Ελευθεροτυπία - Πρέπει ν' αλλάξουμε προγόνους

«Λατρεύω τη θάλασσα, γιατί διώχνει τους ανθρώπους, κι εγώ τους φοβάμαι, τους τρέμω» λέει η Μιμίκα Κρανάκη, φωτογραφημένη στο μπαλκόνι του διαμερίσματος της οδού Πιπίνου, στην Κυψέλη, που βλέπει στον ακάλυπτο

* Συγγραφέας - από τις πρώτες μοντερνιστικές φωνές: «Contre-Temps» και «Διαβάζοντας τον Φρόιντ» («Εστία»), «Τσίρκο», «Φιλέλληνες» και «Αυτοβιογραφία» («Ικαρος»).

* Καθηγήτρια Γερμανικής Φιλοσοφίας στα «χαρακώματα» της Nanterre (1967-1985).

* Αντιστασιακή επί Μεταξά. Διαγραμμένη το 1947 από το ΚΚΕ, μαζί με τους Κώστα Παπαϊωάννου και Αδωνι Κύρου. Συνταξιδιώτισσα με μια πληθώρα γαλλόφωνων Ελλήνων διανοουμένων και επιχειρηματιών, με το θρυλικό οπλιταγωγό «Ματαρόα».

* Την εμπλοκή της σ' αυτή τη μεγάλη φυγή είχε καταθέσει, το 1950, στο περιοδικό του Ζαν Πολ Σαρτρ, «Les Temps Modernes». Το κείμενο «"Ματαρόα" σε δύο φωνές. Σελίδες ξενιτιάς» κυκλοφορεί σε δίγλωσση έκδοση (ελληνικά και γαλλικά) από τη σειρά «Μαρτυρίες 1» της Βιβλιοθήκης του Μουσείου Μπενάκη. Αντίτυπα του βιβλίου της θα υπογράψει αύριο, στις 7.30 μ.μ., στο νέο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138), στο πλαίσιο της εκδήλωσης «Τόπος ζωής-τόπος μνήμης των Ελλήνων φοιτητών στο Παρίσι».

Στο Παρίσι, το 1948

- Ζήσατε μια πλήρη, μια γεμάτη ζωή και εξακολουθείτε να τη ζείτε;

«Οχι, κάθε άλλο. Γιατί έχω κάνει σπουδές μουσικής στο Ωδείο Αθηνών, τις οποίες ολοκλήρωσα, αλλά, όπως λέει ο Μακρυγιάννης, "κιότεψα", δεν ετόλμησα».

-Τι δεν τολμήσατε;

«Δεν τόλμησα να γίνω μουσικός και τίποτα άλλο».

- Γιατί;

«Τότε που τελείωνα τις σπουδές μου, δεν υπήρχαν δυνατότητες επαγγελματικής απασχολήσεως. Ούτε ραδιόφωνα, ούτε τηλεοράσεις. Είχαμε επιλογή να γίνουμε καθηγήτριες μουσικής πιάνου, κάτι που με απωθούσε».

- Το γεγονός ότι δεν ασχοληθήκατε με τη μουσική ως ερμηνεύτρια του πιάνου τι κόστισε στη ζωή σας;

«Τη μεγάλη χαρά που μου δίνει η μουσική ακόμη. Την ηδονή που μου δίνει η μελέτη της».

- Ησασταν στην τάξη της Καίτης Παπαϊωάννου, αδελφής της μεγάλης πιανίστας Μαρίκας Παπαϊωάννου;

«Αν δεν ήμουν μαθήτρια της Καίτης Παπαϊωάννου, δεν θα 'χα υποψιαστεί την ύπαρξη του πλανήτη-μουσική. Υπερβάλλω, αλλά έτσι το αισθάνομαι».

Η Μιμίκα Κρανάκη στη Cite Universitaire, το 1947, εν μέσω του σκηνοθέτη Μάνου Ζαχαρία και του αρχιτέκτονα Τάκη Ζενέτου

Σούμπερτ πάνω απ' όλα

- Ποιους συνθέτες αγαπάτε;

«Τους ρομαντικούς, βέβαια. Η ανθρωπότητα διαιρείται σε δύο ομάδες: σ' αυτούς που αγαπούν τον Σούμπερτ και στους άλλους, που δεν τον αγαπούν».

- Οταν πρωτοπήγατε στο Παρίσι, συνεχίσατε να έχετε σχέση με τη μουσική;

«Γράφτηκα στην "Ecole Normale de Musique", με διευθυντή τον μεγάλο πιανίστα Αλφρέ Κορτό. Πήγα στην τάξη τής κ. Ντιμενίλ. Ετοίμασα ένα πρόγραμμα με έργα Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, Φραντς Λιστ και ένα κομμάτι μπριγιάν κ.λπ. Ξέρετε τι μου είπε, όταν με άκουσε η καθηγήτρια;»

- Τι σας είπε;

«"Είχατε έναν πολύ καλό καθηγητή", μου είπε. Αυτή ήταν η Καίτη Παπαϊωάννου».

- Ωστόσο, ξαστοχήσατε, δεν ακολουθήσατε την κλίση σας;

«Δεν ήταν τόσο απλό. Για να είσαι ένας καλός πιανίστας, χρειαζόταν μεγάλο θάρρος και πολλή δουλειά. Κιότεψα, δείλιασα».

Μοντερνίστρια από ιδιοσυγκρασία

- Θεωρείστε εκπρόσωπος του μοντερνιστικού μυθιστορήματος. Ηταν μια συνειδητή επιλογή ή περισσότερο ιδιοσυγκρασιακή;

«Μάλλον το δεύτερο».

- Μάθατε εξίσου καλά τόσο γαλλικά όσο και γερμανικά, ώστε να διδάξετε επί 20 χρόνια στο Πανεπιστήμιο της Nanterre Γερμανική Φιλοσοφία, έχοντας συνάδελφο τον Εμανουέλ Λεβινάς και πρόεδρο τον Πολ Ρικέρ.

«Επιτρέψτε μου να αναφερθώ στη βιογραφία μου, για να καταλάβετε καλύτερα πώς ήξερα τόσο καλά δύο ξένες γλώσσες. Η μητέρα μου πέθανε, όταν ήμουν έξι ετών. Ο αδελφός της ήταν ανύπαντρος, πολύ πλούσιος και αντιπρόσωπος της εταιρείας μηχανημάτων "Schneider". Μου έφερε σπίτι μια Ελβετίδα γκουβερνάντα και αναγκάστηκα να μάθω τα γαλλικά της. Δεν έκανα ούτε μισή ώρα μάθημα γαλλικών. Τα γερμανικά τα έμαθα στη Γερμανική Σχολή Αθηνών.

»Ο Πολ Ρικέρ, λοιπόν, ήταν μέγας παλιάνθρωπος. Ξέρετε τι έκανε; Τις ημέρες του Μάη του '68, σηκώθηκε και έφυγε. Ηταν πάστορας και προτεστάντης και πήγε να διδάξει στο Σικάγο, στο πανεπιστήμιο, όπου σπούδασε ο Μπους. Ηταν όμως καλός παιδαγωγός, έκανε τα πράγματα πολύ σαφή».

- Σας έχει αφήσει μια γλυκιά αίσθηση αυτή σας η εμπειρία ή σας έμπλεξε σε περιπέτειες;

«Για μένα, ήταν 100% θετικό αυτό το κομμάτι της ζωής μου. Πολλοί φοιτητές μου έχουν έρθει στην Ελλάδα, φιλοξενούμενοι στο σπίτι μου, στην Τζια. Εχω να πω ότι οι καλύτεροι φοιτητές μου αρνήθηκαν και αρνούνται να γίνουν δάσκαλοι. Ο ένας διάλεξε την τηλεόραση, ο άλλος διάλεξε τη δημοσιογραφία».

- Τι σημαίνει, ότι οι καλύτεροί σας φοιτητές δεν ακολούθησαν μια ακαδημαϊκή καριέρα;

«Σήμερα, αυτή η καριέρα δεν είναι πλέον σοβαρή».

Η γαλλική Αριστερά πουλήθηκε

- Γιατί δεν είναι σοβαρή;

«Είναι κακοπληρωμένη. Δεν έχετε αντιληφθεί ότι το χρήμα είναι πάντων μέτρον άριστον; Δεν είναι η εποχή μας αυτή; Αγοράστηκε ολόκληρη Αριστερά στη Γαλλία - δεν εννοώ κατ' ανάγκην με λεφτά, αλλά μ' ένα ακαταμάχητο όπλο-επιχείρημα, που λέγεται "αξιώματα" και "εξουσία". Συμφωνείτε;».

- Ετσι, φρονείτε ότι αποδυναμώθηκαν το αριστερό τους φρόνημα και όραμα;

«Απολύτως. Το ίδιο πράγμα είναι να είσαι κάθε βράδυ στην τηλεόραση και να σε θαυμάζουν, και το ίδιο είναι να ζεις στα προάστια του Παρισιού;».

- Η γνώμη σας για τον Σαρκοζί;

«Ενα κάθαρμα σκέτο».

- Ποιος είναι πνευματικός του πατέρας;

«Αυτός που του σφυρίζει τα κόλπα, είναι ο πρωθυπουργός του, ο Φρανσουά Φιγιόν. Ξέρω ότι διόρισε ανθρώπους που τον υπακούουν αμέσως».

- Πώς βλέπετε να διαμορφώνεται ο νεοελληνικός πολιτικός βίος; Ποιος ή ποια έχει χαρακτήρα πολιτικού;

«Αυτή τη στιγμή υπάρχει ένας πολιτικός αληθινός, η υπουργός Εξωτερικών Ντόρα Μπακογιάννη».

- Βρίσκεστε ανάμεσα σε δύο γλώσσες: τα θεωρητικά και δοκιμιακά σας κείμενα τα γράφετε στα γαλλικά, ενώ τα λογοτεχνικά στα ελληνικά. Γιατί;

«Θεωρητικά και φιλοσοφικά εκφράζομαι πολύ καλύτερα στα γαλλικά, παρά στα ελληνικά, που είναι η πρώτη γλώσσα της φιλοσοφίας. Λιτερέρ πράγματα, μυθιστορήματα και τέτοια φιλολογικά, μόνον ελληνικά μπορώ να μιλήσω και να γράψω».

Η ψυχανάλυση κλονίζει τις βεβαιότητες

- Γνωρίζουμε ότι ψυχαναλύεστε από νεαρή ηλικία. Τι απεκομίσατε από τη σχέση σας με την ψυχανάλυση;

«Ψυχαναλύομαι από 20-25 ετών. Με βοήθησε στις σχέσεις μου με τους φοιτητές, γιατί δεν είχα τη στάση αυτού που τα ξέρει όλα. Ημουν κι εγώ ένα είδος φοιτήτριας. Και είμαι ακόμη σήμερα. Κάθε μέρα μαθαίνω. Η ψυχανάλυση κλονίζει τις βεβαιότητες. Το μίσος τού ενός απέναντι στον άλλον, όποιος κι αν είναι ο άλλος, θα καταστρέψει όλη την υφήλιο, τη Γη ολόκληρη. Δεν είναι μόνο τα προβλήματα του περιβάλλοντος, είναι και τα ψυχοκοινωνικά».

- Εσείς ποιον δρόμο ακολουθήσατε και ακολουθείτε; Τον δρόμο του καλού, της καλοσύνης;

«Εχω τη δική μου φιλοσοφία, μη με δείρετε όμως. Αρπαχτήκαμε όλοι από την αρχαία ελληνική φιλοσοφία, που είναι ένα είδος Καραγκιόζη. Χάψαμε όλες τις ψευτιές των Ελλήνων. Φέρ' ειπείν, ονόμασαν ένα καθεστώς "δημοκρατία", όπου αυτό που λέμε σήμερα "λαός", "εργάτες", "εργαζόμενοι", ήταν δούλοι, δηλαδή πράγματα. Οι δούλοι, οι εργάτες, το προλεταριάτο ήταν πράγματα. Στο ελληνικό δίκαιο, και ιδίως στο ρωμαϊκό, υπάρχουν συνταρακτικές αποδείξεις. Ενας πιστωτής, που είχε να πάρει πολλά από έναν χρεώστη, μπορούσε να κόψει χέρια, πόδια, αναλόγως με τις πιστώσεις που είχε. Ολα αυτά πρέπει να τα τινάξουμε στον αέρα. Πρέπει ν' αλλάξουμε προγόνους. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να καταργηθούν ένα σωρό προλήψεις».

- Η θέση της γυναίκας έχει βελτιωθεί;

«Δεν είναι ίδια, όπως πριν από χρόνια. Ομως, δείτε τους μουσουλμάνους πώς εκτελούν τις γυναίκες, τις μοιχαλίδες».

- Σας αρέσει να κολυμπάτε, έτσι δεν είναι;

«Τρελά. Γιατί λατρεύω τη θάλασσα για πολλούς και διάφορους λόγους. Ενας από αυτούς είναι ότι διώχνει τους ανθρώπους, κι εγώ τους φοβάμαι, τους τρέμω. Εχουν ό,τι κακό σέρνει η φύση. Τα ζώα δεν τα αγαπώ καθόλου, γιατί μοιάζουν με τους ανθρώπους. Στην Τζια έχω λουλούδια, έχω πεύκα».