Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

Μεταξύ Κάφκα και υπερρεαλισμού

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΒΙΔΑΛΗ

Η καλή θεατρική ομάδα «Μνήμη», που έχει μόνιμη έδρα τα Χανιά και στέγη το θέατρο «Κυδωνία», παρουσιάζει αυτόν τον καιρό το έργο, «Το σκοτεινό μας υπόγειο», σε σκηνοθεσία Μιχάλη Βιρβιδάκη.

Γιώργης Μανουσάκης

Μια παράσταση βασισμένη στο έργο του ποιητή, πρωτίστως, αλλά και πεζογράφου Γιώργη Μανουσάκη, που είναι ένας σημαντικός πνευματικός άνθρωπος της Κρήτης (ζει μόνιμα στα Χανιά). Μια επιλογή-σύνθεση από τα καφκικής ατμόσφαιρας μικρά πεζά του βιβλίου του, «Ενα κρανίο καρφωμένο στο κιγκλίδωμα» (Εκδόσεις των Φίλων) και δύο ποιήματα από τη συλλογή του «Στ' ακρωτήρια της ύπαρξης» (Γαβριηλίδης). Το έργο του Μανουσάκη αποτελείται από οκτώ ποιητικές συλλογές, τρία πεζά και μια μελέτη για τον Παντελή Πρεβελάκη.

Για το λογοτεχνικό του έργο γίνεται τιμητική εκδήλωση απόψε στις 8, στο Μεγάλο Αρσενάλι της πόλης, με ομιλητές τον βιβλιοκριτικό Γιάννη Κουβαρά και τη φιλόλογο Στέλλα Αλυγιζάκη (αποσπάσματα από το έργο του θα διαβάσει ο Μιχάλης Βιρβιδάκης). Πρόσφατα γυρίστηκε ένα ντοκιμαντέρ για τον Μανουσάκη, σε σκηνοθεσία Κώστα Νταντινάκη, που θα παιχτεί στην τηλεόραση το 2008, συμπίπτοντας με τα 75χρονα του Κρητικού δημιουργού.

Ο Μιχάλης Βιρβιδάκης και η Ρίκα Σηφάκη στο «Σκοτεινό μας υπόγειο», του Γιώργη Μανουσάκη στο θέατρο «Κυδωνία» στα Χανιά

- Αυτή η αίσθηση απειλής, φόβου και εγκλωβισμού που διαχέεται σχεδόν σε όλες τις -θεατρικοποιημένες πλέον- ιστορίες από τη συλλογή των μικρών πεζών σας, είναι θέμα φαντασίας, ρεαλισμού, στιλ, ψυχικής διάθεσης;

«Πρωταρχικά ψυχικής διάθεσης. Είναι γραμμένες σε στιγμές που ένιωθα αβεβαιότητα, φόβο, αδιέξοδα, απειλές εξωτερικές ή και εσωτερικές, ενοχές, έλλειψη επικοινωνίας με τους άλλους, μιαν αίσθηση κενού, μ' άλλα λόγια, όταν ένιωθα μετέωρος και ανασφαλής. Κάποιες ξεκίνησαν από ρεαλιστικές καταστάσεις ("Βιβλία", - απηχούν τον κατακλυσμό του γραφείου μου από έντυπα, "Διαδοχή εντόμων", έχει ως αφορμή την εμφάνιση του καταρράκτη στα μάτια μου). Η φαντασία έχει, βέβαια, το μερίδιό της στη μορφή και στις λεπτομέρειες των "ιστοριών". Δεν κρύβω ότι όλο το μικρό βιβλίο ήταν και μια δοκιμή έκφρασης με στοιχεία υπερρεαλισμού».

- Η λύτρωση για σας έρχεται από τη γραφή ή και από κάπου αλλού;

«Η γραφή είναι ένα "καταφύγιο", όπως έγραφε ο Καρυωτάκης, που το αντιμετωπίζω χωρίς τον "φθόνο" που αισθανόταν εκείνος γι' αυτήν (αν πιστέψουμε τον γνωστό στίχο του). Είναι ένας κόσμος που μου δίνει θαλπωρή, με απαλλάσσει για κάποιες ώρες από τις αναγκαστικές σχέσεις πολλές φορές με ανθρώπους κενούς. Γράφοντας αποκτώ ύπαρξη, γίνομαι ένας μικρός δημιουργός. Ομως, αυτό δεν αρκεί για να μου δώσει τη λύτρωση. Παλιότερα η λύτρωση ερχόταν από την πίστη στο Θεό, τώρα νιώθω η πίστη αυτή να 'χει αντικατασταθεί από μια "αγωνία", για να θυμηθώ τον Κίρκεγκορ. Γραφή και οικογενειακή αγάπη προσπαθούν να αναπληρώσουν την έλλειψη».

- Να υποθέσω πως είστε ένας άνθρωπος μελαγχολικά αισιόδοξος;

«Απαισιόδοξος θα 'λεγα. Βλέπω τους ανθρώπους να γίνονται όλο και πιο ρηχοί, αφοσιωμένοι στο κέρδος και στον καταναλωτισμό. Το περιβάλλον φθείρεται τόσο που το μέλλον της γης μας απειλείται και το τέλος της ζωής της φαίνεται σύντομο. Μέσα σ' αυτόν τον ξεπεσμό από πού να αντλήσει κανείς αισιοδοξία; Και τα προβλήματα της ύπαρξης μένουν χωρίς στηρίγματα».

- Ζώντας μόνιμα στην Κρήτη, πόσο σας επηρεάζει αυτός ο τόσο ιδιαίτερος τόπος, όπως και οι έξω καρδιά, αλλά και εσωστρεφείς κάτοικοί του;

«Σίγουρα με επηρεάζουν όλα τούτα. Απόδειξη τα ποιήματα που έχω γράψει με κρητικά θέματα, αλλά και τα πεζά "Οδοιπορικό των Σφακιών" και "Οταν το πέλμα μας εταίριαζε με το χώμα", χρονικό της παιδικής μου ηλικίας στο χωριό του πατέρα μου στα χρόνια 1940-1945. Αυτό το διάστημα άφησε βαθιά ίχνη μέσα μου. Στους δεσμούς μου με την Κρήτη, τον χώρο, την ιστορία και τους ανθρώπους της, όπως τους γνώρισα παλιά, οφείλεται και το ότι δεν έφυγα από τα Χανιά».

- Το να ζείτε μακριά από την πρωτεύουσα έχει τα καλά του και τα κακά του; Νιώθετε αποκομμένος αλλά και «αμετακίνητος μετανάστης», όπως λέτε σε ένα ποίημά σας;

«Η ζωή μακριά από την Αθήνα με κάνει στ' αλήθεια να νιώθω συχνά αποκομμένος. Οι σχέσεις μου με τους συναδέλφους της πρωτεύουσας περιορίζονται στο ελάχιστο, ζω στο περιθώριο των εκδηλώσεων της Αθήνας, δεν έχω παρά μακρινές προσβάσεις στα περιοδικά, στους εκδοτικούς οίκους και καθόλου στους κύκλους των λογοτεχνών. Αυτό όμως έχει και το καλό του: εξασφαλίζω έτσι μιαν αυτονομία, μένω ανεπηρέαστος από "μόδες" και από το παιχνίδι των ανταλλαγμάτων. Δεν θα μπορούσα να ζήσω στην Αθήνα. Και τα Χανιά όμως όλο κι αλλάζουν, έτσι που νιώθω συχνά σαν να βρίσκομαι μετανάστης σε ξένη πόλη χωρίς να 'χω μετακινηθεί».

- Η ποίησή σας, που είναι και το μεγαλύτερο τμήμα της συγγραφικής σας δραστηριότητας, κινείται «στ' ακρωτήρια της ύπαρξης»;

«Πραγματικά η ποίησή μου είναι στο μεγαλύτερο μέρος της υπαρξιακή: την απασχολούν το νόημα της ζωής, οι στόχοι του ανθρώπου και ο αγώνας του να τους πετύχει, οι "άλλοι" και η σχέση μαζί τους, τα αναπάντητα μεταφυσικά ερωτήματα, οι διαψεύσεις των "ονείρων" μας, ο έρωτας, ο θάνατος και το μυστήριο, που τον περιβάλλει. Ο ποιητής που αγαπώ είναι ο Ρίλκε και όσοι Ελληνες συγγενεύουν μαζί του».

- Εχει αντίκρισμα η ποίηση σήμερα;

«Τα μυθιστορήματα προκαλούν το ενδιαφέρον της μεγαλύτερης μερίδας του κοινού. Ετσι ήτανε πάντα στα νεότερα χρόνια, αν εξαιρέσουμε την περίοδο που άνθιζε το δημοτικό τραγούδι. Η ποίηση απευθύνεται σε μια μειονότητα, που όμως της μένει πιστή σε όλη της τη ζωή. Εκείνο που πετυχαίνει η ποίηση είναι να καλλιεργεί πνευματικά τον αναγνώστη και να οξύνει την ευαισθησία του».

- Οταν δεν γράφετε, με τι ασχολείστε;

«Διαβάζω, όχι μόνο λογοτεχνία, αλλά και Ιστορία, Φιλοσοφία και βιβλία για τις καλές τέχνες και ακούω κλασική μουσική. Φροντίζω την αγροτική περιουσία, που κληρονόμησα από τον πατέρα μου».

- Ετοιμάζετε κάτι καινούργιο;

«Πρόκειται για ένα ιστορικό μυθιστόρημα, με τίτλο "Ο εθελοντής", που καλύπτει το διάστημα 1912-1940. Θέλησα μ' αυτό να τιμήσω τη γενιά που διπλασίασε την Ελλάδα (σ' αυτήν ανήκε και ο πατέρας μου). Ενα 17χρονο Κρητικόπουλο κατατάσσεται σε ένα εθελοντικό σώμα, που πολεμά στη Μακεδονία, στον Α' Βαλκανικό, μπαίνει στον στρατό, παίρνει μέρος σε όλους τους πολέμους, προάγεται και φτάνει στον βαθμό του λοχαγού. Ενσαρκώνει τα χωριατόπουλα, που με θέληση και επιμονή εξελίχθηκαν κοινωνικά. Ταυτόχρονα χρωματίζει όλο το μυθιστόρημα ο πολιτικός φανατισμός με τις τραγικές συνέπειές του, για τα άτομα και το έθνος».