Ελευθεροτυπία - Από εγκαταλελειμμένο φαναρτζίδικο βραβευμένη γκαλερί

Στον πιο καταξιωμένο θεσμό για την εγχώρια δημιουργία, που οργανώνεται ανά τετραετία, υποβλήθηκαν 121 έργα και αξιολογήθηκαν σε δύο φάσεις από επιτροπή αποτελούμενη από τους καθηγητές της Αρχιτεκτονικής Ανδρέα Γιακουμακάτο και Πάνο Δραγώνα και τους βραβευμένους στον διαγωνισμό του 2004 Χρ. Δεληγιάννη, Δ. Διαμαντόπουλο και Δαρεία Τσαγκαράκη. Στην τελική επιλογή μετείχαν επίσης ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Αρχιτεκτονικής, καθηγητής Ν. Καλογεράς και ο Φούλβιο Ιράσε, διευθυντής της Τριενάλε του Μιλάνου. Τα τρία βραβεία που δόθηκαν είναι τα εξής:

* Στην κατηγορία «Ιδιωτική κατοικία», με 73 συμμετοχές, τιμήθηκε ο πολυβραβευμένος Παντελής Νικολακόπουλος για μονοκατοικία στο Ψυχικό.

* Από τα 18 προγράμματα δημόσιου χαρακτήρα που υποβλήθηκαν ξεχώρισε και βραβεύτηκε η ανάπλαση της Νέας Παραλίας Θεσσαλονίκης, έργο της πολυεθνικής ομάδας των Πρόδρομου Νικηφορίδη, Μπερνάρ Κουόμο, του Ατελιέ Ρ. Κάστρο και του Σ. Ντενίσοφ.

* Η γκαλερί «The Breeder» πήρε το βραβείο για «έργο που δεν εμπίπτει στις δύο προηγούμενες κατηγορίες». Διαγωνίστηκαν γι' αυτό, μεταξύ άλλων, ο «Θόλος» του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού, ένα βιοκλιματικό οινοποιείο, το πολιτιστικό κέντρο Νάουσας και η διαμόρφωση της εισόδου στον Αστέρα Βουλιαγμένης.

«Είναι μια ιδιαίτερη κατηγορία, που παραπέμπει στον... Μπρετόν», εξομολογήθηκε στην «Ε» ο αρχιτέκτονας Αρης Ζαμπίκος, από το «Γραφείο 405» που βραβεύτηκε για την γκαλερί μαζί με τη συνεργάτιδά του, την αρχιτεκτόνισσα Πουλχερία Τζόβα. Στο ενεργητικό του έχει να επιδείξει μονοκατοικίες και πολυώροφα κτίρια, καθώς και το σινέ τέχνης «Αφροδίτη» στου Ψυρρή, το οποίο, όπως μάθαμε, δεν λειτούργησε το τελευταίο καλοκαίρι και δυστυχώς ετοιμάζεται να «αξιοποιηθεί» με τη μετατροπή του σε εμπορικό κέντρο!

Η βραβευμένη γκαλερί έκανε τα πρώτα βήματά της στου Ψυρρή και στη συνέχεια μετακόμισε στο Μεταξουργείο, την καρδιά της αθηναϊκής «loft land», επιλέγοντας να στεγαστεί σε έναν μάλλον αδιάφορο από αρχιτεκτονική άποψη χώρο: ένα εγκαταλελειμμένο φαναρτζίδικο-παγωτοποιείο.

Ο Αρης Ζαμπίκος φαίνεται να γνωρίζει καλά το ιδιαίτερο στίγμα της περιοχής, για την οποία μας είπε χαρακτηριστικά πως «δικαιολογημένα την προσπέρασε η σύγχρονη Αθήνα», αφού είναι «πολύ κοντά στο κέντρο για κατοικία και πολύ μακριά για κέντρο». Μας πληροφόρησε πως είναι, ίσως, το μοναδικό σημείο κοντά στην Ακρόπολη με τέτοια έλλειψη αρχαιοτήτων, γεγονός που οδηγεί στην εκτίμηση πως πιθανότατα να ήταν χώρος για τα μποστάνια που τροφοδοτούσαν την πόλη.

Με την ίδια πληρότητα ο κ. Ζαμπίκος μάς δίνει τη σύγχρονη εικόνα του χώρου: «Το καλοκαίρι βράζει ο τόπος. Χαμηλή δόμηση, με κύριο δημόσιο κτίριο το... πορνείο». Γνωρίζει, βεβαίως, πως τα τελευταία χρόνια εκδηλώνονται επιχειρηματικές πρωτοβουλίες μέσα από την εξάπλωση των «lofts».

Στη no man's land του Μεταξουργείου

Επισημαίνει, ωστόσο, ότι το Μεταξουργείο εξακολουθεί να παραμένει «μια no man's land, που όλοι επισκέπτονται, αλλά όσοι αντέχουν να την πληρώσουν δεν θέλουν ακόμη να έρθουν». Προσθέτει πάντως με αισιοδοξία πως «η φυσιογνωμία της ευτυχώς δεν έχει ακόμα σταθεροποιηθεί».

Με αυτά τα δεδομένα η αρχιτεκτονική του ομάδα, που συμπληρώνεται από πολιτικούς μηχανικούς (Χρ. Καλλίγερος-Ergosystem) και μηχανολόγους (Β. Μανωλάς-Synapsis Τεχνική), ανέλαβε το δύσκολο εγχείρημα της μεταμόρφωσης του μάλλον απρόσωπου οικοδομήματος στη διασταύρωση των οδών Ιάσονος και Περδίκα. Είχε κατασκευαστεί με τους όρους δόμησης του '70, με πυκνό σκελετό από μπετόν, υποχρεωτικό φωταγωγό και μωσαϊκό δάπεδο. Το υπόγειο δεν είχε χρησιμοποιηθεί και, όπως και το πατάρι, δεν διέθετε κλιμακοστάσιο, ενώ το ισόγειο επικοινωνούσε με τους ορόφους με μια ημιτελή ελικοειδή σκάλα.

Τα αρχιτεκτονικά αυτά «ελαττώματα» αξιοποιήθηκαν με φαντασία και εξελίχθηκαν σε σημεία αναφοράς στον νέο ουσιαστικά χώρο, με πιο χαρακτηριστικά τον φωταγωγό και κυρίως τον ξεχασμένο στην ταράτσα γερανό. Ασήμαντες, για τους ανυποψίαστους, λεπτομέρειες, όπως οι υδροροές, οι μαρκίζες, σχισμές σε διάφορα σημεία του κτιρίου, ακόμη και τα παράθυρα των λουτρών, έχουν αναδειχθεί σε στοιχεία που διαμορφώνουν τη νέα φυσιογνωμία του κτιρίου. Οι σημαντικότερες αλλαγές αφορούν τους εσωτερικούς χώρους που ενοποιήθηκαν και πλέον είναι επισκέψιμοι, χάρη στη νέα δεσπόζουσα σκάλα, ώστε να φιλοξενήσουν γωνιές με εκθέσεις έργων τέχνης.

Ο Αρης Ζαμπίκος προτιμά να μιλά με τα έργα του και εκτιμά τις μεμονωμένες προσπάθειες που γίνονται από συναδέλφους του για να αποκτήσουν οι πόλεις μας αρχιτεκτονική ταυτότητα. Στο ερώτημά μας για το μέλλον της αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα, εμφανίζεται δικαιολογημένα σκεπτικιστής και παρατηρεί: «Ζούμε σε μια χώρα που στηρίζεται στις υπηρεσίες. Δεν παράγει τίποτα. Επομένως, η αρχιτεκτονική δεν μπορεί να αποτελεί εξαίρεση».