Ελευθεροτυπία - Νεοελληνικό άρωμα στο σανίδι

Κάποτε η ιδιότητα «θεατρικός συγγραφέας» ήταν σαφέστερη. Σήμερα τα όρια ανάμεσα στον συγγραφέα, τον ηθοποιό και τον σκηνοθέτη έγιναν δυσδιάκριτα. Νέοι ηθοποιοί γράφουν και ανεβάζουν οι ίδιοι τα έργα τους. Ομάδες που, συχνά, συσπειρώνονται αμέσως μετά την αποφοίτησή τους από τις δραματικές σχολές, δουλεύουν συλλογικά και συνθέτουν δραματουργικά την παράσταση, που βασίζεται σε μια αρχική ιδέα και στους αυτοσχεδιασμούς των προβών.

Επίσης, έργα από το σινεμά και από το μυθιστόρημα δραπετεύουν προς το θέατρο. Ανθρωποι από τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο, τη διαφήμιση φλερτάρουν με τη σκηνή. Κάποιοι απ' αυτούς εκτιμούν ότι η εμπλοκή τους είναι πάρεργο, άλλοι όμως θεωρούν πως οι τέχνες είναι συγκοινωνούντα δοχεία.

* Σκηνοθέτης αλλά και συγγραφέας ο Γιώργος Αρμένης δεν μας ξαφνιάζει που παρουσιάζει στο Νέο Ελληνικό Θέατρο ένα δικό του έργο («Αμερικάνος στο κεφάλι»). Ο Ακης Δήμου επίσης, της τελευταίας συγγραφικής φουρνιάς, είναι πια πολυγραφότατος. Το Φεβρουάριο το Εθνικό Θέατρο θα ανεβάσει το φρεσκογραμμένο έργο του «Η νύχτα των μυστικών». Αλλά κι ο εκδότης του «Αιγόκερω» Γιάννης Σολδάτος, μετά τον κινηματογράφο συνομιλεί με το θέατρο. Το έργο του «Οι συνέπειες της παλιάς ιστορίας» θα σκηνοθετήσει ο Σωτήρης Χατζάκης στο Νέο Ελληνικό Θέατρο. Ηθοποιός και τελευταία πεζογράφος -με καλές μάλιστα κριτικές- η Λένα Κιτσοπούλου γράφει θέατρο: «Το πράσινό μου φουστανάκι» θ' ανεβεί μαζί με το έργο του Αλ. Σταμάτη «Η τελευταία Μάρθα» στο Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας.

Το «Τυφλό σημείο» του Εθνικού

* Η πρώτη έκπληξη που μας επιφύλαξε ο καλός ηθοποιός Γιάννης Μαυριτσάκης, από τις πιο σημαντικές παρουσίες της Πειραματικής Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου, ήταν το πρώτο του θεατρικό έργο («Το τυφλό σημείο») που ήδη μεταφράστηκε σε τρεις γλώσσες και το Φεβρουάριο ανεβαίνει στο θέατρο «Πορεία».

Η δεύτερη μάς περίμενε όταν τον συναντήσαμε: «Η καριέρα μου ως ηθοποιός τελείωσε. Κάποτε ένιωσα ότι μεγάλωσα, ότι έχασα εκείνο το στοιχείο που με οδηγούσε στη σκηνή. Μετά την Πειραματική, παρά τις προτάσεις που είχα, δεν ξανάπαιξα. Ο αποχωρισμός ήταν δύσκολος αλλά η ανάγκη μου να φύγω ουσιαστική. Δεν παράτησα την υποκριτική για να γράφω. Ηξερα απλώς ότι δεν θέλω πια να παίζω. Οχι μόνο δεν μου λείπει το θέατρο αλλά τώρα αναρωτιέμαι πώς, έχοντας αυτό το βάρος μέσα μου τα τελευταία χρόνια, βρισκόμουν ακόμα στη σκηνή».

Κεντρικό πρόσωπο του «Τυφλού Σημείου» είναι μια γυναίκα που πενθεί την απώλεια του άντρα της. Οταν καταφέρνει να βγει από την απομόνωσή της ανακαλύπτει γύρω της τη χειρότερη πλευρά της πραγματικής ζωής και αποκτά καινούρια δύναμη.

Ο Γ. Μαυριτσάκης εμπιστεύεται τον σκηνοθέτη της παράστασης Αγγελο Μέντη. Εκείνος είναι αλλού: Τελείωσε το δεύτερο έργο του, που αφορά την υπόθεση της Αυστριακής Νατάσας Κάμπους, του κοριτσιού που κατάφερε μετά από χρόνια να δραπετεύσει από τον απαγωγέα της, έργο βασισμένο στα πραγματικά ντοκουμέντα. Τώρα βρίσκεται στη συγγραφή του τρίτου...

Θεατρικός συγγραφέας από 'δώ και πέρα; «Δεν έχω ιδέα. Απλώς γράφω, όπως έγραφα πάντα. Βέβαια, όσο έπαιζα ποτέ δεν τελείωνα κανένα. Ισως δεν είναι τυχαίο που έπρεπε να εγκαταλείψω τη σκηνή για να ολοκληρωθεί ένα έργο».

* Γιατί, όμως, ένα μυθιστόρημα χρειάζεται να μεταφερθεί στο θέατρο;

Οταν έχει εκδοθεί σε εκατόν μία χιλιάδες αντίτυπα κι έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες, σίγουρα η θεατρική του διασκευή συνιστά πρόκληση. Χρόνια πολιορκούσαν τον Παύλο Μάτεσι να παραχωρήσει στο θέατρο το μυθιστόρημά του «Η μητέρα του σκύλου», αλλά αντιστεκόταν σθεναρά. Το Νοέμβριο ανεβάζει το έργο στην Πράγα ο Πάβελ Κόχουτ σε μετάφραση Σόνιας Ντοργνιάκοβα, επίσημης μεταφράστριας του τσέχου συγγραφέα στην Ελλάδα. Αλλά και στην ελληνική σκηνή θα περπατήσει «Η μητέρα του σκύλου». Ο συγγραφέας ανέλαβε ο ίδιος τη διασκευή, ο Σωτήρης Χατζάκης θα το σκηνοθετήσει και η Λυδία Κονιόρδου θα ερμηνεύσει το βασικό ρόλο. «Θεατρικός συγγραφέας είμαι», λέει ο Π. Μάτεσις. «Ολα τ' άλλα είναι πάρεργα... Το μυθιστόρημα θ' ανεβεί με περισσότερα πρόσωπα ενώ την ηρωίδα θα ερμηνεύσουν ταυτόχρονα δύο ηθοποιοί, η μία σε μικρή ηλικία και άλλη σε μεγάλη».

* Από τον κινηματογράφο έρχεται στη σκηνή κι ένα «Σπιρτόκουτο» που πριν από μερικά χρόνια έβαλε φωτιές... Τη σκηνική διασκευή της ταινίας του Γιάννη Οικονομίδη παρουσιάζει η ομάδα «90 Βαθμοί Κελσίου» στο θέατρο «Βικτώρια», σε σκηνοθεσία Δ. Κομνηνού. Ενα μικρό, πνιγηρό διαμέρισμα συμπυκνώνει τη μιζέρια, τη μοναξιά, τη βία και τα οικονομικά αδιέξοδα μιας μικροαστικής οικογένειας.

Κι αν στις προθέσεις του Π. Μάτεσι ήταν να προστατεύσει το μυθιστόρημά του αναλαμβάνοντας την διασκευή, ο Γιάννης Οικονομίδης κινήθηκε στον αντίποδα.

«Είπα στο Δημήτρη "ξέσκισέ το όσο πιο πολύ μπορείς". Δε με νοιάζει να ασελγήσουν πάνω του, να του αλλάξουν τα φώτα. Εχω μια άποψη συγκεκριμένη για το θέμα. Βλέπω την τέχνη μέσα στην κοινωνική της μετάγγιση. Μου ζήτησαν το έργο για κόμικ, όπως κι ένα ραπ συγκρότημα ηχητικά αποσπάσματα. Γιατί όχι; Το έργο έχει ήδη μια αξία. Δεν χρειάζεται να το προστατεύσω από κάτι. Αυτού του είδους η σοβαροφάνεια και η ματαιοδοξία αντίκεινται στο πνεύμα της ταινίας. Μη νομίζετε, άλλωστε, ότι έχω σε μεγάλη εκτίμηση αυτά που έχω κάνει. Αλλοι ενθουσιάστηκαν με το "Σπιρτόκουτο" κι άλλοι φρικάρησαν. Θεωρήθηκε σκληρή ταινία. Εγώ δεν τη βρίσκω τόσο σκληρή. Ενα έργο είναι, πάνω στη γελοιότητα του μικρομεσαίου. Σε αντίθεση με το ελληνικό σινεμά, που βρίσκεται στην απόλυτη απαξίωση από πλευράς κοινού, το θέατρο ακμάζει. Ηθελα ο σκηνοθέτης να κάνει ό,τι θέλει με το έργο. Ούτε ρωτάω ούτε ερωτώμαι. Ακόμα και η πιο καλοπροαίρετη παρέμβασή μου πιστεύω ότι θα τον εμπόδιζε. Επειδή έχω ταλαιπωρηθεί πολύ στο σινεμά με όλους αυτούς που, παρεμβαλλόμενοι, πριονίζουν την ελευθερία μου, ήθελα να παίξει μπάλα με όποιο κόστος».

Παρ' όλο που έχει περάσει απ' το μυαλό του να γράψει θεατρικό, ο Γ. Οικονομίδης δεν βιάζεται. «Μου έχουν προτείνει μέχρι και να σκηνοθετήσω στο θέατρο. Σέβομαι τους ξένους χώρους. Το τσαλαβούτημα δεν μ' αρέσει. Σήμερα όλοι τα κάνουν όλα: ταινίες, θέατρο, τηλεόραση, Κοινοβούλιο. Είμαι υπέρ της ελευθερίας, όχι της ελευθεριότητας και της αρπαχτής».

Απ' τη δικηγορία στη δημιουργία

Τι ξεχωρίζει τις παραστάσεις των δικηγόρων στα δικαστήρια απ' αυτές των ηθοποιών στα θέατρα; Πάντως, μέγα πάθος υπάρχει εκατέρωθεν...

* Δικηγόρος στο επάγγελμα ο 32χρονος Δημήτρης Γκενεράλης έγραψε το πρώτο του έργο με τίτλο «Τρίχα στη σούπα» βασισμένο σε μια αληθινή ιστορία που του διηγήθηκε ο παλιός συμμαθητής και φίλος του Αρης Τρουπάκης. Ο τελευταίος σκηνοθέτησε την παράσταση, η οποία παρουσιάστηκε πέρσι με επιτυχία στο Θέατρο του Νέου Κόσμου και φέτος επαναλαμβάνεται. Ο Δ. Γκενεράλης μεταπήδησε, όπως λέει, από το δόγμα των νομικών στη φαντασία του θεάτρου. «Ηταν συγκινητικό να βλέπεις τους ήρωές σου να παίρνουν σάρκα και οστά. Εχω στο μυαλό μου μια άλλη ιδέα, βασισμένη στο διάλογο ενός ψυχαναλυτή με τον ασθενή του, που σκέφτομαι στο μέλλον να τη δουλέψω για το θέατρο».

* Αλλά η προσεδάφιση των «αλεξιπτωτιστών» στο θέατρο αποτελεί την ικανή και αναγκαία συνθήκη για το ξεκίνημα δεύτερης καριέρας; Ο 47χρονος Θανάσης Τσιρταβής έγραψε το «Αυστηρώς Ακατάλληλο», που θα παιχτεί στο θέατρο της Ζωής Λάσκαρη. Πιστεύει ότι η εμπειρία του στο δημιουργικό τμήμα μεγάλης διαφημιστικής εταιρείας όπου εργάζεται συναντά σε πολλά το θέατρο. «Με συναρπάζει να βλέπω το κείμενό μου να ζωντανεύει στη σκηνή, ακόμα κι όταν αλλάζει η οπτική του γωνία, ακόμα κι όταν οι πρόβες μού δημιουργούν ενστάσεις ή ερωτηματικά. Με τη Βάνα Πεφάνη αποφασίσαμε να συνεργαστούμε πάνω σε κάτι που ηχεί περίεργα: τον πληρωμένο έρωτα. Γράφτηκε ιδωμένο από την αντρική σκοπιά».

Ο Θανάσης Τσιρταβής είναι πρόθυμος να παρατήσει τη δουλειά του... «Θα την εγκατέλειπα ακόμα κι αν το θέατρο μού έδινε το 1/3 του μισθού μου, όχι μόνο σήμερα, αλλά και πριν χρόνια. Μέχρι και οι ψυχαναγκασμοί της σκηνής έχουν καλύτερη γεύση»...

* Ακόμα ένα επιχείρημα επικαλούνται όσοι αναμειγνύονται αιφνιδίως με τη θεατρική γραφή: «Ολα είναι αφήγηση». Ο Σάκης Σερέφας, καθηγητής στη μέση εκπαίδευση, εργάζεται τώρα στο Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. Εχει γράψει 31 βιβλία και τρία θεατρικά. Πρωτοβγήκε στο θέατρο μόλις πέρυσι με το γαστριμαργικό «Μαμ», που παίχτηκε στο «Αμόρε», και φέτος ο Δημήτρης Ινδαρές το μεταφέρει στον κινηματογράφο. Ο τίτλος του δεύτερου έργου του, «Λιωμένο βούτυρο», που ανεβαίνει στο Εθνικό Θέατρο, παραπέμπει στη γνωμάτευση κάποιου ιατροδικαστή για τον προσδιορισμό του τόπου ενός εγκλήματος, αφού σύμφωνα με την άποψή του κάθε τέτοιος χώρος φέρει συγκεκριμένη, αναγνωρίσιμη μυρωδιά...

Ενας συγγραφέας επισκέπτεται το ξενοδοχείο στο οποίο κάποτε είχε γίνει ένα έγκλημα. Με τα ντοκουμέντα της εποχής προσπαθεί να ανασυστήσει την ιστορία. Εμπλέκεται, όμως, προσωπικά και καταλήγει στην παράνοια.

Για τον πολυπράγμονα Σάκη Σερέφα όλα έχουν κοινή αφετηρία. «Οσο προχωρούσε η νουβέλα "εξείχαν" τα σημεία των διαλόγων. Αποκτούσαν ψυχή τα πρόσωπα και ατονούσαν τα περιγραφικά. Δεν θα μπορούσα να γράφω μόνο θέατρο ή μόνο ποίηση. Με ενδιαφέρει η κατάσταση του ανθρώπου. Παραξενεύτηκαν πολλοί που με γνώριζαν όταν μπλέχτηκα με το θέατρο. Ως θεατής είμαι στριφνός, απαιτητικός. Δεν παρακολουθώ φανατικά παραστάσεις. Ζώντας στη Θεσσαλονίκη δεν έχω πολλές ευκαιρίες, αλλά αυτό που με τραβά είναι κυρίως το λοξό».