Ελευθεροτυπία - Στάλιν από καρδιάς...

Ο Μιχαήλ Μαρμαρινός και ο Ακύλας Καραζήσης έγραψαν και σκηνοθέτησαν το έργο που ανεβάζει το Εθνικό Θέατρο για τον Στάλιν.

Πώς μπορεί να συνδέεται ο Στάλιν με μια συζήτηση για το ελληνικό θέατρο; Μόνον ο Μιχαήλ Μαρμαρινός και ο Ακύλας Καραζήσης γνωρίζουν, συγγραφείς και πρωταγωνιστές ενός θεατρικού έργου που όμως δεν είναι διατεθειμένοι να εξηγήσουν. Η απάντηση, λένε, θα δοθεί στην παράσταση «Στάλιν, μια συζήτηση για το ελληνικό θέατρο» που παρουσιάζει την Παρασκευή το Εθνικό Θέατρο, στο Σύγχρονο Θέατρο της Αθήνας. Ισχυρίζονται ότι αυτή η εχεμύθεια δεν είναι καπρίτσιο. Θέλουν να ακολουθήσουν τίμια, την προσωπική, πολιτική ανάγκη που τους οδήγησε μέχρι τον Στάλιν και να προφυλάξουν τη φαντασία του θεατή. Ετσι βρεθήκαμε να συζητάμε μαζί τους περί πολιτικής και διαλεκτικής, αφού αυτό είναι το μεγάλο ζητούμενο της παράστασης.

Ακύλας Καραζήσης: «Οταν βγαίνεις από την πεπατημένη δεν είναι εύκολο να μιλήσεις για το διαφορετικό, κυρίως όταν δημιουργείται από δύο. Η παράσταση προέκυψε μέσα από την προσωπική συζήτηση ανθρώπων ίδιας γενιάς, ίδιου επαγγέλματος».

- Τι πυροδότησε αυτή την κουβέντα;

Μιχαήλ Μαρμαρινός: «Ο Στάλιν...»

-Γιατί;

Μ. Μ.: «Τον βλέπουμε στα όνειρά μας. Μας λείπει»...

- Ενα πρόσωπο που, σήμερα, εγκαλείται από αρκετούς ιστορικούς ως δυνάστης και εγκληματίας...

Α. Κ.: «Αυτό που μας απασχόλησε ήταν το συγκεκριμένο πρόσωπο, στη ιστορική περίοδο που έδρασε και πώς εγγράφηκε στην ιστορική μνήμη και στη δική μας προσωπική ζωή».

Μ. Μ.: «Παίρνουμε το δικαίωμα μιας συζήτησης για κείνα που μας απασχολούν. Την Ιστορία ως κομμάτι του ελληνικού θεάτρου. Σ' αυτό το σημείο υπεισέρχεται ο Στάλιν, έννοια κλειδί της αριστεράς. Ξέρετε ποιο ήταν το αγαπημένο του τραγούδι; "Σούλικο", δηλαδή "ψυχούλα μου". Ξέρετε ότι έγραφε παιδικά τραγούδια; Αφησε εποχή για τις λογοκριτικές του παρεμβάσεις στην τέχνη. Υπάρχουν όμως ιστορίες που μαρτυρούν και τη λογοτεχνική ευαισθησία του. Κάναμε ένα ταξίδι ονοματίζοντας σκέψεις, φράσεις, μνήμες που πάντα μας απασχολούσαν. Ψάξαμε την Ιστορία μέσα από τη δική μας τρυφερότητα. Μήνες τώρα αδυνατώ να διαβάσω κάτι πέρα από ντοκουμέντο. Ειρωνικό, αν σκεφτείς ότι δουλεύω πάνω σε κάτι που είναι φιξιόν. Και στην προσπάθειά μας αυτή καλούμε την αριστερά να ωριμάσει».

- Σε ποια αριστερά αναφέρεστε;

Μ.Μ.: «Στην αριστερά μέσα στην προσωπική μας ζωή ή μέσα στο θέατρο. Την Αριστερά των εντυπώσεών μας, αυτή που ζει μέσα στο κεφάλι μας. Μια μεγάλη μυθολογία με ακολουθούσε από παιδί. Το τεράστιο κίνημα απελευθέρωσης και χειραφέτησης επηρεάζει τον τρόπο που πράττουμε και σκεφτόμαστε σήμερα. Πρόκειται για την ασαφή αυτή αριστερά που υπάρχει με τον ίδιο τρόπο στον αντάρτη του Δημοκρατικού Στρατού, το σοβιετικό πολίτη, το φοιτητή μέχρι και τον Αντρέα Μπάαντερ».

«Ισως οι δεξιοί γίνουν αριστεροί»

- Η παράσταση έχει κριτική ματιά στην Ιστορία;

Α. Κ.: «Κριτική σημαίνει ηθικολογία. Αυτός που κρίνει είναι μόνον ο θεατής μας».

- Περιμένετε αριστερό κοινό; Οι οπαδοί του ΚΚΕ θα σκεφτούν ότι η παράσταση είναι μάλλον αντικομμουνιστική...

Μ. Μ.: «Μπορεί να τη δουν δεξιοί και να γίνουν αριστεροί... Ενα από τα ιστορικά λαθάκια του ΚΚΕ ήταν κι αυτό. Προεξοφλούσαν πάντα πώς θα συμβούν τα πράγματα και μετά διαψεύδονταν. Η αριστερά είναι μια διαρκής ελπίδα δικαιοσύνης η οποία περιλαμβάνει και αισθητικούς όρους. Αν πει κανείς ότι έχουμε τελειώσει με τη Σοβιετική Ενωση είναι σα να ισχυρίζεται ότι έχουμε τελειώσει με την πολιτική».

- Και πού καταλήγει αυτή η πολιτικοθεατρική συζήτηση;

Μ. Μ.: «Στο μέλλον. Εκεί όπου δείχνουμε και οι δυο μας με τεντωμένο το δάκτυλο».

- Η παράσταση πιστεύετε ότι θα προκαλέσει στη σκηνή του Εθνικού;

Μ. Μ.: «Εκεί παρουσιάζεται; Το είχα ξεχάσει...».

Α. Κ.: «Η λέξη πρόκληση είναι εφεύρημα το οποίο στερείται ουσίας και ποσώς συνδέεται με τις προθέσεις μας. Οχι μόνο σ' αυτή την παράσταση αλλά γενικά στη δουλειά μας».

Μ. Μ.: «Υπάρχει κάτι χειρότερο απ' αυτό: Ο όρος παραπέμπει κατευθείαν στην εποχή προσωπολατρείας του Στάλιν. Η παράσταση δεν επιζητεί το επιφώνημα του σκανδάλου αλλά το επιφώνημα της καρδιάς».

- Εκτός από σας ανεβαίνουν κι άλλα πρόσωπα στη σκηνή;

Α. Κ.: «Ο Γιώργος Κριθάρας, φοιτητής θεατρολογίας, η Μαίρη Τσώνη, τραγουδίστρια του συγκροτήματος και η Βέρικο, σύζυγος του Μιχαήλ Μαρμαρινού, σ' ένα ειδικό δραματουργικό σημείο της παράστασης. Υπάρχει κι ένας κασκαντέρ, χωρίς όνομα, που κάνει πράγματα που δεν μπορεί να κάνει κανείς άλλος».

- Τον Στάλιν δηλαδή...

Μ. Μ.: «Τον Στάλιν ούτε κασκαντέρ μπορεί να τον κάνει»...

- Τι κερδίσατε ως άνθρωποι σ' αυτή τη συνεργασία;

Α. Κ.: «Η συνεργασία άρει τον αναγκαστικό διαχωρισμό ρόλων. Δεν υπάρχουν ειδικότητες σκηνοθέτη και ηθοποιού. Αυτό είναι πολύ βασικό σε μια εποχή τρομοκρατικής εξειδίκευσης και στο θέατρο».

Μ. Μ.: «Το ν' αποφασίσουμε να ρισκάρουμε μια δεδομένη ανάμεσά μας εκτίμηση στην πράξη, σε μια τόσο ολοκληρωτικού χαρακτήρα δουλειά, ήταν πολιτική κίνηση που ευοδώθηκε. Αλλωστε, σε όρους διαλεκτικής, οι δύο βλέπουν πάντα βλέπουν καλύτερα απ' τον έναν».