Ελευθεροτυπία - Πώς «ντοπάρεται» η τιμή του πετρελαίου

Εχοντας σημειώσει έως και 37% άνοδο από τις αρχές του έτους και 120% από τις αρχές του 2007, όλοι αναρωτιούνται γιατί και μέχρι πόσο θα συνεχιστεί η ανατίμηση του πετρελαίου, και μάλιστα σε μια περίοδο όπου η εποχικότητα παραδοσιακά συμπιέζει τις τιμές του.

Εξασθένηση δολαρίου και κερδοσκοπία προβάλλει ως αιτίες ο ΟΠΕΚ, ο οποίος δεν σκοπεύει να αυξήσει τη παραγωγή του, πιστεύοντας ότι η αγορά θα διορθώσει μόνη της την υπερβολή. Ισχυρή ζήτηση από Κίνα, Ινδία και ΝΑ Ασία αντιπροτείνουν άλλοι, επισημαίνοντας πως η αύξηση της ζήτησης από τις αναδυόμενες οικονομίες υπεραντισταθμίζει τις απώλειες από την επιβράδυνση της ζήτησης στις ΗΠΑ ή άλλες αναπτυγμένες χώρες.

Ασφαλώς, οι παράγοντες αυτοί επιδρούν. Είναι, όμως, μόνον αυτοί; Γιατί η κερδοσκοπία πάντα υπήρχε. Το δολάριο ανέκαμψε κάπως από τα χαμηλά του και δεν δικαιολογεί την ανατίμηση του πετρελαίου. Τέλος, οι προοπτικές περαιτέρω επιβράδυνσης της παγκόσμιας οικονομίας λογικά πρέπει να εξασθενίσουν τη συνεχιζόμενη αύξηση της ζήτησης του «μαύρου χρυσού».

Φαίνεται, λοιπόν, πως ο ένοχος για το ξέφρενο πετρελαϊκό ράλι τιμών είναι οι φόβοι σχετικά με την προσφορά των υδρογονανθράκων και τη δυνατότητα αύξησης της παραγωγής τους:

**Η ανακοίνωση ότι η παραγωγή πετρελαίου στη Ρωσία κορυφώθηκε και δεν πρόκειται μάλλον να επανέλθει στα τρέχοντα επίπεδα (μειώθηκε 1% το α' 3μηνο πρώτη φορά τα τελευταία 10 χρόνια) είναι ενδεικτική της ισχύος που έχει αρχίσει να αποκτά η άποψη πως έχουμε φτάσει ή είμαστε πολύ κοντά χρονικά στην «κορύφωση της παραγωγής πετρελαίου» σε παγκόσμιο επίπεδο.

**Στις ΗΠΑ, τη Βρετανία, τη Νορβηγία και άλλες χώρες η κορύφωση της παραγωγής πετρελαίου έχει ήδη συντελεσθεί πολλά χρόνια πριν.

Το ίδιο διάστημα οι ανακαλύψεις νέων μεγάλων κοιτασμάτων έχουν περιοριστεί σημαντικά παγκοσμίως (τελευταία σημαντική ανακάλυψη στη Βραζιλία).

Οι νέες πηγές

**Ετσι, στον κόλπο του Μεξικού, οι ανακαλύψεις νέων πηγών πετρελαίου και φυσικού αερίου σημείωσαν χαμηλό 10ετίας το 2007 και σύμφωνα με την εταιρεία μελετών Wood Mackenzie αντιστοιχούσαν ποσοτικά μόλις στο 50% των ανακαλύψεων του 2006. Οχι τυχαία, η ημερήσια παραγωγή πετρελαίου στο Μεξικό (δεύτερη μεγαλύτερη χώρα εξαγωγής πετρελαίου στις ΗΠΑ) μειώθηκε 9% την τελευταία τριετία με προοπτική περαιτέρω κάμψης, καθώς εξαντλείται σταδιακά το μεγαλύτερο κοίτασμά του (Cantarell).

**Στη Νιγηρία η παραγωγή θα πέσει κατά το 1/3 έως το 2015 αν δεν γίνουν νέες επενδύσεις.

**Από μελέτη της UBS -η οποία αξιολόγησε τα μεγαλύτερα (πάνω από 100.000 βαρέλια ημερήσιας παραγωγής) προγράμματα εξόρυξης πετρελαίου στον κόσμο μέχρι το 2015- προκύπτει πως με αυξανόμενη ζήτηση και φθίνουσα την παραγωγή των υφιστάμενων πετρελαιοπηγών, ο κλάδος έχει ανάγκη να προσθέτει τουλάχιστον 4,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως νέας προσφοράς κάθε χρόνο για να καλύψει τις ανάγκες της ζήτησης. Ομως, βασιζόμενοι στα νέα μεγάλα προγράμματα, ο στόχος αυτός δεν πιάνεται. Κατά τη UBS, η νέα προσφορά πετρελαίου φέτος θα φθάσει τα 4,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως για να υποχωρήσει σε 2,9 εκατ. το 2009 και 1,7 εκατ. το 2010.

**Με την παραγωγή των εκτός ΟΠΕΚ πετρελαιοπαραγωγών χωρών να βρίσκεται ουσιαστικά σε στασιμότητα, ο ΟΠΕΚ έχει αρχίσει σταδιακά και μειώνει την παραγωγή του από τα επίπεδα του Ιανουαρίου. Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι πως η Σ. Αραβία (η χώρα που συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος της πλεονάζουσας παραγωγικής ισχύος του οργανισμού) ανακοίνωσε πως δεν πρόκειται να επενδύσει περαιτέρω στις πετρελαϊκές της εγκαταστάσεις μετά το 2009.

**Η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου είναι ασφαλώς πεπερασμένη. Αλλά στα πρώτα στάδια αυτού του bull market από το 2002 έως τα μέσα 2005, η προσφορά αυξήθηκε 12% ενόσω η τιμή του πετρελαίου αυξήθηκε 150%. Εκτοτε, η προσφορά φαίνεται να έχει σταθεροποιηθεί σε αυτά τα επίπεδα. Τον Ιανουάριο η προσφορά πετρελαίου ήταν λιγότερο από 1% υψηλότερη αυτής του Μαΐου 2005, μολονότι η τιμή του είχε αυξηθεί 120% στο ίδιο διάστημα.

**Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΙΕΑ) αναβάθμισε τις προβλέψεις του για το 2008 και τώρα εκτιμά πως η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου θα αυξηθεί φέτος κατά 1,7 εκατ. βαρέλια ημερησίως (από 0,9 εκατ. το 2007) φτάνοντας συνολικά τα 87,5 εκατ. και σημειώνοντας 2% ετήσια άνοδο όταν η καθαρή αύξηση της παραγωγικής ισχύος είναι σχεδόν μηδενική.

Αυτό εξηγεί και τη μείωση των αποθεμάτων διεθνώς.

Φυσικά, οι διεθνείς οργανισμοί εκτιμούν πως για κάθε άνοδο της τιμής πετρελαίου λογικά θα μειώνεται η ζήτηση και αναλόγως προσαρμόζουν πτωτικά τις προβλέψεις τους. Ομως, μέχρι σήμερα οι εκτιμήσεις αυτές διαψεύδονται συστηματικά. Ακόμη και στις ΗΠΑ, όπου η ύφεση είναι προ των πυλών, η ζήτηση για πετρέλαιο δεν έχει μειωθεί ούτε είναι εύκολο να περιοριστεί γιατί είναι ανελαστική (βλ. ανάγκες θέρμανσης, μετακίνησης κ.λπ.).

Οι ανάγκες

Οι ενεργειακές ανάγκες της Κίνας, της Ινδίας και της ΝΑ Ασίας σταθερά αυξάνουν και θα συνεχίσουν ακόμα και εάν οι ρυθμοί ανάπτυξής τους περιορισθούν στο μισό ή και περισσότερο. Ενδεικτικά αναφέρουμε πως η μέση κατά κεφαλή ζήτηση πετρελαίου και φυσικού αερίου στις χώρες του ΟΟΣΑ είναι αντίστοιχα 5 και 10 φορές μεγαλύτερη αυτής της Κίνας και της Ινδίας.

Τα παραπάνω στοιχεία δεν σημαίνουν πως οι τιμές του πετρελαίου δεν θα υποχωρήσουν από τα 120 δολάρια που είναι σήμερα. Ομως, πολλοί πιστεύουν ότι αν κάτι τέτοιο συμβεί θα πρόκειται για μια διόρθωση της τάξης του 10-15% και υπό το βάρος μιας σοβαρής οικονομικής ύφεσης ή μιας επενδυτικής αποκόμισης κερδών. Στη συνέχεια όμως βλέπουν, λόγω των ελλείψεων προσφοράς, τον «μαύρο χρυσό» να φτάνει τα 150 δολάρια πυροδοτώντας νέο κύμα ανατιμήσεων.