Ελευθεροτυπία - «Φούσκα τα μεγάλα δάνεια για εξαγορές»

*Σε πολλές επιχειρήσεις έχουν χορηγηθεί δάνεια τα οποία δεν πρόκειται να αποπληρωθούν ποτέ.

*Αρκετές εταιρείες που εξαγοράστηκαν με υψηλό δανεισμό (τη μέθοδο του leverage buyout) κινδυνεύουν με λουκέτο.

Την τελευταία πενταετία, κυριάρχησαν οι εξαγορές με δανεικά κεφάλαια. Η Wind, στην οποία ήσασταν επικεφαλής, είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Εκ των υστέρων, πώς κρίνετε αυτή την πρακτική;

Οντως, τα τελευταία πέντε χρόνια έγιναν δεκάδες εξαγορές με κυρίαρχο χαρακτηριστικό τη χρήση δανεισμού. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα δάνεια έφταναν ακόμη και στο 80% της αξίας της εξαγοράς. Αν κρίνουμε με βάση τις συνθήκες που επικρατούσαν τότε στην αγορά, αυτή η μέθοδος δεν ήταν λανθασμένη. Οι επενδυτές εκμεταλλεύτηκαν τη δυνατότητα που τους δόθηκε να κάνουν εξαγορές και να καρπωθούν τεράστιες υπεραξίες. Βέβαια, το να γίνονται εξαγορές με περισσότερα ίδια κεφάλαια και λιγότερο δανεισμό είναι προτιμότερο, καθώς μειώνεται το ρίσκο.

Αυτά τα δάνεια δεν τα φορτώθηκαν οι επενδυτές, αλλά οι εταιρείες που εξαγοράστηκαν. Δεν τίθεται τώρα σε κίνδυνο η βιωσιμότητά τους;

Το κατά πόσο μια εξαγορά που έγινε με αυτό τον τρόπο μπορεί να οδηγήσει σε χρεοκοπία εξαρτάται από δύο παράγοντες: Πρώτον, τα αποτελέσματα της εταιρείας. Οι κακές επιδόσεις λόγω κρίσης, μπορεί να εμποδίσουν την εταιρεία από το να εξυπηρετήσει κανονικά τις υποχρεώσεις της. Ο δεύτερος παράγοντας έχει να κάνει με την ημερομηνία λήξης αυτών των δανείων. Αποπληρωμή υψηλού δανεισμού μέσα στο 2009 ή το 2010 μπορεί να αποτελέσει πρόβλημα, καθώς οι συνθήκες αναμένεται ότι θα εξακολουθήσουν να είναι δύσκολες. Πάντως η Wind δεν ανήκει σε αυτή την κατηγορία. Πρώτον, διότι οι τηλεπικοινωνιακές εταιρείες δεν επηρεάζονται ιδιαίτερα από την κρίση. Και, δεύτερον, διότι η αποπληρωμή των δανείων της Wind δεν θα ξεκινήσει πριν από τον Οκτώβριο του 2012.

Για να χρηματοδοτηθούν αυτές οι επενδύσεις, έπρεπε να δοθούν οι σχετικές εγκρίσεις από τις τράπεζες. Εκαναν λάθος οι τράπεζες;

Είναι ξεκάθαρο ότι έχουν δοθεί δάνεια σε εταιρείες οι οποίες εκ των προτέρων φαινόταν ότι δεν θα μπορέσουν να καλύψουν τις υποχρεώσεις τους. Σ' εμάς έρχονται καθημερινά επιχειρηματίες που αναζητούν επενδυτή. Ωστόσο, πολλές απ' αυτές έχουν τεράστια έκθεση στον τραπεζικό δανεισμό. Αυτά τα δάνεια εκτιμούμε ότι δεν θα αποπληρωθούν ποτέ.

Τότε γιατί δόθηκαν τα δάνεια με τόση ευκολία;

Οι τράπεζες μπήκαν σε έναν φαύλο κύκλο. Αρχικά ήταν διστακτικές στο να εγκρίνουν τεράστιες χορηγήσεις. Στη συνέχεια όμως, βλέποντας ότι αυτά τα δάνεια άφηναν υψηλά κέρδη, ανοίχτηκαν, αν θέλετε και υπό την πίεση των μετόχων τους. Οδηγηθήκαμε σε μια νέα φούσκα, η οποία έρχεται τώρα στην επιφάνεια λόγω της αδυναμίας πολλών επιχειρήσεων να αντεπεξέλθουν στην εξυπηρέτηση των δανείων. Αυτή η διαδικασία αποδείχτηκε μεγάλο λάθος. Οι τράπεζες παρασύρθηκαν από το «καρότο» της ιστορίας, που ήταν οι υψηλές αποδόσεις, αλλά και από τον μεταξύ τους ανταγωνισμό.

Βέβαια, τώρα οι τράπεζες δεν δίνουν δάνεια...

Τώρα έχουν φτάσει στο άλλο άκρο. Βέβαια, αργά ή γρήγορα, η κατάσταση θα ομαλοποιηθεί. Αλλωστε, οι τράπεζες κάτι πρέπει να κάνουν με το ρευστό που έχουν συγκεντρώσει. Μην ξεχνάτε ότι το τελευταίο τρίμηνο του 2008 έγινε αγώνας δρόμου για να μαζευτούν κεφάλαια από τις καταθέσεις των αποταμιευτών, με αντάλλαγμα τα πολύ υψηλά επιτόκια που έφταναν και στο 7-7,5%. Η τράπεζα δεν μπορεί να κρατάει αυτά τα κεφάλαια για πολύ στο χαρτοφυλάκιό της, πληρώνοντας τόσο υψηλούς τόκους. Αργά ή γρήγορα, η κάνουλα θα ανοίξει αλλά όχι ασύστολα. Θα χρηματοδοτηθούν μόνο επιλεγμένες εταιρείες που θα μπορούν να αποπληρώνουν τα δάνειά τους.

Υπάρχει το ενδεχόμενο να αλλάξει χέρια η Wind;

Μέσα στα επόμενα δυόμισι χρόνια, ο ιδιοκτήτης της Wind πρέπει να βρει λύση με τον δανεισμό της εταιρείας. Δύο είναι οι εναλλακτικές. Η πρώτη έχει να κάνει με την αναχρηματοδότηση του χρέους, κάτι βέβαια που προϋποθέτει ότι θα βελτιωθεί το κλίμα στην αγορά. Η δεύτερη λύση είναι ο ίδιος ο μέτοχος να καλύψει με δικά του κεφάλαια την οφειλή. Αν δεν επιλεγεί ούτε αυτή η οδός, πρέπει να βρεθεί ένας στρατηγικός συνεργάτης πρόθυμος να καλύψει τις ανάγκες της εταιρείας. Αυτό βέβαια δεν ισχύει μόνο για την Wind αλλά για όλες τις εταιρείες που έχουν υψηλό δανεισμό.

Να υποθέσω ότι περιμένετε κύμα εξαγορών;

Ο αριθμός των επιχειρηματιών που είναι διατεθειμένοι να πουλήσουν τις επιχειρήσεις τους, είναι πολύ μεγαλύτερος απ' ό,τι περιμέναμε. Ομως από τις 100 συμφωνίες που μας προτείνονται, μόλις 5% αποτελούν πραγματική ευκαιρία, καθώς η έκθεση των προς πώληση επιχειρήσεων στον τραπεζικό δανεισμό είναι πολύ μεγάλη, ενώ η αβεβαιότητα για τη διάρκεια της κρίσης κυριαρχεί. Γι' αυτό εμείς έχουμε αποφασίσει ότι δεν θα κάνουμε κίνηση πριν από το καλοκαίρι.

Εντοπίζετε επενδυτικές ευκαιρίες;

Εστιάζουμε σε κλάδους που θα επηρεαστούν λιγότερο από την κρίση. Ενας από αυτούς είναι οι τηλεπικοινωνίες, καθώς η ζήτηση για τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες δεν επηρεάζεται ιδιαίτερα σε περιόδους ύφεσης. Το ίδιο ισχύει και για τον κλάδο υγείας. Ο χώρος της διασκέδασης και του τουρισμού είναι εκτός επενδυτικών πλάνων. Αντίθετα, ο ευρύτερος χώρος των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών παρουσιάζει ενδιαφέρον λόγω του ότι οι αποτιμήσεις έχουν κυριολεκτικά καταρρεύσει. Βέβαια, ειδικά για τις τράπεζες, πρέπει να ξεκαθαρίσει το τοπίο. Να φανεί πόσα δάνεια είναι επισφαλή. Οσοι πιστέψουν ότι η κατάσταση των ελληνικών τραπεζών δεν είναι τόσο τραγική όσο η αντίστοιχη αυτών του εξωτερικού, τότε σίγουρα δεν θα αφήσουν την ευκαιρία να πάει χαμένη. Περιμένω εξελίξεις τον επόμενο χρόνο. Επιμένω όμως ότι πρέπει να υπάρξει απόλυτη διαφάνεια σχετικά με τα δάνεια που έχουν χορηγηθεί.

Ποιος είναι ο ρόλος των private equity funds σε αυτή την κρίση;

Θα έλεγα ότι είναι περισσότερο τα θύματα παρά οι θύτες. Κάποια funds ήδη πληρώνουν πολύ ακριβά το τίμημα και πιστεύω ότι τα επόμενα δύο χρόνια, ακόμη και γνωστά ονόματα θα πάψουν να υπάρχουν. Βέβαια, όσοι παραμείνουν «ζωντανοί» θα βγουν διπλά κερδισμένοι.

Ολη αυτή η περιπέτεια θα φέρει αλλαγές σε επίπεδο νοοτροπίας και επιχειρηματικής πρακτικής;

Σίγουρα θα οδηγήσει σε υγιέστερες εξαγορές. Θα επανέλθουμε στην παραδοσιακή μέθοδο της δεκαετίας του '90. Ο επενδυτής δεν θα περιμένει να βγάλει υπεραξίες από τη μόχλευση των δανείων και θα πρέπει να ρίχνει το βάρος στην βελτίωση των οικονομικών μεγεθών της εταιρείας. Αναγκαστικά θα οδηγηθούμε σε αυτή την κατεύθυνση καθώς ο μεγάλος δανεισμός δεν είναι πλέον εφικτός. Επομένως, προκειμένου να ανεβάσεις την απόδοση μιας επένδυσης, πρέπει να προσθέσεις αξία στην επιχείρηση και να δώσεις μεγαλύτερη έμφαση στο management. Επίσης, μετά την κρίση, οι έλληνες επιχειρηματίες πρέπει να αλλάξουν νοοτροπία.

Υπό ποια έννοια;

Το πρόβλημα με τους έλληνες επιχειρηματίες είναι ότι είχαν μάθει να αντιμετωπίζουν τις εταιρείες όχι μόνο ως μέσο για την επίτευξη κερδοφορίας αλλά και ως εργαλείο για την εξασφάλιση υψηλού επιπέδου ζωής για τους ίδιους και τις οικογένειές τους. Αυτό πρέπει να αλλάξει.

WHO is who

Ξεκίνησε την καριέρα του το 1992 στην Procter & Gamble Ελλάδας. Το 1996 πέρασε στην Kraft Jacobs Suchard αναλαμβάνοντας θέση marketing manager. Το 1998 μετακινήθηκε στην τότε Panafon και νυν Voda-fone. Αποχώρησε το 2004, για να γίνει διευθύνων σύμβουλος (CEO) στην τότε ΤΙΜ Hellas και νυν Wind Hellas. Ως CEO έπαιξε ρόλο τόσο κατά την πώλησή της από την ιταλική ΤΙΜ στα επενδυτικά κεφάλαια Apax Part-ners και TPG όσο και κατά την μετέπειτα εξαγορά της από τον Αιγύπτιο Ν. Sawiris.