Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

Ο Μπάνκσι για τους χαζούς, ο Τουόμπλι για τους σκεπτόμενους

ΛΟΝΔΙΝΟ

Της ΑΛΙΝΑΣ ΣΑΡΑΝΤΗ

Εχει χαρακτηριστεί ένας από τους σημαντικότερους εν ζωή δημιουργούς και ο πιο «σοφιστικέ» καλλιτέχνης γκραφίτι. Ο Σάι Τουόμπλι, ωστόσο, αντιστέκεται σε κάθε είδους κατηγοριοποίηση και παραμένει αινιγματικός. Η Tate Modern επιχειρεί να ρίξει φως στο μυστήριο, με μια αναδρομική έκθεση της μακρόχρονης πορείας του, την οποία συνεχίζει ακάθεκτος σε ηλικία 80 ετών.

Ο Σάι Τουόμπλι μπροστά σε έργο του, στη Ν. Υόρκη

«Ο Μπάνκσι είναι ο ριζοσπάστης καλλιτέχνης για τους χαζούς - ο Τουόμπλι είναι ο ριζοσπάστης καλλιτέχνης για τους σκεπτόμενους», έγραψε ο κριτικός της «Γκάρντιαν», Τζόναθαν Τζόουνς, στο μπλογκ της εφημερίδας, προσθέτοντας ότι είναι «ο μεγαλύτερος ζωγράφος της Ρώμης από την εποχή του Τέρνερ». Η «αιώνια πόλη» απελευθέρωσε τον Αμερικανό καλλιτέχνη, όταν μετακόμισε εκεί το 1957, εγκαταλείποντας τη Νέα Υόρκη, όπου κυριαρχούσαν οι αφηρημένοι εξπρεσιονιστές. Στην Ιταλία, ο Τουόμπλι θα εμπνευστεί από την Ιστορία, την ποίηση, την κλασική αρχαιότητα, την παρακμή και τη φθορά, τα χρώματα, το φως και τη θάλασσα της Μεσογείου. Εκεί θα βρει τη δική του φωνή και θα πάει ένα βήμα παραπέρα την ιδέα των αφηρημένων εξπρεσιονιστών για τη χρήση της πινελιάς ως γραφής. Στα δικά του έργα, το πινέλο «γράφει» αρχικά λέξεις και στη συνέχεια ολόκληρα ποιήματα, γεφυρώνοντας το χάσμα ανάμεσα στην εικόνα και στο κείμενο.

Επηρεασμένος από την τεχνική των σουρεαλιστών, ο Τουόμπλι αφήνει κάποιες φορές το πινέλο και πιάνει το μολύβι, χρησιμοποιώντας το για να γράψει λέξεις πάνω στον καμβά, με τον ίδιο αυτόματο τρόπο που ο Πόλοκ στάζει τις μπογιές του. Ο Τουόμπλι, ωστόσο, επιδεικνύει πολύ μεγαλύτερη διστακτικότητα, σβήνοντας και ξαναγράφοντας πάνω σε αλλεπάλληλες στρώσεις, προκαλώντας μας να διαβάσουμε τις συχνά δυσανάγνωστες λέξεις. Οι γνώριμες μουντζούρες του (που, σύμφωνα με κριτικούς, όπως η Ρόζαλιντ Κράους, θυμίζουν αυτές που ζωγραφίζει ένας απρόσεκτος μαθητής την ώρα του μαθήματος) θα συνοδευτούν στη συνέχεια από ξεσπάσματα χρώματος, τα οποία καμιά φορά θα έχουν και τον κυρίαρχο ρόλο στους μεταγενέστερους πίνακές του.

Οι πίνακες «Apollo and the artist» («Ο Απόλλωνας και ο καλλιτέχνης») και «Mars and the artist» («Ο Αρης και ο καλλιτέχνης») μαρτυρούν τους δύο πόλους του εγκεφαλικού και του λογικού από τη μία, και του αισθησιακού και του βίαιου από την άλλη, ανάμεσα στους οποίους θα κινηθεί καθ' όλη τη διάρκεια της πορείας του. Αντλώντας πάντα έμπνευση από το περιβάλλον του, ο Τουόμπλι ζωγραφίζει τους πέντε πίνακες της σειράς «Ferragosto» («Δεκαπενταύγουστος»), όπου αποτυπώνει στον καμβά την ασφυκτική αίσθηση ενός καυτού και υγρού δεκαπενταύγουστου στην εγκαταλελειμμένη από τους κατοίκους της Ρώμη. Στη σειρά «Nini's paintings» («Οι πίνακες της Νίνι»), το πένθος του για τον θάνατο της γυναίκας τού γκαλερίστα και φίλου του, Πλίνιο ντε Μαρτίς, εκφράζεται με αλλεπάλληλες στρώσεις από σβησμένες και ξαναγραμμένες μολυβιές, που προσπαθούν αλλά δεν καταφέρνουν ποτέ να σχηματίσουν λέξεις.

Το πανάρχαιο θέμα του θανάτου και της αναγέννησης βρίσκει τη θέση του σε ένα από τα γνωστότερα αριστουργήματα του Τουόμπλι, τις «Τέσσερις εποχές» («Quattro stagioni»). Για πρώτη φορά, οι δύο εκδοχές του έργου (η μία από το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης και η άλλη από την Τέιτ) ενώνονται στην ίδια αίθουσα. Αποτελούμενες από τέσσερις καμβάδες η καθεμία, έναν για κάθε εποχή, οι «Τέσσερις εποχές» ζωγραφίστηκαν παράλληλα από τον καλλιτέχνη στις αρχές της δεκαετίας του '90. Οι πίνακες εκφράζουν την κλασική εναλλαγή από την ενέργεια της άνοιξης (με φωτεινά κίτρινα και κόκκινα), στην απόλαυση του καλοκαιριού (ζεστά κίτρινα), την ωριμότητα του φθινοπώρου (σκούρα κόκκινα και μοβ) και την ψυχρότητα και ακινησία του χειμώνα (πινελιές κίτρινου και πράσινου κρύβονται πίσω από μια ομίχλη λευκού). Στίχοι του Σεφέρη και του Ρίλκε μπλέκονται ανάμεσα στις αναρχικές πινελιές και δαχτυλιές του καλλιτέχνη. Ωστόσο, η ιδέα της θνησιμότητας είναι παρούσα ακόμα και στην «Ανοιξη», με τις αφηρημένες βάρκες - σύμβολο του περάσματος από τη ζωή στον θάνατο σε πολλές μυθολογίες, αλλά και στο «Καλοκαίρι», με τη λέξη «farewell» («αντίο») να κάνει πολλές φορές την εμφάνισή της.

Στην τελευταία αίθουσα, η σειρά «Bacchus» («Βάκχος») από το 2005 αποδεικνύει ότι ο καλλιτέχνης εξακολουθεί να σφύζει από ενέργεια και έμπνευση.

Ο Τουόμπλι είχε εκπαιδευτεί όσο υπηρετούσε στον αμερικανικό στρατό κατά τη δεκαετία του '50 ως κρυπτογράφος - κάτι που, όπως γράφει ο Χένρι Χίτσιγκς στο «Times Literary Supplement», μπορεί να έχει σχέση με την αγάπη του για το θολό και το ασαφές, το θραυσματικό, την αμφισημία. Παρ' όλο που ο λόγος αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι των έργων του, πολλές φορές δεν είναι αρκετός για να εκφράσει κανείς τα συναισθήματα που νιώθει όταν τα βλέπει. Και αυτή ίσως είναι μία από τις αιτίες που ο Σάι Τουόμπλι εξακολουθεί να αποτελεί ένα μυστήριο. *

Της ΑΛΙΝΑΣ ΣΑΡΑΝΤΗ

! Η έκθεση «Σάι Τουόμπλι: Κύκλοι και Εποχές» («Cy Twombly: Cycles and Seasons»), στην Tate Modern στο Λονδίνο, που επιμελήθηκαν ο διευθυντής του μουσείου, σερ Νίκολας Σερότα, και ο Νίκολας Κάλιναν, θα διαρκέσει μέχρι τις 14 Σεπτεμβρίου, ενώ στη συνέχεια θα μεταφερθεί στο Μουσείο Γκούγκενχαϊμ στο Μπιλμπάο και στην Εθνική Πινακοθήκη Μοντέρνας Τέχνης στη Ρώμη.