Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

Η Συλλογή Κωστάκη κατακτά το Παρίσι

ΠΑΡΙΣΙ

Της ΦΩΤΕΙΝΗΣ ΜΠΑΡΚΑ

Η ακτινοβολία της ρωσικής πρωτοπορίας έφτασε στη Γαλλία καιρό μετά την εξαφάνισή της τη δεκαετία του '30. Σαν ένα άστρο μακρινό και νεκρό. Κάποιες αχτίδες του έφεραν στο Παρίσι Ρώσοι καλλιτέχνες, όπως οι Σαγκάλ, Ναταλί Γκοντσαροβα, Μισέλ Λαριόνοφ, Ναούμ Γκαμπό και Πέβσνερ. Και πάλι όμως το ευρύ κύμα της πρωτοπορίας τους αφορούσε έναν περιορισμένο κύκλο μυημένων.

«La femme de l' artiste» του Ιβάν Κλιουν (έργο του 1910)

Γι' αυτό και η έκθεση «Προς νέες ακτές» της Συλλογής Κωστάκη στο Μουσείο Μαγιόλ στο κέντρο του Παρισιού γεννά μεγάλες προσδοκίες. Και αν κρίνουμε από τις ουρές στο preview της περασμένης Δευτέρας, αλλά και την κοσμοσυρροή των εγκαινίων, την Τετάρτη το βράδυ, μάλλον δεν θα διαψευστούν. Παρούσα ήταν και η Αμερικανίδα επιμελήτρια του Γκούγκενχαϊμ της Νέας Υόρκης, Μαργκίτ Ρόουελ, που το 1980 έβγαλε από τα κιβώτια και αντίκρισε για πρώτη φορά τα έργα της συλλογής, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Η ιστορία της τέχνης πρέπει να ξαναγραφεί»!

Υπό την επιμέλεια του Γάλλου Ιβ Κομπρί και της διευθύντριας του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης Μαρίας Τσαντσάνογλου, τα 187 έργα (179 από το ΚΜΣΤ και 8 από την Πινακοθήκη Τρετιακόφ της Μόσχας) παρουσιάζονται άψογα στις 10 αίθουσες του ιδιωτικού μουσείου.

Καθώς έχουν κιόλας περάσει σχεδόν 30 χρόνια από τη μεγάλη έκθεση της ρωσικής πρωτοπορίας «Παρίσι - Μόσχα» στο κέντρο Πομπιντού, το 1979 (ο Κωστάκης ζούσε ακόμη, μόλις είχε εγκατασταθεί στην Ελλάδα), οι επιμελητές επέλεξαν να στήσουν τα έργα χρονολογικά, προσφέροντας όμως, την ίδια στιγμή, στον θεατή τη δυνατότητα να ξεχωρίσει τα κινήματα της ρωσικής πρωτοπορίας έτσι όπως οριοθετούνται το καθένα στην αίθουσά του: η έκθεση ξεκινά με τον κυβισμό-φουτουρισμό και τη μη αντικειμενική τέχνη, συνεχίζεται με τον κονστρουκτιβισμό και τις εφαρμοσμένες τέχνες, για να καταλήξει στον δεύτερο όροφο με τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό, τον μινιμαλισμό και τη νέα παραστατικότητα.

«Η ρωσική πρωτοπορία δεν είναι ένα συμπαγές πλαίσιο, αλλά μάλλον ένα πολύ ρευστό πλαίσιο μέσα στο οποίο ομάδες, καλλιτέχνες, τεχνικές και θεωρίες αλληλοϋποστηρίχτηκαν και αλληλοσυγκρούστηκαν, εξελίχτηκαν και αυτοαναιρέθηκαν», εξήγησε στους δημοσιογράφους, Ελληνες και Γάλλους, η Μαρία Τσαντσάνογλου.

Επιπλέον, οι επιμελητές επέλεξαν να παρουσιάσουν λιγότερο γνωστούς καλλιτέχνες, όπως οι Νικρίτιν, Κλιούν, Ματιούσιν (και τους μαθητές του, τα τέσσερα αδέλφια Εντερ), Βέρα Πεστελ, Αλεξέι Μοργκουνόφ, Γκούσταβ Κλούτσις. Εξαίρεσαν για παράδειγμα τον Λαριόνοφ, ο οποίος μετανάστευσε στο Παρίσι και είναι αρκετά γνωστός στο γαλλικό κοινό. Τοποθέτησαν βέβαια στην αρχή το πασίγνωστο «Πορτρέτο» του Μάλεβιτς (1910) όχι μόνο για να επισημάνουν την αρχή του κινήματος αλλά για να τονίσουν ακόμη περισσότερο την αξία της ξεχασμένης στη Δύση ρωσικής πρωτοπορίας και των καλλιτεχνών της.

«Fragment de decor mural» του Βζεβολοντ Σουλιμο-Σαμουίλο (έργο του 1927)

«Η τεράστια σημασία της Συλλογής Κωστάκη είναι ότι αποκάλυψε στον κόσμο, και στη Δύση ειδικότερα, νησιά αγνοημένα ή περιφρονημένα, επειδή ήταν πολύ περιφερειακά ή πολύ εξωτικά, στο ρωσικό αρχιπέλαγος της μοντερνικότητας», τονίζει στον κατάλογο ο Ιβ Κομπρί.

Την τιμητική της στην έκθεση έχει αναμφισβήτητα η Λιουμπόβ Ποπόβα. Οχι μόνο επειδή είναι δικό της το έργο που δανείζει τον τίτλο στην έκθεση («Προς νέες ακτές»), αλλά επειδή υπήρξε και η αγαπημένη καλλιτέχνις του συλλέκτη.

Στόχος της έκθεσης δεν είναι μόνο να συστήσει στο κοινό τη ρωσική πρωτοπορία αλλά και τον άνθρωπο που τη διέσωσε με την ευφυΐα και το τρομερό ένστικτό του. Ο σκηνοθέτης Πέτρος Σεβαστίκογλου βρήκε και κινηματογράφησε στο Παρίσι Ρώσους επιμελητές και ιστορικούς τέχνης που γνώρισαν τον Γιώργο Κωστάκη και μιλούν για τον ίδιο και την εποχή του. Το ντοκιμαντέρ, μια παραγωγή του ΚΜΣΤ της Θεσσαλονίκης, θα ολοκληρωθεί στη Μόσχα αλλά και στη Ρώμη, την πόλη όπου πρωτοέφτασε ο Κωστάκης όταν εγκατέλειψε τη Ρωσία.

Ευτυχής συγκυρία είναι η έκθεση «Ο φουτουρισμός στο Παρίσι» στο Κέντρο Πομπιντού (έως τις 26 Ιανουαρίου). Δύο από τα έργα της έκθεσης προέρχονται από τη Συλλογή Κωστάκη του ΚΜΣΤ. Είναι και τα δύο της Ποπόβα - η «Γυναίκα που ταξιδεύει» και το «Κυβοφουτουριστικό πορτρέτο». Εχει μάλλον αρχίσει να καταλαμβάνει τις «νέες ακτές» η Συλλογή Κωστάκη... Τον Φεβρουάριο θα βρεθεί στη βρετανική Tate και έως το 2012 θα ταξιδέψει σε Ισπανία, Ολλανδία, Αυστρία, Ιταλία, Γερμανία. Η έκθεση στο Παρίσι θα διαρκέσει έως τις 2 Μαρτίου. *