Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

Χρηματοδότηση των ΑΕΙ στην Ευρώπη

Του ΘΟΔΩΡΗ ΠΕΛΑΓΙΔΗ *

Σφοδρές αντιδράσεις έχει προκαλέσει η διάταξη του νέου νόμου-πλαισίου για τα πανεπιστήμια που αφορά τον τετραετή προγραμματισμό και, στη βάση αυτού, την κρατική χρηματοδότησή τους. Από την παράθεση των παρακάτω χρήσιμων συγκριτικών στοιχείων που αφορούν το τι ακριβώς γίνεται σε ευρωπαϊκές χώρες, μπορεί κανείς να εξάγει ελεύθερα τα συμπεράσματά του και, συγκρίνοντας με την ελληνική περίπτωση, να σχηματίσει άποψη σχετικά με το επιθυμητό και την αποτελεσματικότητα της συγκεκριμένης διάταξης.

Πράγματι, σταδιακά, όλο και περισσότερα κράτη βασίζουν τη σχέση ή τη συνεργασία τους με τα πανεπιστήμια στη σύναψη συμβολαίων βάσει των οποίων δίνεται η κρατική επιχορήγηση στα τριτοβάθμια ιδρύματα. Η σύναψη των συμβολαίων περιλαμβάνει μεν την παρακολούθηση ποσοτικών δεικτών, όπως το κόστος ανά φοιτητή στη Γαλλία και το ποσοστό των φοιτητών που ολοκληρώνουν τις σπουδές τους στην Αγγλία, αλλά δεν προβλέπει πάντα τη διακριτική ευχέρεια του ιδρύματος να κατανείμει την κρατική επιχορήγηση κατά βούληση.

Ετσι, στη Γαλλία και την Ισπανία τα ποσά αποδίδονται για συγκεκριμένη χρήση, ενώ στη Γερμανία, στο Βέλγιο, στην Αγγλία αλλά και στην Ιταλία, το ίδρυμα λαμβάνει την επιχορήγηση και τη διαχειρίζεται κατά βούληση. Σημειώνεται, επίσης, ότι στη Γερμανία όλο και περισσότερα κρατίδια συνάπτουν συμβόλαια επιχορήγησης με τα ιδρύματα χωρίς όμως να τίθενται διοικητικοί περιορισμοί στη διαχείριση των χρηματικών ποσών. Το ύψος όμως της επιχορήγησης διαμορφώνεται βάσει των επιδόσεων του ιδρύματος και ειδικότερα σύμφωνα με την εξέλιξη ορισμένων σχετικών ακαδημαϊκών ποσοτικών δεικτών.

Η μεγαλύτερη ελευθερία στην κατανομή των χρημάτων συνοδεύεται συνήθως και με αυστηρότερους ανεξάρτητους μηχανισμούς ελέγχου. Στη Γερμανία, οι υπεύθυνες κυβερνήσεις των κρατιδίων έχουν αρχίσει να εκχωρούν τη λήψη αποφάσεων στα ίδια τα ιδρύματα, εισάγοντας όμως ταυτόχρονα και αυξημένη λογοδοσία τόσο για τις αποφάσεις που λαμβάνονται, όσο και για τα ακαδημαϊκά αποτελέσματα που επιτυγχάνονται. Ετσι, δημοσιεύονται πλέον καταστάσεις αποτελεσμάτων χρήσης, οι οποίες ελέγχονται από ορκωτό λογιστή.

Στην Αγγλία ο εκτελεστικός εκπρόσωπος του διοικητικού συμβουλίου ευθύνεται έναντι του κοινοβουλίου για τη διαχείριση του δημοσίου χρήματος, ενώ παράλληλα η κυβέρνηση ελέγχει την οικονομική διαχείριση των πανεπιστημίων που επιχορηγούνται από το κράτος μέσω μιας υπηρεσίας ορκωτών λογιστών.

Στο Βέλγιο, το πανεπιστήμιο έχει την υποχρέωση τακτικά να αξιολογεί τον εαυτό του και επιπλέον υπόκειται σε ανεξάρτητο εξωτερικό έλεγχο για τις ποιοτικές επιδόσεις του. Στη διοίκηση του βέλγικου πανεπιστημίου συμμετέχει τόσο ένας κυβερνητικός επίτροπος όσο και ένας εκπρόσωπος του υπουργείου Οικονομικών. Αντιθέτως, στην Ισπανία μπορεί να συνάπτεται συμβόλαιο που να προβλέπει την αναλυτική χορήγηση κονδυλίων για συγκεκριμένες δαπάνες ανάμεσα στην τοπική κυβέρνηση και τα πανεπιστήμια, και το συμβόλαιο να βασίζεται και στην επίτευξη των στόχων σύμφωνα με ορισμένους ακαδημαϊκούς ποσοτικούς δείκτες. Πέρα, όμως, από την παρακολούθηση των δεικτών αυτών δεν υπάρχει άλλος οικονομικός έλεγχος.

Στη Γαλλία υπάρχει πλέον εξωτερική αξιολόγηση τόσο από την κυβέρνηση όσο και από ανεξάρτητα σώματα, αλλά και από τους φοιτητές. Η αξιολόγηση αφορά τόσο την οικονομική διαχείριση όσο και τη γενικότερη ακαδημαϊκή λειτουργία των ιδρυμάτων. Τα αποτελέσματα των αξιολογήσεων και οι επιδόσεις, που μετρώνται και με ακαδημαϊκούς ποσοτικούς δείκτες, επηρεάζουν τη διαμόρφωση των συμβολαίων στις επόμενες περιόδους.

Η Ιταλία, τέλος, εμφανίζεται ως ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς τα ιδρύματα έχουν ευρεία ευχέρεια κατανομής των κρατικών επιχορηγήσεων, παρ' όλο που δεν υφίσταται υποχρέωση λογοδοσίας, ενώ δεν υπάρχει και κάποιος μηχανισμός αξιολόγησης των πεπραγμένων που να οδηγεί ενδεχομένως και στη λήψη διορθωτικών μέτρων.

Συμπερασματικά λοιπόν, η κρατική χρηματοδότηση των ελληνικών ΑΕΙ μέσω σύναψης συμβολαίων με τα πανεπιστήμια συνιστά πρακτική διαδεδομένη, αλλού λιγότερο, αλλού περισσότερο, στον ευρωπαϊκό χώρο.

Ομως, συνοδεύεται συνήθως από αυξημένη γενικότερα διοικητική αυτονομία και δυνατότητα διακριτικής μεταχείρισης των χρημάτων από τα ίδια τα ιδρύματα, από ακαδημαϊκή αξιολόγηση μέσω ποσοτικών δεικτών, ουσιαστικό οικονομικό έλεγχο, μικρή έστω συμμετοχή εξειδικευμένων κρατικών παραγόντων στα όργανα της πανεπιστημιακής διοίκησης ή και διαφοροποίηση του μισθού των καθηγητών ύστερα από αξιολόγηση κυρίως της ερευνητικής τους επίδοσης, συνεχώς, μέχρι το τέλος της καριέρας τους. Τίποτα από τα παραπάνω φυσικά δεν περιλαμβάνει ο νόμος που πρόσφατα ψηφίστηκε, με αποτέλεσμα το κράτος (υπουργείο Παιδείας) να κάνει άλλο ένα... συμβόλαιο με τον εαυτό του (ΑΕΙ). Τα συμπεράσματα δικά σας.

*Ο ΘΟΔΩΡΗΣ ΠΕΛΑΓΙΔΗΣ είναι καθηγητής στο Πανεπιστημιο Πειραιώς. Το κείμενο αντλεί από την κοινή εργασία με τον Μ. Μητσόπουλο «Αυτονομία, αξιολόγηση, επιδόσεις».

«Ενώ η παγκόσμια παραγωγικότητα αυξήθηκε κατά 26% την τελευταία δεκαετία, η παγκόσμια απασχόληση αυξήθηκε μόνο κατά 16,6%»

Η παγκόσμια ανάπτυξη δεν έλυσε το θέμα της ανεργίας

Του ΠΑΥΛΟΥ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Ο αριθμός των ανέργων διεθνώς το 2006 παρέμεινε σε ιστορικά υψηλό επίπεδο παρά τον ισχυρό ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης, σύμφωνα με το Διεθνές Γραφείο Εργασίας (ILO) στην ετήσια έκθεσή του «Παγκόσμιες τάσεις απασχόλησης». Το ποσοστό της παγκόσμιας ανεργίας διαμορφώθηκε πέρυσι στο 6,3% του εργατικού δυναμικού της Γης, σχεδόν στα επίπεδα του 2005 (6,4%) και σαφώς υψηλότερα σε σχέση με μια δεκαετία πριν (6,1% το 1996).

Σε απόλυτο αριθμό, στον πλανήτη εργάζονται σήμερα περισσότεροι άνθρωποι άνω των 15 ετών από ποτέ (2,9 δισ., αύξηση 1,6% έναντι του 2005), ενώ ο αριθμός των ανέργων έφθασε το 2006 στο ύψος ρεκόρ όλων των εποχών, των 195,2 εκατομμυρίων (λίγο πάνω από τα 194,7 εκατ. ανέργων του 2005).

Βέβαια, για να έχει κανείς πληρέστερη εικόνα, πρέπει να λάβει υπόψη του ότι 1,37 δισ. άνθρωποι έχουν μεν εργασία, αλλά είναι εγκλωβισμένοι στη φτώχεια, αφού ζουν με λιγότερα από 2 δολάρια τη μέρα, καθώς δεν υπάρχουν αρκετές αξιοπρεπείς και καλοπληρωμένες θέσεις εργασίας για να βγουν από αυτό τον φαύλο κύκλο.

Το βασικό μήνυμα της έκθεσης του ILO -που καταρρίπτει τον φιλελεύθερο μύθο της παγκοσμιοποίησης ως «γεννήτριας» πλούτου για όλους- είναι ότι η συνεχιζόμενη ισχυρή ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας εδώ και χρόνια (5,2% αύξηση του παγκόσμιου ΑΕΠ το 2006 και 4,9% το 2005, σύμφωνα με εκτίμηση του ΔΝΤ) δεν έχει καταφέρει να μειώσει ούτε την ανεργία ούτε τη φτώχεια - και η τάση αυτή αναμένεται να συνεχιστεί και το 2007. Αν η ανεργία δεν μειώνεται ουσιαστικά παρά την ισχυρή ανάπτυξη, τι θα συμβεί όταν κάποτε -αργά ή γρήγορα- η ανάπτυξη τελματώσει; Οπως τονίζει και η έκθεση του ILO, αν πρόκειται να γίνει πραγματική πρόοδος επ' αυτού, πρέπει να γίνει επιτέλους αποτελεσματικότερη η σύνδεση μεταξύ της ανάπτυξης και των παραγωγικών θέσεων εργασίας (όχι θέσεων εργασίας οποιασδήποτε ποιότητας...) -πράγμα που δεν συμβαίνει προς το παρόν.

Η ισχυρή ανάπτυξη μεταφράζεται κυρίως σε άνοδο της παραγωγικότητας και λιγότερο της απασχόλησης. Ενώ η παγκόσμια παραγωγικότητα αυξήθηκε κατά 26% την τελευταία δεκαετία, η παγκόσμια απασχόληση μόνο κατά 16,6%. Το 2006, η παραγωγικότητα της εργασίας αυξήθηκε κατά 3,4% (περισσότερο από ό,τι το 2005).

Το μεγαλύτερο τμήμα της παγκόσμιας ανεργίας (το 44% το 2006) αφορά νέους μεταξύ 15 και 24 ετών, ενώ συνεχίζεται η μεγάλη «ψαλίδα» μεταξύ ανδρών και γυναικών, όσον αφορά τη συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας, καθώς το 48,9% των γυναικών άνω των 15 ετών εργάζονταν πέρυσι έναντι 49,6% το 1996, ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά για τους άνδρες είναι 74% το 2006 και 75,7% το 1996. Το μερίδιο των εργαζομένων στον τομέα των υπηρεσιών αυξήθηκε κι άλλο πέρυσι κι έφθασε πλέον το 40% της παγκόσμιας απασχόλησης έναντι 39,5% το 2005, ξεπερνώντας πρώτη φορά το μερίδιο της απασχόλησης στη γεωργία, που από 39,7% το 2005 υποχώρησε στο 38,7% το 2006. Η απασχόληση στη βιομηχανία αποτελεί το 21,3% του συνόλου.

Από γεωγραφική άποψη, η μεγαλύτερη μείωση της ανεργίας, κατά 0,6% μεταξύ 2005 και 2006, υπήρξε στις αναπτυγμένες οικονομίες και την Ε.Ε., στο 6,2% (που «μεταφράζεται σε 30,1 εκατ. άτομα) από 6,8% το 2005.

Τη χαμηλότερη ανεργία στον κόσμο (3,6%) έχει η Ανατ. Ασία και την υψηλότερη η Μ. Ανατολή και Β. Αφρική (12,2%), ενώ ακολουθεί η υποσαχάρια Αφρική (9,8%). Οσον αφορά το ποσοστό της απασχόλησης (στο σύνολο του πληθυσμού), έχει καταγραφεί μείωση την τελευταία δεκαετία και σήμερα βρίσκεται στο 61,4% (κατά 1,2% χαμηλότερο από το 1996, όταν ήταν στο 62,6%). Το χαμηλότερο ποσοστό απασχόλησης είναι στη Μ. Ανατολή και στη Β. Αφρική (47,3%) και το υψηλότερο στην Ανατ. Ασία (71,6%), ενώ στις αναπτυγμένες οικονομίες και την Ευρώπη διαμορφώθηκε στο 56,7% (έναντι 56,4% το 2005).

Εν κατακλείδι, σύμφωνα με την έκθεση του ILO, η παγκόσμια αγορά εργασίας έχει ορισμένα κοινά σημεία:

* Οι νέοι αντιμετωπίζουν περισσότερες δυσκολίες από τους ενήλικες.

* Οι γυναίκες συνεχίζουν να μην έχουν τις ίδιες ευκαιρίες με τους άνδρες.

*Η έλλειψη αξιοπρεπών, παραγωγικών και σωστά αμειβόμενων θέσεων εργασίας παραμένει φαινόμενο που είναι ευρέως εξαπλωμένο.

* Το εργατικό δυναμικό του πληθυσμού υπο-αξιοποιείται, επειδή είτε γίνονται ανεπαρκείς επενδύσεις στο ανθρώπινο κεφάλαιο, είτε υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης στην αγορά εργασίας.