Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

Διαχρονικά

Ως υπηρέτης της τέχνης

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΚΙΩΝΗ

Είχα εκτιμήσει, πέρα από το ταλέντο και τις ποιοτικές θεατρικές του επιλογές (δυστυχώς, σώζονται μόνο οι επιδόσεις του στον κινηματογράφο), την ευθύτητα να πάρει στο τηλέφωνο (χωρίς να καταφύγει στον διευθυντή) για κάποια αρνητικά σχόλια, όταν το 1995 ανέλαβε τη διεύθυνση του Εθνικού Θεάτρου -πρώτος παντοδύναμος, με νέο νομικό πλαίσιο.

Είναι ο Νίκος Κούρκουλος, που στις 2 Φεβρουαρίου συμπληρώνονται δύο χρόνια από τότε που έφυγε από τη ζωή στα 73 του.

«Ελα να τα πούμε», είπε. Και πήγα. Τα είπαμε. Πέρασαν στην «Κυριακάτικη» -16 Ιουλίου 1995. Τα ξανάπαμε δυόμισι χρόνια αργότερα (το χρονικό διάστημα που ζήτησε για να κριθεί), πάλι στην «Κυριακάτικη» -25 Ιανουαρίου 1998.

Κράτησε επάξια αυτή τη θέση επί 12 χρόνια (ακυρώνοντας τη μομφή ότι στην επιλογή του μέτρησε η σχέση του με τη Μαριάννα Λάτση) ώς τη δοκιμασία του τέλους, που αντιμετώπισε με γενναιότητα και αξιοπρέπεια.

Σε μια συνάντηση στο Εθνικό Θέατρο τον βρήκα να είναι στη σκηνή και να καθοδηγεί τους τεχνικούς. Τόσο πια μέσα σ' όλα; σκέφτηκα -και του το είπα. «Είχα δικό μου θέατρο και ξέρω τα πάντα, οπότε δεν επιτρέπω σε κανένα να μην κάνει καλά τη δουλειά του, αρχής γενομένης από εμένα», ήταν η απάντησή του.

Μερικά ψήγματα από τις προαναφερόμενες δύο συνεντεύξεις.

Για ένα πετραδάκι

Από την πρώτη:

Αναρωτιέμαι τι θέλει ένας άνθρωπος, όπως εσείς, που είναι γνωστό ότι περνάει καλά, σ' αυτό το μίζερο γραφείο και σ' αυτή την προβληματική καρέκλα;

«Αυτό δεν είναι μόνο δικό σας ερώτημα, αλλά και άλλων. Ισως γιατί δεν μπορούν να καταλάβουν ότι υπάρχουν άνθρωποι που, πέρα απ' όλα τ' άλλα, έχουν κάποια ειλικρινή οράματα, που θέλουνε δηλαδή να γίνουν πράγματα. Γιατί όσο είμαστε απ' έξω, αυτό που κάνουμε είναι να βρίζουμε. Κι εγώ όταν ήμουν απ' έξω έβριζα το Εθνικό Θέατρο κι είχα δίκιο που το έβριζα, όπως είχαν δίκιο και οι άλλοι που το έβριζαν -εννοώ με την καλή έννοια. Δηλαδή τι είναι αυτό το θέατρο, πώς λειτουργεί έτσι, πώς πρέπει να λειτουργήσει (...). Εχοντας έναν τέτοιο σκοπό, μπήκα μέσα για ν' αγωνιστώ, να βάλω ένα πετραδάκι. Αν μπει ένα πετραδάκι, εγώ θα είμαι πολύ ευχαριστημένος» (...).

Στη δεύτερη συνάντηση η εικόνα, κατ' αρχάς, του γραφείου του ήταν εμφανέστατα καλύτερη. Νέα επίπλωση και μοκέτες -αντάξιο, εν πάση περιπτώσει, ενός διευθυντή του πρώτου κρατικού θεάτρου. «Ολα όσα βλέπετε τ' αγόρασα με δικά μου χρήματα -και αυτό επειδή με περίμεναν, όχι με πιστόλι, αλλά με πολυβόλο και δεν ήθελα να δώσω αφορμή σε τίποτα», με προλαβαίνει.

Αισθάνεστε δηλαδή καλά σ' αυτή την καρέκλα.

«Μα αν δεν αισθανόμουνα καλά, θα είχα φύγει προ πολλού. Και νιώθω καλά γιατί όλη αυτή η ατμόσφαιρα πάει προς το καλύτερο, γίνονται πράγματα (...). Δεν κάνω κάτι αν δεν αφοσιωθώ -ό,τι και να 'ναι. Δεν είμαι διεκπεραιωτής. Πιστεύω ότι ο διευθυντής ενός θεάτρου, όπως αυτό, πρέπει να είναι υπηρέτης με όλη τη σημασία της λέξης. Υπηρέτης της τέχνης, των καλλιτεχνών, των πάντων. Συμμετοχή σε όλα» (...).

Ανοιχτό σε όλους

Δεν σας τρομάζει, δεν σας κουράζει αυτή η συσσώρευση ευθυνών;

«Οχι, γιατί είμαι επί 24ώρου βάσεως και παρακολουθώ τα πάντα. Είμαι ψημένος μέσα στο θέατρο και ίσως δεν μ' ενδιαφέρει να κάνω τίποτ' άλλο εκτός από θέατρο» (...).

Σας καταλογίζεται η απουσία ενός βασικού πυρήνα ηθοποιών, όπως παλιότερα.

«Εχω μάθει ότι ένα θέατρο πρέπει να υπηρετείται από τους συντελεστές, να γίνονται διανομές. Αν δεν κάνεις τις κατάλληλες διανομές, πώς θα έχεις αποτέλεσμα; Τι υπήρχε εδώ; Ενας κατάλογος από τον οποίο έπρεπε να επιλεγούν οπωσδήποτε αυτοί που θα έπαιζαν σ' ένα έργο -έκαναν, δεν έκαναν. Το ξέρω, το έζησα. Λέγεται ότι το Εθνικό είχε έναν πυρήνα, που ήταν ό,τι καλύτερο υπήρχε στο θέατρο. Οι περισσότεροι όμως από αυτούς δεν υπάρχουν κι όσοι υπάρχουν έχουν μοιραστεί στο ελεύθερο θέατρο (...). Αλλες εποχές εκείνες, άλλες οι σημερινές. Για μένα πυρήνας σήμερα είναι όλο το θέατρο».

Δώδεκα χρόνια (ένα ρεκόρ) στο τιμόνι του Εθνικού Θεάτρου και δεν θέλησε να επωφεληθεί της διάταξης που επιτρέπει στον εκάστοτε διευθυντή να συμμετέχει (και μάλιστα δύο φορές τον χρόνο) σε παράσταση. Δεν του έλειπε το απωθημένο. Θα ήθελε να παίξει «Ιούλιο Καίσαρα» και «Ριχάρδο Γ'» -και θα γινόταν ίσως, αν δεν είχε χτυπηθεί από την αρρώστια. Η φύση (ο Θεός, αν αγαπάτε) τον προίκισε με πολλές χάριτες, του τσιγκουνεύτηκε όμως λίγο περισσότερο χρόνο ζωής. *

Ετσι & Αλλιώς

Δεν μου είναι ευχάριστο ν' ασχολούμαι με θέματα όπως αυτό του περασμένου Σαββάτου. Ομως ο πολιτισμός μιας κοινωνίας φαίνεται (και) από τον τρόπο που μεταχειρίζεται τους ηλικιωμένους και τα παιδιά - που και οι μεν και τα δε έχουν ανάγκη από φροντίδα και αγάπη. Και το πρόβλημα στους καιρούς μας και στις λεγόμενες ανεπτυγμένες κοινωνίες, στις οποίες θέλουμε να πιστεύουμε ότι ανήκουμε, είναι ότι, σε αντίθεση με τα παιδιά που λιγοστεύουν, οι ηλικιωμένοι, με την παράταση της ζωής, αυξάνονται, με επακόλουθο κάθε σχεδόν σπίτι να έχει και έναν (κατά πλειονότητα γυναίκα, που είναι και πιο ανθεκτικές στον χρόνο).

***

Αλλά, για να μην ξεφεύγω από τα ενδιαφέροντα της στήλης, εστιάζω το θέμα στα στερνά ανθρώπων της τέχνης, που γνώρισαν δόξες αλλά, είτε επειδή δεν είχαν την πρόνοια να υπολογίσουν την αναπόφευκτη αντίστροφη μέτρηση είτε επειδή κακοτύχησαν, τους βρίσκει το τέλος έρημους, ανασφάλιστους, ξεχασμένους, και γίνεται γνωστό ότι ζούσαν μόλις «φύγουν».

***

Με χαρτί απορίας νοσηλευόταν στα τελευταία του ο ποιητής Νίκος Καρούζος (χωρίς να είναι ο μόνος) και, ευτυχώς, τον βρήκε αυτή η εφημερίδα και με τη δημοσιότητα που δόθηκε το τέλος του υπήρξε λιγότερο οδυνηρό. «Ενας άνθρωπος που 'χει χαρίσει την ευαισθησία του στην κοινωνία, δεν δικαιούται μια ανάλογη μεταχείριση;» είχε πει εδώ, σ' εμάς, ο ποιητής Δημήτρης Χριστοδούλου, που «έφυγε» κι αυτός κάτω από ανάλογες συνθήκες. Αλλά είναι δυνατόν αυτά τα θέματα να αντιμετωπίζονται μέσα από δημοσιεύματα;

***

Είναι γνωστό ότι οι πολιτικοί κανακεύουν τους καλλιτέχνες όσο εξυπηρετούν την εικόνα τους και μετά τους ξεχνούν, για να τους θυμηθούν όταν «φύγουν», οπότε ξοφλάνε με κάποια λόγια λύπης, αναφοράς στο έργο τους και κηδεία δημοσία δαπάνη. Και καλά κάνουν, αφού οι ίδιοι οι καλλιτέχνες δρουν κατά μόνας, χωρίς κάποιο ισχυρό συλλογικό όργανο πίεσης και παρέμβασης για όσα συμβαίνουν ή δεν συμβαίνουν σ' αυτό τον τόπο.

Σημ.: «Η κακία αντιμετωπίζεται, η βλακεία είναι ακαταμάχητη» (κινέζικο απόφθεγμα).

ghionis@enet.gr