Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

Δικαστικά ζιγκ-ζαγκ ακροδεξιού παραληρήματος

Μια παροιμιώδης απόφαση της ελληνικής Δικαιοσύνης, που υπογράφει ο δικαστής Δημήτρης Γαβαλάς και η οποία εκδόθηκε την 1η Αυγούστου του 2007, αλλά καθαρογράφτηκε και έγινε γνωστη μόλις στις 18 Ιανουαρίου του 2008, διατάσσει «την προσωρινή απόσυρση από τις σχολικές βιβλιοθήκες του βιβλίου της κυρίας Ερσης Σωτηροπούλου υπό τον τίτλο "Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές», μέχρις ότου εκδικασθεί η αγωγή του αιτούντος περί οριστικής απόσυρσης».

Διάδικοι; Απ' τη μια το Ελληνικό Δημόσιο και η τότε υπουργός Παιδείας Μαριέττα Γιαννάκου. Και από την άλλη, ο αιτών την απόσυρση του βιβλίου, που δεν είναι άλλος από τον Κωνσταντίνο Πλεύρη, ιδρυτή της ναζιστικής ομάδας «Κόμμα 4ης Αυγούστου», σύμβουλο του Αρχηγείου Στρατού επί χούντας και διευθυντή του γραφείου του Ι. Λαδά. Αρα, καμία έκπληξη δεν αποτελεί η μήνις του απέναντι σε ένα σύγχρονο μυθιστόρημα, που απευθύνεται σε ελεύθερους ανθρώπους και όχι φασίστες ή φονταμενταλιστές.

Αυτό που αποτελεί δυσάρεστη έκπληξη και είναι άκρως επικίνδυνο είναι η στάση της ελληνικής Δικαιοσύνης απέναντι στο μυθιστόρημα της Ερσης Σωτηροπούλου. Διότι δεν βρέθηκε απλώς δικαστής που έκανε δεκτή την αίτηση ασφαλιστικών μέτρων κατά του βιβλίου, αλλά στο σκεπτικό του έβαλε και τα γυαλιά στον τόσο έμπειρο Κωνσταντίνο Πλεύρη, ξεπερνώντας τον σε ακροδεξιό και ηθικολογικό παραλήρημα.

Βέβαια, η ιστορία δεν έληξε. Σήμερα κατατίθεται έφεση κατά της απόφασης και η υπόθεση δεν έχει τελεσιδικήσει. Και μόνο, όμως, το μακροσκελέστατο κείμενο της απόφασης, διά χειρός του δικαστή Δημήτρη Γαβαλά, προκαλεί ανατριχίλες και στον πιο συντηρητικό αναγνώστη. Δεν αποτελεί απλώς υπεράσπιση της λογοκρισίας ενός έργου τέχνης, αλλά και αντιμετωπίζει την εκπαίδευση με τρόπο που θα τον ζήλευαν ο Χίτλερ και η Εκκλησία της εποχής της Ιεράς Εξέτασης.

Ο Δημήτρης Γαβαλάς στην απόφασή του, αφού διαπιστώνει ότι το μυθιστόρημα της Ερσης Σωτηροπουλου «περιέχει σαφώς κείμενα πορνογραφικά και χυδαία» και «κάθε άλλο παρά παιδαγωγικό είναι», συνεχίζει σε πέντε πυκνογραμμένες, χειρόγραφες σελίδες να παραδίδει μαθήματα περί παιδαγωγικής και τέχνης (όπως τονίζει, άλλωστε, πριν γίνει δικαστής ήταν καθηγητής Κοινωνιολογίας), αλλά και να παίρνει θέση σε όλα τα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου (από τον φεμινισμό και το ασφαλιστικό μέχρι το Παλαιστινιακό και την οικολογία).

Σταχυολογούμε:

Περί παιδικής λογοτεχνίας και σχολικών βιβλιοθηκών: «Η παιδική λογοτεχνία αναφέρεται στις αγνές παιδικές ψυχές, που ο θεάνθρωπος Χριστός τις ανέδειξε σε πρότυπο για τους ενήλικες με τη θεϊκή ρήση του "εάν δεν γίνετε σαν τα παιδιά βασιλεία Θεού δεν θα κληρονομήσετε". Στις σχολικές βιβλιοθήκες δεν πρέπει να υπάρχουν απλώς λογοτεχνικά βιβλία, αλλά παιδαγωγικά βιβλία, που να συντελούν στην ηθική και πνευματική αγωγή των παιδιών».

Περί απαγόρευσης και λογοκρισίας: «Η απαγόρευση ενός ασέμνου βιβλίου δεν αποτελεί πράξη λογοκρισίας, όπως δεν είναι λογοκρισία η οποιαδήποτε απαγόρευση στα παιδιά να διαβάζουν βιβλία που τα ωθούν σε άσχημες συνήθειες και κακές πράξεις, όπως ναρκωτικά, κλοπές, πορνεία κ.λπ.».

Περί Κρατικών Λογοτεχνικών Βραβείων: «Το ότι το βιβλίο αυτό έλαβε κάποιο κρατικό βραβείο, αυτό δεν σημαίνει τίποτε, άλλωστε δεν έλαβε βραβείο παιδαγωγικής, αλλά κάποιο βραβείο που μάλλον δεν τιμά τα μέλη της επιτροπής αυτής. Η χυδαιότητα, η βωμολοχία και η πορνογραφία δεν πρέπει ποτέ να βραβεύεται και κυρίως να κοσμεί τις σχολικές βιβλιοθήκες». Λίγο παρακάτω, όμως, ο κ. Γαβαλάς αλλάζει γνώμη (όλο το κείμενο είναι γεμάτο αντιφάσεις) και διευκρινίζει ότι «η Ερση Σωτηροπούλου μπορεί να είναι κατά τα λοιπά μια αξιόλογος συγγραφέας».

Περί Πατρίδος - Θρησκείας - Οικογένειας: «Τα σχολικά βιβλία πρέπει να εμπνέουν στα παιδιά την ηθική αγνότητα, την αγάπη για τη θρησκεία και την πατρίδα, απαλλαγμένα όμως από πολιτικές και κομματικές ιδεολογίες και προκαταλήψεις, αφού άλλωστε η θρησκεία αφορά όλους τους ανθρώπους, ανεξαρτήτως πολιτικών τοποθετήσεων και η αγάπη για την πατρίδα δεν κάνει πολιτικές διακρίσεις».

Ο κ. Γαβαλάς δράττεται της ευκαιρίας και νοσταλγεί την εποχή «που η γυναίκα ασχολείτο κυρίως με την ανατροφή των παιδιών της», «οι σύζυγοι δεν χώριζαν», «με το εφάπαξ αγόραζες σπίτι, ενώ σήμερα δεν αγοράζεις ούτε την πόρτα του σπιτιού» και «τα παιδιά έτρωγαν σπιτικό φαγητό και φορούσαν στο σχολείο ποδιές». Κάνει επίσης αναφορές στη μάχη του Στάλινγκραντ, που αυτή μας έσωσε από τον Χίτλερ και «όχι οι αγγλοαμερικανοί, που στο άκουσμα της λέξεως "Γερμανοί" τρεπόντουσαν σε φυγή», υμνεί την Βασιλευομένη Δημοκρατία, που οδηγεί σε κράτη με «την καλύτερη κοινωνική πολιτική» και υμνεί την «Εστία» και τον «Ριζοσπάστη», γιατί δεν δημοσιεύουν «πορνογραφικές εκφράσεις και αισχρές φωτογραφίες»...

Κι όλα αυτά τα πρωτοφανή και στα όρια του γελοίου για να διατάξει την απόσυρση ενός λογοτεχνικού βιβλίου από τις σχολικές βιβλιοθήκες.

ΒΕΝΑ ΓΕΩΡΓΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

ΕΡΣΗ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ:

Γιατί τέτοιος φόβος για τις λέξεις;

«Πάλι οι Ταλιμπάν... Είναι μια εξωφρενική απόφαση που υποστηρίζεται από ένα τραγελαφικό κείμενο. Γιατί τέτοιος φόβος για τις λέξεις; Δεν υπάρχουν καλές και "βρώμικες" λέξεις. Πίσω από μια βιτρίνα ηθικοπλαστικών προθέσων κρύβεται μια κοινωνία συντηρητική και μικρόψυχη, που εξοστρακίζει τους φόβους της με το κυνήγι μαγισσών.

Ο πρώτος αναγνώστης του "Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές" ήταν η κόρη μου, δεκατριών χρόνων τότε. Το διάβαζε κεφάλαιο με κεφάλαιο, ενώ γραφόταν, και ήθελα τη γνώμη της γιατί κεντρικός χαρακτήρας του βιβλίου είναι η Νίνα, ένα κορίτσι της ηλικίας της, ένα πλάσμα ζωντανό γεμάτο περιέργεια, που καταφέρνει να σπάσει τον κλοιό των "έτσι πρέπει" και "έτσι συνηθίζεται" για να βρει την προσωπική της φωνή».

Σφαλιάρα σ' ένα βιβλίο

**ΠΕΤΡΟΣ ΜΑΡΚΑΡΗΣ, (πρόεδρος του δ.σ. του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου):

1) Οταν ένας δικαστής φτάνει στο σημείο μέσα σε μία απόφαση να κάνει ακόμη και υποδείξεις παιδαγωγικού χαρακτήρα με σφαλιάρες, δεν θα πρέπει να απορεί κανείς που δίνει εντός εισαγωγικών σφαλιάρα σ' ένα βιβλίο που τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος.

2) Το πρόβλημα είναι ότι φορείς και πολίτες συμβάλλουμε άθελά μας στο να αποφασίζουν δικαστές και για θέματα τα οποία ανάγονται σε πολιτισμό, σκέψη και τέχνη και συνεπώς δεν μπορούν να διευθετηθούν δικαστικά. Δυστυχώς η πορεία στην Ελλάδα εξελίσσεται μ' έναν τρόπο, που φοβάμαι ότι θα καταλήξουμε στο να απονέμονται τα κρατικά βραβεία λογοτεχνίας από δικαστικά συμβούλια για να έχουμε όλοι μας το κεφάλι μας ήσυχο.

Λογοκρισία με ιδεολογικά και όχι νομικά κριτήρια

* ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, πρόεδρος της Ελληνικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

Ο κύριος Πλεύρης αγωνίζεται υπέρ της ελεύθερης έκφρασης. Θεωρεί δικαίωμά του να υβρίζει τους εβραίους και να μεταδίδει τα αισθήματα μίσους που νιώθει απέναντί τους στο αναγνωστικό του κοινό. Οταν προσφάτως δικάστηκε για ένα βιβλίο του, επέλεξε την υπερασπιστική διέξοδο της ελευθερίας στην έκφραση για να μην καταδικαστεί. Στις δημοκρατίες, οι άνθρωποι στα βιβλία τους είναι ελεύθεροι να εκφράζουν τα αισθήματά τους για τους άλλους. Ο ίδιος ωστόσο -ιστορικά συνεπής στον αγώνα του εναντίον της ελεύθερης έκφρασης των άλλων- στράφηκε πριν από λίγο καιρό εναντίον του ελληνικού δημοσίου διότι το βιβλίο «Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές» της Ερσης Σωτηροπούλου συμπεριελήφθη στον κατάλογο βιβλίων που αγοράστηκαν από περίπου διακόσιες σχολικές βιβλιοθήκες στην Ελλάδα πριν από ένα χρόνο.

Σε μια πυκνογραμμένη χειρόγραφη απόφαση, ο δικαστής κάνει ένα κατηχητικό μάθημα περί του τι είναι πρόοδος, τι είναι συντήρηση, τι είναι ωραίο, τι είναι άσχημο, τι είναι αληθινό, ποιές είναι καλές εφημερίδες, τι είπε ο Χριστός, κ.λπ. Επιλέγουμε ένα ενδεικτικό απόσπασμα: «Κάποτε τα κορίτσια των Ανατολικών «πρώην σοσιαλιστικών χωρών» εργαζόντουσαν στα εργοστάσια, σήμερα εργάζονται στους οίκους ανοχής της Δυτικής Ευρώπης. Αυτό είναι πρόοδος;»

Σε μια δημοκρατία, όσο κι αν είναι δυσάρεστο, είναι αναμενόμενο να τυγχάνουν δικαστές προσκείμενοι στις θέσεις Πλεύρη. Επίσης, η απόφαση αυτή δεν συνιστά κάτι σημαντικό από μόνη της. Το γενικό πρόβλημα που πρέπει όμως να απασχολήσει την ελληνική Δικαιοσύνη είναι η ευκολία με την οποία αρκετά συχνά τέτοιου είδους ζητήματα ευαίσθητων σταθμίσεων καταλήγουν σε λογοκριτικές πρακτικές με επιχειρήματα που ανήκουν στη σφαίρα της αδιαμεσολάβητης ιδεολογίας και όχι της νομικής αιτιολόγησης.

Μια... μυθιστορηματική περιπέτεια

Το μυθιστόρημα της Ερσης Σωτηροπούλου «Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές» εκδόθηκε το 1999 από τον «Κέδρο». Κέρδισε το 2000 τις υψηλότερες λογοτεχνικές διακρίσεις, δηλαδή τόσο το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας όσο και αυτό του περιοδικού «Διαβάζω». Την επιτροπή των Κρατικών Βραβείων, που ο δικαστής Δημήτρης Γαβαλάς κατακρίνει για την απόφασή της, αποτελούσαν οι: Γιάννης Παπακώστας, Δημήτρης Αγγελάτος, Κατερίνα Κώστιου, Αλέξανδρος Αργυρίου, Μάριος Μαρκίδης, Δημήτρης Νόλλας, Στρατής Χαβιαράς και Στρατής Πασχάλης.

Το «Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές», που ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου το χαρακτήρισε «ένα από τα ωραιότερα κείμενα της τελευταίας δεακετίας», έμελλε να γίνει το πιο επιτυχημένο, καλλιτεχνικά και εμπορικά, βιβλίο της Ερσης Σωτηροπούλου («Η φάρσα», «Μεξικό», «Χοιροκάμηλος», «Ο βασιλιάς του φλίπερ», «Διακοπές χωρίς πτώμα», «Εορταστικό τριήμερο στα Γιάννενα», «Δαμάζοντας το κτήνος» κ.ά.).

Στο τολμηρό στη μορφή βραβευμένο μυθιστόρημα, πέντε πρόσωπα, εντελώς καθημερινά, έρχονται αντιμέτωπα με ακραίες καταστάσεις. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η Νίνα, ένα 12χρονο κοριτσάκι, ονειροπαρμένο και προικισμένο, που στο τέλος του βιβλίου μπαίνει στην εφηβεία της έχοντας αποκτήσει μέσα από τις εμπειρίες της προσωπική φωνή.

Δικαίως ο Αλέξης Ζήρας το αποκάλεσε «μυθιστόρημα νεανικής μαθητείας», ενώ ο Δημήτρης Νόλλας επισήμανε ότι όπως όλα τα βιβλία της Σωτηροπούλου «εμπεριέχει στοιχεία παιδικότητας, όχι όμως των καλοχτενισμένων και καλοσιδερωμένων γερόντων μικρής ηλικίας, αλλά εκείνων των ζωντανών διαβολάκων και συχνά «διεστραμμένων» κακών παιδιών (των τεράτων με μια λέξη), που ψάχνουν πάντα να δουν "τι έχει μέσα"».

Από την πρώτη στιγμή της έκδοσής του αλλά κυρίως μετά τη βράβευσή του με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος και την προοπτική που ανοίχτηκε να σταλεί στις σχολικές βιβλιοθήκες άρχισε ο Γολγοθάς του μυθιστορήματος. Ο πρώτος που το ανακάλυψε και το έβαλε στο μάτι ήταν ο βουλευτής Αρκαδίας της Ν. Δημοκρατίας (και μετέπειτα υφυπουργός Πολιτισμού) Πέτρος Τατούλης. Με ερώτησή του στη Βουλή (Οκτώβριος 2001) ζητούσε την απόσυρση του βιβλίου από τις σχολικές βιβλιοθήκες, χαρακτηρίζοντάς το «πορνογραφικό». Πολύ αργότερα, πάντως, το 2005, ο κ. Τατούλης εξέφρασε δημόσια την αυτοκριτική του για τον πόλεμο κατά της Σωτηροπούλου, λέγοντας: «Και οι πολιτικοί είναι άνθρωποι και συχνά υποπίπτουν σε σφάλματα».

Να θυμίσουμε ακόμη ότι το «Ζιγκ-ζαγκ στις νεραντζιές» έχει μεταφραστεί στα γαλλικά, αγγλικά και γερμανικά, κερδίζοντας εξαιρετικές κριτικές.