Ελευθεροτυπία - Τούρκος Σμυρνιός γράφει για το '22

«Σήμερα άλλοι βρίζουν τη Σμύρνη γιατί τη θεωρούν "άπιστη" και άλλοι την αγαπούν και την αποκαλούν "ωραία"», λέει ο Τζαν Εργιουμλού

Η λέξη «καλημέρχαμπα» είναι γλωσσοπλαστική συνεκφορά της ελληνικής λέξης «καλημέρα» και του τουρκικού χαιρετισμού «merhaba». Το βιβλίο, που κυκλοφορεί σε δεύτερη έκδοση, ήταν ανακάλυψη της μεταφράστριάς του Αθανασίας Βεκιαρέλλη («Ηλέκτρα»). Ο Τζαν Εργιουμλού, γέννημα-θρέμμα της Σμύρνης, σπούδασε αρχιτεκτονική και έχει μεταφράσει τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη στα τουρκικά από τα αγγλικά. Την ελληνική κυκλοφορία του βιβλίου του την αφιερώνει στο μακαρίτη φίλο του Αντώνη Ταβάνη.

- Αισθάνεστε ότι ανήκετε στη σύγχρονη τουρκική λογοτεχνική παράδοση του Κεμάλ και του Παμούκ;

«Εχω επηρεαστεί απ' αυτούς, αλλά τα θέματά μου είναι διαφορετικά, καθώς στα δικά μου βιβλία υπάρχουν στοιχεία αρχαιολογικά και μυθολογικά».

- Συγκεκριμένα, ποια είναι η δική σας λογοτεχνική πρόταση;

«Πάντα με ενδιαφέρει ν' αντλώ από την Ιστορία και τη μυθολογία. Το πρώτο μου βιβλίο είχε θέμα τους αρχαίους θεούς και τις αρχαίες θεές. Φαντάστηκα ότι οι άνθρωποι παλεύουν μαζί τους, πάντα με φόντο αρχαίες τοποθεσίες της Μικράς Ασίας, την Πέργαμο, την Ασσο, την Αλικαρνασσό».

- Το μυθιστόρημά σας «Καλημέρχαμπα Σμύρνη» είναι μια εκ των υστέρων ματιά στην έννοια του ξεριζωμού;

«Ξεκινάει από έναν ξεριζωμό, όμως είναι ένα βιβλίο που χτίζει φιλίες, αν και η φιλία είναι δύσκολη. Ωστόσο, οι δρόμοι της επικοινωνίας δεν είναι εύκολοι. Για τα ίδια πράγματα μπορούμε να συγκινηθούμε, έχουμε τις ίδιες εκφράσεις, στο τέλος όμως συνειδητοποιούμε ότι ανήκουμε σε διαφορετικούς κόσμους. Νομίζουμε ότι ξέρουμε ο ένας τον άλλο, αλλά στην ουσία δεν γνωριζόμαστε. Εχουμε διαφορετικό τρόπο ζωής και σκέψης».

- Εσείς ποια λύση προτιμάτε;

«Δεν είμαι δεμένος με την παλιά παράδοση, ούτε όμως και με την καινούργια. Οταν έγραψα το βιβλίο μου ήθελα να νιώσω την ελληνική ψυχή, να μην είμαι μονόπλευρος, ήθελα να δω και τις δύο πλευρές χωρίς προκαταλήψεις. Γνώριζα ότι το θέμα ήταν επικίνδυνο, γιατί πρόκειται για τη Σμύρνη, αλλά πρέπει να μιλήσουμε γι' αυτό, προσπαθώντας να καταλάβουμε τον απέναντί μας. Υιοθετώ την άποψη του Μπέρναρντ Ράσελ: "Τα βιβλία Ιστορίας πρέπει να γράφονται από μια διεθνή επιτροπή, για να μη βλέπουμε τα πράγματα μονόπλευρα"».

- Οι Τούρκοι δημοσιογράφοι πώς σας βλέπουν, τι σας ρωτάνε;

«Με ρωτάνε γιατί επέλεξα αυτό το θέμα. Και εγώ τους απαντώ ότι μεγάλωσα στη Σμύρνη, κουβαλάω την ψυχή του Σμυρνιού, εδώ και πέντε γενιές».

- Πιστεύετε ότι ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός της Τουρκίας θα ελαχιστοποιήσει τους κραδασμούς μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας;

«Να ξεκαθαρίσουμε ότι αυτό είναι μια μεγάλη υποθετική ερώτηση. Κοιτάξτε. Κραδασμοί υπάρχουν ανάμεσα στη Βόρεια και τη Νότια Ευρώπη, ανάμεσα στις μεσογειακές χώρες και τις χώρες της Βαλτικής. Βέβαια, αν μπορέσουμε να διατηρήσουμε τα διαφορετικά χρώματά μας, θα εμπλουτίσουμε και τις ζωές των δυο μας. Εδώ θα θυμηθώ μια τουρκική παροιμία: "Δεν μπορεί να υπάρξει κήπος μ' ένα λουλούδι. Πρέπει να υπάρχουν πολλά λουλούδια για να κάνουν έναν κήπο"».

- Αυτή τη στιγμή η Τουρκία μετεωρίζεται ανάμεσα στον κεμαλικό εκσυγχρονισμό και στην ισλαμική παράδοση. Ποιο είναι το σημείο ισορροπίας;

«Κανείς δεν θέλει να φέρει τους σουλτάνους πίσω, υπάρχουν όμως κάποιοι που θέλουν να ζήσουν με το μουσουλμανικό τρόπο».

- Ο Ορχάν Παμούκ και η Ελίφ Σαφάκ οδηγήθηκαν στο δικαστήριο για προσβολή του τουρκισμού. Ποια είναι η θέση σας;

«Υπάρχουν ομοιότητες με μένα και τον Παμούκ. Σπουδάσαμε και οι δύο στη Ροβέρτειο Σχολή, μάθαμε αγγλικά. Με τίποτα δεν πρέπει να γίνονται αυτές οι δίκες. Θέλω να ζω ελεύθερος. Για να καταλάβετε πώς είναι η Τουρκία, σήμερα θα βρείτε ορισμένους να βρίζουν τη Σμύρνη, χαρακτηρίζοντάς την "Η πόλη των απίστων" και άλλους να την αποκαλούν "Η ωραία Σμύρνη"».