας, όπως και από τα ταξίδια στον χρόνο, που μετατρέπουν την πλοκή σε ένα είδος θεατρικής σκηνής όπου τα τα πάντα έχουν προβλεφθεί και προαναγγελθεί.

Μείγμα πολιτικής στράτευσης και πειραματικής γραφής, το βιβλίο του Βόνεγκατ δεν κρύβει την ηλικία του και την εποχή του. Αυτό, όμως, δεν μειώνει την αξία του, δείχνοντας την ιστορική του αξία τόσο στο επίπεδο των ιδεών όσο και στο επίπεδο της λογοτεχνίας.

Το ιδιωτικό είναι πολιτικό

Η καταστροφή δεν είναι μόνο δύναμη αφανισμού, αλλά και πηγή δημιουργίας. Αυτό είναι το συμπέρασμα που προκύπτει από το έργο του Χάινερ Μίλερ «Κουαρτέτο», το οποίο κυκλοφορεί σε μετάφραση και επίμετρο Ελένης Βαροπούλου από τις εκδόσεις «Αγρα». Ο Μίλερ βασίζει τη δουλειά του στο πολυδιαβασμένο επιστολικό μυθιστόρημα του Λακλό «Επικίνδυνες σχέσεις», που είναι μια αποθέωση της εξέγερσης του ατόμου, όπως και του έρωτα ως μέσου παραπλάνησης, αλλά και καταπίεσης. Οπως παρατηρεί η μεταφράστρια, τόσο ο Λακλό όσο και ο Μίλερ έχουν ως στόχο τους τον αστικό πολιτισμό. Με τη διαφορά ότι ενώ ο Λακλό προβάλλει τον κόσμο της αστικής τάξης την ώρα της γέννησής του μέσα από τα συντρίμμια του φεουδαρχικού καθεστώτος, ο Μίλερ βρίσκει τους αστούς στη φάση της παρακμής και της φθοράς τους.

Γραμμένο το 1980, το «Κουαρτέτο» στρέφεται στον Λακλό, όπως σημειώνει ο γερμανός κριτικός και θεατρολόγος Hans Thies Lehmann στον πρόλογο του βιβλίου (μετάφραση Μαρία Αγγελίδου), «τον διαφωτιστή αναλυτή της ηθικής, για να προχωρήσει σε μιαν ανατομία της σεξουαλικότητας, της γλώσσας και της εξουσίας». Ο ιδιωτικός χώρος δεν μπορεί για τον Μίλερ να διαχωριστεί από την πολιτική, που είναι πανταχού παρούσα στο «Κουαρτέτο», κι αυτό αποτελεί ίσως το σημαντικότερο και το πιο πρωτότυπο στοιχείο του κειμένου του.

Ο Ευγένιος Αρανίτσης λείπει σε άδεια