Βρίσκεστε στο παλαιό site του www.enet.gr

Το www.enet.gr άλλαξε.

Το Web site της Ελευθεροτυπίας και της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας άλλαξε και βρίσκεται στη διεύθυνση www.enet.gr.

Στο παρόν site βρίσκεται μόνο το αρχείο των εκδόσεων από τις αρχές του 2001 ως και τις 30 Μαρτίου 2009.

CHAT ROOMS

Οι παγκόσμιες δικτυακές κοινότητες

Της ΝΤΑΝΙ ΒΕΡΓΟΥ

Chat rooms όπως σημεία συνάντησης, όπου μπορεί κανείς να μιλήσει πληκτρολογώντας μηνύματα που εμφανίζονται σχεδόν άμεσα. Οπότε μιλάμε για συζητήσεις που συμβαίνουν σε πραγματικούς χρόνους, ζωντανά με άτομα από κάθε άκρη του πλανήτη.

Υπάρχουν chat rooms αφιερωμένα στο εμπόριο, την εκπαίδευση, χόμπι και άλλα πολλά ενδιαφέροντα.

Το κάθε ένα από τα group αυτά τουλάχιστον φαινομενικά δρα σαν ένα ανοιχτό φόρουμ για τη συζήτηση ενός συγκεκριμένου ενδιαφέροντος - λέει στην «Ε» η Nancy Baym, καθηγήτρια Επικοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πολιτείας του Κάνσας των ΗΠΑ, γνωστή παγκοσμίως για την έρευνά της στα chat rooms.

Το πιο δημοφιλές θέμα πάντως είναι το σεξ {(~~..:[)} όπως έδειξε τριετή μελέτη της Baym πάνω στις ηλεκτρονικές συζητήσεις περισσότερων από 13.000 «ομάδων νέων».

Η συνδιάλεξη σε αυτές τις αλληλογραφίες είναι ένα υβρίδιο διαπροσωπικής και μαζικής επικοινωνίας, καθώς επίσης και προφορικής και γραπτής γλώσσας.

«Μιλάμε για ένα τεράστιο ρεύμα φλυαρίας που λαμβάνει καθημερινά χώρα στο Διαδίκτυο», λέει η Baym.

Η δημιουργία και η συμμετοχή σε νέες κοινωνίες είναι μία από τις πρωταρχικές ευχαριστήσεις που αντλούν οι άνθρωποι από την ηλεκτρονική επικοινωνία. Χιλιάδες κοινωνίες δημιουργούνται από ενδοϋπολογιστικές ομάδες. Και η δημοτικότητα τους παραμείνει δε αυξητική από το 1990 μέχρι σήμερα {% - )}.

Οι νέοι δείχνουν να έχουν μεγαλύτερη αδυναμία στα chat rooms λόγω της ταχύτητας και του ύφους της επικοινωνίας. Είναι γρήγορο, έχει άφθονο χιούμορ, πληροφορεί... και τους επιτρέπει να συζητούν ό,τι γουστάρουν.

Τα chat rooms είναι η ηλεκτρονική μορφή μιας τηλεφωνικής συνομιλίας όσον αφορά το ύφος της επικοινωνίας. Επιπλέον, κανείς δεν σε βλέπει και είναι πάρα πολύ εύκολο να δώσεις ψεύτικα στοιχεία ταυτότητας. Εκεί κρύβεται και ο κίνδυνος στα chat rooms. Αυτό που μοιάζει με συζήτηση μεταξύ δύο εφήβων μπορεί να είναι μια συζήτηση ενός εφήβου και ενός ενήλικα.

Η καλυμμένη φύση των chat rooms επιτρέπει σε επικίνδυνους τύπους να βρίσκουν ως λεία παιδιά και εφήβους. Οι Internet Service Providers λαμβάνουν μέτρα ασφάλειας εφαρμόζοντας πολιτική «μηδενικής ανοχής». Το Yahoo, για παράδειγμα, έχει διορίσει έναν επιθεωρητή, η δουλειά του οποίου είναι να «ξεριζώνει» τα ύποπτα άτομα από τα chat rooms. Οποιοσδήποτε μπορεί να μοιάζει ύποπτος - απειλή για τα παιδιά αναφέρεται αμέσως στην αστυνομία. Οι ύποπτοι στη συνέχεια συλλαμβάνονται στα σημεία συνάντησής τους με το θύμα, όπου εμφανίζεται η αστυνομία.

Αν όμως τα παιδιά και οι έφηβοι είναι ενημερωμένοι. Αν γνωρίζουν τους λόγους για τους οποίους χρησιμοποιούν τον υπολογιστή γενικότερα. Αν οι γονείς τούς δώσουν τα παραπάνω αλλά και έχουν καλή επικοινωνία μαζί τους, τότε δεν διατρέχουν κίνδυνο οι ανήλικοι, λέει στην «Ε» η Ελένη Αγάθωνος, παιδοψυχολόγος.

Αλλωστε οι σχέσεις που δημιουργούνται και παραμένουν διαδικτυακές δεν φαίνεται να μπορούν να αντικαταστήσουν μακροπρόθεσμα τις πραγματικές διαπροσωπικές σχέσεις, λέει στην «Ε» η ψυχολόγος Ιωάννα Κουστένη.

Ακόμη κι όταν η παγκόσμια μοναξιά και η ανάγκη επικοινωνίας ριζώνει παντού, ακόμη κι αν η μοναχικότητα είναι σημείο των καιρών{;-)}.

ΜΙΛΑΝΕ: ΨΥΧΟΛΟΓΟΙ - ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΙ - ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

"Η τεχνολογία των υπολογιστών σε συνδυασμό με άλλες προσπάθειες μπορεί να παίξει θετικό ρόλο στο επαναχτίσιμο κοινοτήτων ενδυναμώνοντας τις βασικές αξίες"

Οι δικτυακές κοινωνίες που υποκαθιστούν τις πραγματικές

Οι δικτυακές κοινωνικές σχέσεις γενικά ευδοκιμούν. Η λέξη «κοινωνία» κρίνεται κατάλληλη για πολλούς τομείς της που ξεπροβάλλουν μέσα σε αυτή τη συνδεδεμένη στο Δίκτυο αλληλεπίδραση, παίρνοντας μια έννοια διαπροσωπικής σχέσης και εσωτερικής οργάνωσης. Η χρήση της λέξης «κοινωνία» έχει αποδειχθεί ότι είναι πιο βεβαρημένη απ' ό,τι μερικοί προέβλεπαν.

«Είναι ένας όρος που φαίνεται στην αρχή στο ευρύ κοινό ευπροσδιόριστος, αλλά που στην πραγματικότητα τελικά είναι εξαιρετικά περίπλοκος και ακαθόριστος στην ανάλυση και περιγραφή του. Εχει περιγραφικές, δεοντολογικές και ιδεολογικές συνεκδοχές... και περικλείει τόσο υλικές όσο και συμβολικές διαστάσεις», γράφει ο Fernback (1997).

Η επικοινωνία με μέσο τον υπολογιστή (CMC) λένε ότι θα μας οδηγήσει κατευθείαν σε μια νέα κοινότητα τοπική, παγκόσμια και οτιδήποτε βρίσκεται ανάμεσα στις δύο πραγματικότητες.

Την ανάγκη για νέες κοινότητες, η ύπαρξη των οποίων θα βασίζεται στην επικοινωνιακή τεχνολογία, περιέγραψε ο Douglas Schuler (1996). Το σκεπτικό του ήταν το εξής: η τεχνολογία των υπολογιστών σε συνδυασμό με άλλες προσπάθειες μπορεί να παίξει θετικό ρόλο στο επαναχτίσιμο κοινοτήτων ενδυναμώνοντας τις βασικές αξίες. Στην αντίθετη περίπτωση, μπορεί να μας οδηγήσει στο χάος και στην ανάγκη για έλεγχό του που συνεχώς και αυξάνεται.

Οι δικτυακές κοινωνίες ξεκινούν ως «κοινωνικές συναθροίσεις όπου τα άτομα διεξάγουν δημόσια συζητήσεις. Οταν αυτό εξακολουθήσει να συμβαίνει για αρκετό χρονικό διάστημα και με επαρκές συναίσθημα σχηματίζονται πλέγματα προσωπικών σχέσεων», γράφει ο Rheingold (1993).

Υπάρχει μια αίσθηση συναισθηματικής καταγωγής που βρίσκουν οι χρήστες στις κοινωνίες αυτές, γράφει η Weise στο βιβλίο της «Χίλιες θείες με modems», (1996) για τις virtual κοινωνίες. Η ίδια περιγράφει την εμπειρία της ως νέα στο Δίκτυο ως εξής: «Εχοντας μόλις μετακομίσει σε νέα πόλη, δουλεύοντας νύχτες και όντας κοινωνικά απομονωμένη, αναζήτησα στο Internet παρηγοριά... και βρήκα ανθρώπους με τους οποίους δεν γνωριζόμουν, που κάθισαν δίπλα μου και μου πρόσφεραν παρηγοριά... που με άκουσαν και με τη σειρά μου άκουσα και τις δικές τους ιστορίες».

Σε έναν όλο και περισσότερο τεμαχισμένο εκτός Δικτύου κόσμο, οι virtual κοινωνίες αντικαθιστούν τις «πραγματικές» (τις γεωγραφικές, τοπικές) κοινωνίες, υστερώντας σε μερικές συνυφασμένες εκτιμήσεις. Στο τελευταίο στηρίζεται και το μεγαλύτερο μέρος της κριτικής για τις δικτυακές κοινωνίες.

«Το να δεχτεί κανείς ότι η επικοινωνία μπορεί να αντικαταστήσει τις ποικίλες λειτουργίες μιας κοινωνίας μειώνει εξαιρετικά την πίστη μας σε αυτή», γράφει για παράδειγμα ο Lockard (1997).

Ο Rheingold όμως επιμένει:«Ο,τι δεν κατάφεραν να κάνουν οι ασφαλτοστρωμένοι δρόμοι θα καταφέρουν τα ηλεκτρονικά μονοπάτια. Να μας ενώσουν παρά να μας εξατομικεύσουν, να μας βάλουν στο τιμόνι του "οχήματος", χωρίς, ωστόσο, να μας αποκόψουν από τον υπόλοιπο κόσμο».

Ερχονται πιο κοντά για να αλληλοϋποστηριχθούν

Οργανωμένο είναι το Διαδίκτυο στο μεγαλύτερο μέρος του, επιτρέποντας έτσι στους χρήστες να σχηματίζουν ομάδες βασισμένες σε ομοιότητες. Και καθώς οι συμμετέχοντες μπορούν να αποχωρήσουν με ένα απλό κλικ, οι δικτυακές κοινωνίες «δεν υποχρεώνουν τους συμμετέχοντες να αντιμετωπίσουν ανομοιότητα», γράφει ο Healy (1997). Η ομοιογένεια του Δικτύου ενισχύεται και από το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της Γης δεν έχει πρόσβαση σε αυτό και επιπλέον το πιθανότερο είναι να μην αποκτήσει ποτέ.

Λιγότερο από το 1% του συνολικού ενήλικου πληθυσμού της γης εξυπηρετείται από το Διαδίκτυο. Στην καθημερινότητα των περισσοτέρων είναι «άγνωστο και άσχετο», γράφει ο Lockard (1997).

Για την ομοιογένεια του Διαδικτύου και έτσι την αδυναμία χαρακτηρισμού των ομάδων του ως «κοινωνιών» ο Healy γράφει: «Η "πραγματική" κοινωνία συνεπάγεται πολύ περισσότερα από "την εθελοντική συναναστροφή ομοϊδεατών"».

Κατά πόσο επομένως δικαιούνται οι δικτυακές ομάδες την ετικέτα «κοινωνία», πώς τελικά πρέπει να αποκαλούνται και κατά πόσο επηρεάζουν τις εκτός Δικτύου κοινωνίες;

Ας προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στο αν υποκαθιστούν οι δικτυακές ομάδες την πραγματική κοινωνία.

Μερικές μελέτες έχουν δείξει το αντίθετο.

Οι μοναχικοί εκτός Δικτύου παραμένουν μοναχικοί και συνδεδεμένοι στο Δίκτυο, και εκείνοι που είναι κοινωνικοί στο Δίκτυο είναι το ίδιο και εκτός, σύμφωνα με έρευνα των Cody και Joe (1997).

Για τους περισσότερους χρήστες τότε, η ηλεκτρονική επικοινωνία δεν θα επηρεάσει την εκτός Δικτύου κοινωνική δραστηριότητά τους. Είναι πολύ πιθανότερο ο συνδεδεμένος στο Δίκτυο χρόνος να μειώσει το χρόνο ενασχόλησης ή ακόμη και να αντικαταστήσει τη δουλειά, την παρακολούθηση τηλεόρασης ή την απασχόληση με άλλα ενδιαφέροντα.

Ενα από τα λίγα πράγματα στα οποία συμφωνούν τα ενθουσιώδη μέλη των virtual κοινωνιών σε Ιαπωνία, Αγγλία, Γαλλία και ΗΠΑ είναι ότι με την επικοινωνία μέσω υπολογιστών έχουν αποκτήσει περισσότερους φίλους.

Οι ίδιοι χαρακτηρίζουν «πλεονεκτήματα» της ηλεκτρονικής συνεύρεσης την απόσταση. «Είναι πλεονέκτημα ότι γνωρίζεις ανθρώπους, ανεξάρτητα από το αν αισθάνεσαι την ανάγκη να συνυπάρχεις μαζί τους, αλλά και ότι έρχεσαι σε επαφή, αλλά διατηρείς την ίδια ώρα απόσταση από τους άλλους».

Ο τρόπος με τον οποίο γνωρίζει κανείς άτομα στον κυβερνοχώρο δίνει μια νέα ερμηνεία της λέξης συνύπαρξη. Στις πραγματικές κοινωνίες συνηθίζεται πρώτα να συναντάμε ανθρώπους και μετά να τους γνωρίζουμε, ενώ στις virtual κοινωνίες μπορείς συχνότερα να γνωρίσεις ανθρώπους και μετά να αποφασίσεις να τους συναντήσεις.

«Επιπλέον η συνύπαρξη στον κυβερνοχώρο είναι συχνότερα εξαιρετικά εφήμερη, αφού μπορεί κανείς να γνωρίσει άτομα τα οποία δεν θα έπαιρνε την πρωτοβουλία να γνωρίσει σε φυσικό επίπεδο», γράφει ο Η. Rheingold.

Μέσα από τα chat - rooms δημιουργούν κοινωνικές πραγματικότητες

Μία από τις πολλές ερωτήσεις -λέει στην «Ε» η Nancy Baym, καθηγήτρια Επικοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κάνσας των ΗΠΑ- που πρέπει να θέσουμε σχετικά με τις ενδοϋπολογιστικές κοινωνίες είναι η εξής: Ποια είναι η φύση της δέσμευσης του ατόμου-μέλους προς αυτές;

Στο φυσικό κόσμο τα μέλη μιας κοινότητας ζουν μαζί.

Οταν το να είσαι μέλος μιας κοινότητας εξαρτάται στην ουσία από το αν είσαι ή όχι συνδρομητής σε έναν πίνακα ανακοινώσεων (bulletin board) ή σε μια ομάδα συζήτησης (forum), διαφοροποιείται η φύση της αλληλεπίδρασης μόνο και μόνο επειδή κάποιος μπορεί να αποδεσμευτεί με λίγες ή καθόλου συνέπειες;

Ο Vilem Flusser (1986) παρατήρησε μια διάκριση, οντολογική και πνευματική, ανάμεσα «στους κόσμους που εμείς έχουμε σχεδιάσει και σ' αυτό που μας έχει δοθεί - τον περιβάλλοντα κόσμο».

Οι χρήστες αναπτύσσουν φόρμες έκφρασης, οι οποίες τους επιτρέπουν να επικοινωνούν, να δημιουργούν και να κωδικοποιούν συγκεκριμένες έννοιες της ομάδας, να διαπραγματεύονται συγκεκριμένες ταυτότητες της ομάδας, φόρμες σχέσεων που κυμαίνονται από το εύθυμα ανταγωνιστικό στο βαθιά ρομαντικό και που κινούνται ανάμεσα στο Δίκτυο και στην πρόσωπο-με πρόσωπο αλληλεπίδραση, και να δημιουργούν κανόνες που εξυπηρετούν για να οργανώνουν αλληλεπίδραση και να διατηρούν επιθυμητά κοινωνικά κλίματα. Οι κοινωνίες αυτές δημιουργούν μοιραζόμενες κοινωνικές πραγματικότητες μέσα από αλληλεπιδραστική διαπραγμάτευση.

Η δημιουργία ενός μέσου έκφρασης επικοινωνίας, ταυτότητας, σχέσεων και κανόνων μέσα από ομιλητική άσκηση στις ενδοϋπολογιστικές ομάδες είναι βασική για τη διαδικασία δημιουργίας κοινωνίας, λένε οι ερευνητές. Η αλληλεπίδραση δεν δουλεύει από μόνη της. Τα μέσα στα οποία οι συμμετέχοντες σχεδιάζουν όταν συνθέτουν τα μηνύματά τους και οι κανόνες που διαμορφώνουν το τι μπορούν να κάνουν, προέρχονται από ένα πλήθος από εξωτερικές πηγές. Οι παράγοντες της προσωρινής δομής, εξωτερικά πλαίσια, σύστημα εσωτερικής δομής, οι σκοποί της ομάδας και χαρακτηριστικά των συμμετεχόντων και της ομάδας έχουν προταθεί ως οι πιο εμφανείς προϋπάρχουσες δυνάμεις στην ανάπτυξη της κοινωνίας της υπολογιστικής διαμεσολάβησης. Αυτές οι δυνάμεις επιδρούν η μία στην άλλη επηρεάζοντας εμφανιζόμενες κοινωνικές διαστάσεις της ομάδας.

Ο Dorst σε μελέτη του το 1990 κατέληξε ότι το CMC είναι «ένας υπερβολικά ενεργός λαογραφικός χώρος μέσα στον οποίο κοινωνικές και πνευματικές δυνάμεις που έχω εξετάσει εδώ συχνά εμφανίζονται σε σταθερά υποδείγματα ανάμεσα σε μια ομάδα. Είναι αυτά τα σταθερά υποδείγματα των κοινωνικών εννοιών, εμφανιζόμενα μέσω μιας συνεχιζόμενης ομιλίας μιας ομάδας, που επιτρέπουν στους συμμετέχοντες να φαντάζονται τους εαυτούς τους μέρος μιας κοινωνίας. Λέγοντας ότι η αίσθηση της κοινωνίας εμφανίζεται μέσα από τις σταθερές κοινωνικές έννοιες δεν σημαίνει ότι αυτές οι έννοιες δεν αμφισβητούνται ποτέ. Αντίθετα, στις περισσότερες δικτυακές κοινωνίες οι συνεχόμενες προκλήσεις είναι ένα κομμάτι της κοινωνικής ζωής».

Οι Stivale και Connery (1997) ρώτησαν 1.000 νέα μέλη διάφορων δικτυακών κοινωνιών σχετικά με την προσαρμογή τους και συμπέραναν ότι τα νέα μέλη εμποδίζουν την απολίθωση της δικτυακής κοινωνίας. «Η ελευθερία της ομάδας σαν μια δημόσια σφαίρα μπορεί να αναζωογονηθεί μόνο από τους ανυπάκουους νεοφερμένους που περιφρονούν τους κανόνες και τις εξουσίες που αναπόφευκτα αναπτύσσονται σε μακροχρόνιες ομάδες». Η συνεχιζόμενη δυνατότητα μιας δικτυακής ομάδας να υποστηρίξει την αίσθηση της κοινωνίας οπωσδήποτε εξαρτάται από τη δυναμική ευελιξία με την οποία διαπραγματεύεται τις προκλήσεις.

Είναι πιθανό επίσης μερικές ομάδες να μη δημιουργήσουν ένα σταθερό σύνολο κοινωνικών εννοιών, ούτε να προσφέρουν την αίσθηση συγκεκριμένης κοινωνικής ομάδας.

Ο πρόδρομος του Internet, John Quarterman, είχε πει το 1993: «Το ραδιόφωνο και η τηλεόραση διαμόρφωσαν μια νέα κοινωνία. Τα δίκτυα υπολογιστών θα κάνουν το ίδιο. Ισως αυτή τη φορά μπορέσουμε να αποφύγουμε ορισμένα λάθη».

«Εχουν τους δικούς τους κανόνες, και αξίες»

Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΟΥΣΤΕΝΗ, Ψυχολόγος

Οι διαδραστικές πλευρές του Διαδικτύου, όπως είναι τα chat rooms, news groups, τα online παιχνίδια ή τα e-mail, προσφέρουν ένα περιβάλλον με ορισμένα χαρακτηριστικά που ελκύουν τους χρήστες. Από την άλλη πλευρά, τα δομικά συστατικά των τωρινών κοινωνικών συνδιαλλαγών συμβάλλουν στο να γίνεται αυτή η ιδιαίτερη μορφή επικοινωνίας ελκυστική.

Αν και ο όρος «συντροφικότητα» δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς την άμεση επικοινωνία, ωστόσο είναι δυνατόν να δημιουργηθεί ένα είδος οικειότητας ανάμεσα σε χρήστες των chat rooms που επικοινωνούν μεταξύ τους για μεγάλο χρονικό διάστημα. Το Διαδίκτυο επιβάλλει τους δικούς του κανόνες, αξίες και σημεία και όσοι τα μοιράζονται, συμμετέχουν σε έναν ιδιαίτερο κώδικα επικοινωνίας ανάλογα με την ομάδα συνομιλίας. Σταδιακά αναπτύσσονται ανάμεσα στους τακτικούς χρήστες αισθήματα συντροφικότητας, κατανόησης ή και φλερτ. Οι διαδικτυακές κοινότητες των chat rooms βασίζονται στη δημιουργία τους πάντα σε ανθρώπινες ανάγκες και ο γραπτός λόγος έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει συναισθήματα θετικά ή αρνητικά ανάμεσα σε ανθρώπους που είναι άγνωστοι μεταξύ τους. Επιπρόσθετα, οι δεσμοί μεταξύ των χρηστών δημιουργούνται πολύ γρήγορα καθώς στο Διαδίκτυο δεν υπάρχουν κανόνες ευγένειας ή διακριτικότητας και από τις πρώτες συνομιλίες μπορεί να απαντηθούν προσωπικές ερωτήσεις. Με αυτό τον τρόπο, οι ομάδες αναπτύσσουν στενούς δεσμούς μεταξύ τους και η ανταλλαγή λέξεων αποκτά μια βαθιά ψυχολογική σημασία.

Οι χώροι άμεσης ανταλλαγής μηνυμάτων συχνά χρησιμοποιούνται από τα νέα άτομα και για να εξερευνήσουν τη σεξουαλικότητά τους, χωρίς το φόβο μετάδοσης σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων, όπως ο HIV.

Η απόκρυψη της πραγματικής ταυτότητας και η ανωνυμία των chat rooms συνεπάγονται τη χαλάρωση των κοινωνικών κανόνων και περιορισμών και δίνουν στα άτομα την ελευθερία να εκφράσουν σεξουαλικές παρορμήσεις που στην κοινωνική τους ζωή θα συνοδεύονταν από το φόβο της απόρριψης ή του στιγματισμού. Επιπλέον, τα άτομα που νιώθουν λιγότερο επιθυμητά, μπορούν να βρουν στο Διαδίκτυο πιο εύκολα ναρκισσιστική επιβεβαίωση παρουσιάζοντας μια νέα ταυτότητα.

Τα chat rooms δίνουν τη δυνατότητα στους χρήστες να δημιουργήσουν ταυτότητες με τις οποίες πειραματίζονται και είναι συνήθως εντελώς διαφορετικές από τις πραγματικές. Το άτομο μπορεί να παίξει ένα ρόλο παράδοξο σε σχέση με την καθημερινή του ζωή, επιτρέποντας στον εαυτό του ένα «διασκεδαστικό» διάλειμμα από τις ευθύνες και τα καθημερινά άγχη. Η επινόηση όμως μιας νέας προσωπικότητας απαντά και σε ασυνείδητες ανάγκες, όπως στη δημιουργία του «ιδανικού εαυτού», ιδιαίτερα όταν υπάρχει χαμηλή αυτοεκτίμηση. Ουσιαστικά, οι χρήστες των διαδραστικών πλευρών του Διαδικτύου εκφράζουν συχνά τις απωθημένες ή καταπιεσμένες πλευρές της προσωπικότητάς τους και βιώνουν εμπειρίες αναγνώρισης και δύναμης. Μπορούν ακόμη να παίξουν ρόλους τους οποίους φοβούνται ή απεχθάνονται να αντιμετωπίσουν συνειδητά.

Η παγκόσμια μοναξιά και η ανάγκη επικοινωνίας ριζώνουν παντού, ακόμη και αν μεσολαβούν ηλεκτρονικές συσκευές. Ωστόσο, «οι υπολογιστές προσφέρουν την ψευδαίσθηση της συντροφικότητας χωρίς τις απαιτήσεις της φιλίας» (Turkle, 1995). Οι σχέσεις που δημιουργούνται και παραμένουν διαδικτυακές, δεν φαίνεται να μπορούν να αντικαταστήσουν μακροπρόθεσμα τις πραγματικές διαπροσωπικές σχέσεις.

«Δεν μπορούμε να κλειδώσουμε τα chat rooms»

Της ΕΛΕΝΗΣ ΑΓΑΘΩΝΟΣ - ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ, Ψυχολόγος

Η χρήση των chat rooms συνδέεται απόλυτα με δύο βασικές παραμέτρους:

- την πρόοδο της τεχνολογίας και τις δυνατότητες που προσφέρει στον άνθρωπο, οι οποίες είναι απεριόριστες

- το σύγχρονο τρόπο ζωής των ανθρώπων.

Οι ενήλικες είναι δυνατόν μέσα από αυτόν τον τρόπο επικοινωνίας πραγματικά να αναπληρώνουν σε χρόνο την κοινωνική τους συναναστροφή. Να αποφεύγουν δηλαδή την έκθεσή τους σε άμμεσες σχέσεις και να καλύπτουν και να εξυπηρετούν έτσι ορισμένες ανάγκες τους. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι όσοι επιλέγουν να επικοινωνήσουν μέσω chat rooms δεν έχουν και στενές διαπροσωπικές σχέσεις, όπως όλοι μας. Απλά, είναι ένα παιχνίδι της τεχνολογίας που επιθυμούν να το παίξουν.

Μόνον ένας μικρός πληθυσμός ατόμων που αντιμετωπίζουν δυσκολία ή ουσιαστικούς φόβους στο να πλησιάσουν άλλους ανθρώπους καλλιεργούν την απόσταση και καλύπτουν τις ανάγκες τους μέσα από τα chat rooms.

Ανήλικοι

Ενδιαφέρον μελέτης αποκτά η χρήση chat rooms από ανηλίκους για τους οποίους ισχύουν οι γενικές αρχές διαπαιδαγώγησής τους, ώστε να αποφεύγονται τα κακώς κείμενα.

Δηλαδή, παιδιά και έφηβοι πρέπει να είναι ενημερωμένοι γύρω από υπολογιστές και Διαδίκτυο ώστε να γνωρίζουν τους λόγους για τους οποίους τα χρησιμοποιούν, το χειρισμό τους, καθώς και τους κινδύνους που αυτό κρύβει. Γονείς και σχολείο πρέπει να συμμετέχουν στην πληροφόρηση των παιδιών. Οταν τα εφοδιάσουν λοιπόν με τη γνώση γύρω από τους υπολογιστές και συγκεκριμένα για το Διαδίκτυο, μπορούν να τα αφήσουν να κινηθούν ελεύθερα. Οπωσδήποτε, το παιδί πρέπει να γνωρίζει ότι η χρήση του υπολογιστή και το σερφάρισμα στο Διαδίκτυο δεν είναι μια «μυστική υπόθεση», αλλά γίνεται εν γνώσει και πολλές φορές παρουσία του γονιού ή του παιδαγωγού.

Στην αντίθετη περίπτωση το παιδί μπορεί να φερθεί ακραία, είτε ηρωοποιώντας το Διαδίκτυο είτε πιστεύοντας ότι έτσι δρα εναντιωματικά προς τους γονείς του.

Εφηβεία

Οι έφηβοι που κάνουν ακραίους πειραματισμούς είναι στην πλειονότητά τους εκείνοι που αισθάνονται μοναχικά ή και συναισθηματικά παραμελημένοι. Παιδιά που είναι μέλη οικογενειών στις οποίες δεν υπάρχει επικοινωνία, όπου ο καθένας κάνει το δικό του και στις οποίες υπάρχει απόσταση τόσο ανάμεσα στις διαφορετικές γενιές όσο ακόμα και μεταξύ των συνομίληκων ή κοντινών στην ηλικία αδελφών, είναι πιθανότερο να δράσουν ακραία.

Επομένως, εάν θέλουμε να θωρακίσουμε τα παιδιά ενάντια στους κινδύνους θα πρέπει να προσπαθήσουμε για όσο το δυνατόν καλύτερη επικοινωνία ανάμεσα στις γενιές (ως γονείς και εκπαιδευτικοί) ακόμα και με τις αναμενόμενες συγκρούσεις.

Τα chat rooms δαιμονοποιούνται ακριβώς γιατί στην εποχή μας παρατηρούμε έναν αυξανόμενο αριθμό οικογενειών με ελάχιστη ή κακή επικοινωνία ανάμεσα στα μέλη τους που έχει αποτέλεσμα τον αυξανόμενο αριθμό παιδιών που αισθάνονται την ανάγκη να βρουν διεξόδους στη μοναξιά και την ανασφάλεια μέσα από οτιδήποτε προσφέρει ο σύγχρονος τρόπος ζωής - μέσα από ό,τι αφορά την τεχνολογία (το Διαδίκτυο, τα chat rooms, τα video games κ.ά.) μέχρι τη χρήση αλκοόλ, ουσιών και την παραβατικότητα.

Αυτό που οφείλουμε να κάνουμε επομένως και όχι μόνον απέναντι στην τεχνολογία είναι να οχυρώσουμε τα παιδιά μας με αισθήματα αυτοεκτίμησης, ασφάλειας, πληθώρα ερεθισμάτων και επικοινωνίας μεταξύ των μελών της οικογένειας έτσι ώστε να μπορέσουν να αξιοποιήσουν την «προίκα» αυτή της ζωής στις εξωοικογενειακές τους σχέσεις (σχολείο, γειτονιά κ.ο.κ.).

Απάντηση στην ερώτηση αν είναι καλό ή κακό να μπαίνει ένα παιδί -οποιασδήποτε ηλικίας- στα chat rooms δεν υπάρχει. Πάντως, δεν μπορούμε να κλειδώσουμε τα chat rooms. Είναι μια πραγματικότητα. Το θέμα είναι να δώσεις στο παιδί αντισώματα, όπως είναι η γνώση, η αυτοεκτίμηση, η ασφάλεια στην οικογένεια. Και οπωσδήποτε, ο καλώς εννοούμενος έλεγχος, τα καλώς εννοούμενα όρια δεν έβλαψαν κανένα παιδί.

Δημιουργούν τις δικές τους ταυτότητες

Το CMC είναι συχνά ανώνυμο. Ωστόσο, όταν οι άνθρωποι αφιερώσουν περισσότερο χρόνο συνδεδεμένοι στο Internet δημιουργούν δικτυακές ταυτότητες.

Γεγονός είναι ότι ο υπολογιστής δημιουργεί ανωνυμία που οδηγεί στην αύξηση της κοινωνικής συστολής αλλά και των οργισμένων, υβριστικών ή εχθρικών μηνυμάτων. Ετσι, η ανωνυμία έχει πάρει την έννοια του αναπόφευκτου και συγχρόνως προβληματικού στοιχείου.

Εχει βρεθεί ότι η ανωνυμία προκαλεί συχνές παρεξηγήσεις μεταξύ των χρηστών, αφού αυτοί μπορούν να αλλάξουν φύλο, εμφάνιση, σεξουαλικό προσανατολισμό και αμέτρητα άλλα χαρακτηριστικά, δημιουργώντας πολλαπλές ταυτότητες.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το πώς η ανωνυμία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αποκαλύψει εναλλακτικές εκδοχές του χαρακτήρα του καθενός και να εμπλακεί σε πρωτότυπες μορφές αλληλεπίδρασης, προβληματίζοντας θεωρητικά τη διάκριση του «πραγματικού εαυτού».

«Οι χρήστες είναι ικανοί να εκφράσουν και να πειραματιστούν με εκδοχές της προσωπικότητάς τους τις οποίες η κοινωνική αναστολή τούς ενθαρρύνει να κρύψουν μέχρι και να εξαφανίσουν», έγραψε ο Ε.Μ. Reid (1991).

Οι χρήστες φτιάχνουν για τον εαυτό τους νέες ταυτότητες, παρατηρεί και η Carpenter (1983), ενώ οι Stone και Turkle (1995) σε μελέτη τους σημειώνουν ότι «σε αυτή τη μεταμοντέρνα κατάσταση, οι ταυτότητες έχουν γίνει πιο αποσπασματικές και εύκαμπτες. Ακόμη και σε συστήματα που δεν "επιτρέπουν" την ανωνυμία οι ταυτότητες είναι ευέλικτες, αφού χρησιμοποιείται επικοινωνιακή πρακτική από τους συμμετέχοντες».

Με λίγα λόγια, λέει η Baym, ο κάθε χρήστης παίζει ένα ρόλο σε ένα έργο που έχει επιλέξει για τον εαυτό του και ακόμη περισσότερο του οποίου το σενάριο γράφει στην πορεία.