Ελευθεροτυπία - Με ερημοποίηση απειλείται η αττική γη

Κρανίου τόπο θυμίζει ήδη η πεδινή περιοχή των Μεγάρων.

Φαντάζει σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά αποτελεί μια πραγματική «υπόγεια» απειλή, που καταστρέφει τη βλάστηση και απογυμνώνει τεράστιες εκτάσεις στην Αττική και στα νησιά του Αργοσαρωνικού: Ο κίνδυνος της ερημοποίησης είναι περισσότερο από υπαρκτός!

Η θάλασσα έχει εισχωρήσει στον υδροφόρο ορίζοντα σε μια ακτίνα 20 χιλιομέτρων από την ακτή! Αγρότες καταγγέλλουν ότι από τα πηγάδια τους αντλούν πλέον αλμυρό νερό. Κάποτε για να βρεις νερό έσκαβες 10 μέτρα. Σήμερα για να το εντοπίσουν υπερσύγχρονα μηχανήματα χρειάζεται να κατέβουν στα 300 μέτρα. Η στάθμη στον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα κατεβαίνει τα τελευταία χρόνια έως και 5 μέτρα το χρόνο.

Η συνεχής υπεράντληση για την κάλυψη των αυξανόμενων υδατικών αναγκών έχουν εξαντλήσει τα αποθέματα του γλυκού νερού στον υδροφορέα, με αποτέλεσμα να οδηγούμεθα αργά αλλά σταθερά στην υφαλμύρωση υπόγειων υδάτων, στην αλάτωση εδαφών και τελικά στην ερημοποίηση της γης. Το φαινόμενο προκαλεί οξύτατο πρόβλημα, καθώς η αναστροφή του είναι εξαιρετικά δύσκολη.

Τα Μέγαρα, ο Ασπρόπυργος, η Ελευσίνα, η Πέραμος, η Γλυφάδα, η Βούλα, η Βάρη, η Βραυρώνα, το Κορωπί, τα Σπάτα, το Μαρκόπουλο, ο Μαραθώνας είναι περιοχές που ανήκουν ήδη στην ομάδα «υψηλού κινδύνου». Από Βάρκιζα μέχρι Σούνιο οποιαδήποτε, πλέον, παρέμβαση θεωρείται ανώφελη...

Εγγειοβελτιωτικά έργα

**«Τα πάντα έχουν ερημοποιηθεί» τονίζει ο καθηγητής εδαφολογίας Κώστας Κοσμάς από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο: «Εάν δεν προλάβουμε να σώσουμε την κατάσταση με εγγειοβελτιωτικά έργα και ενωθούν τα δύο προβληματικά τόξα Βραυρώνας και Κορωπίου, η εξέλιξη θα είναι τραγική για το υπόλοιπο κομμάτι της νοτιοανατολικής Αττικής.

»Δραματική επίσης είναι η κατάσταση στο Θριάσιο Πεδίο που εκτός από την υφαλμύρωση πνίγεται στη ρύπανση από νιτρικά και βαρέα μέταλλα. Στην περιοχή των Μεγάρων υπάρχουν κάποιες ελπίδες εάν πραγματοποιηθούν ταχύτατα στραγγιστικά έργα, που θα περιορίσουν την είσοδο του θαλασσινού νερού στον υδροφορέα της περιοχής. Αυτό προϋποθέτει, βέβαια, να σταματήσει άμεσα η άντληση νερού για άρδευση στην περιοχή».

**Ο δήμαρχος Μεγάρων, Χρυσόστομος Σύρκος, εκπέμπει SOS και καλεί την κυβέρνηση να λάβει κατεπειγόντως μέτρα ώστε να απομακρυνθεί από την περιοχή ο εφιάλτης της περιβαλλοντικής καταστροφής.

«Ηδη εδώ και πέντε χρόνια θρηνούμε αυτό που θα συμβεί μελλοντικά στον τόπο μας. Απειλούμαστε άμεσα από την υφαλμύρωση και τη ρύπανση. Πριν από τριάντα χρόνια ποτίζαμε τις φιστικιές μας βρίσκοντας νερό στα 80 μέτρα, πήγαμε στα 180 και τώρα φτάσαμε στα 330. Ποτίζουμε και ξεραίνουμε τα πάντα. Με την αλόγιστη χρήση εξαφανίζουμε τα αποθέματα του γλυκού νερού. Η περιοχή μας ανήκει στις περιοχές υψηλού κινδύνου και έχει απαγορευθεί να γίνονται γεωτρήσεις. Παρ' όλα αυτά, συνέχεια παραχωρούνται νέες άδειες. Φαίνεται ότι οι Ελληνες για να σεβαστούμε το νερό χρειάζεται να το παίρνουμε με δελτίο».

Αυτή τη στιγμή στην Αττική κατασκευάζονται φράγματα για να συγκρατηθούν τα βρόχινα ύδατα με λεκάνες διήθησης και με φρεάτια που θα εμπλουτίσουν τον υδροφορέα στα ρέματα Βυρού, Κουμουνδούρου, στο Κουλουριώτικο και Σαρανταπόταμο στη δυτική Αττική και τον χείμαρρο Χάρανδρο στην περιοχή Αφιδνών, προϋπολογισμού 2 εκατ. ευρώ με πιστώσεις από το Γ' ΚΠΣ.

Στο Θριάσιο Πεδίο η επί πολλά έτη υπεράντληση υπόγειων νερών για αστική, αγροτική και βιομηχανική χρήση έχει προκαλέσει εντονότατη διείσδυση της θάλασσας.

Στην πεδινή έκταση των 100 τετραγωνικών χιλιομέτρων υπάρχουν 4.000 πηγάδια και γεωτρήσεις! Τα υπόγεια νερά έχουν ρυπανθεί με βαριά μέταλλα νιτρικά και χλωριόντα, που οφείλονται στις εντατικές αγροτικές δραστηριότητες,

Στην περιοχή αναπτύχθηκαν την τελευταία τριακονταετία σημαντικές βιομηχανίες, δύο διυλιστήρια, δύο χαλυβουργίες, δύο από τα μεγαλύτερα ναυπηγεία της χώρας, βιομηχανίες τσιμέντων και πλήθος μονάδων επεξεργασίας χημικών προϊόντων.

SOS από Θριάσιο

Το 1979 ο χείμαρρος του Αγίου Γεωργίου στον Ασπρόπυργο χαρακτηρίστηκε αποδέκτης... επεξεργασμένων βιομηχανικών αποβλήτων. Υστερα από καταγγελία του δημάρχου Ελευσίνας το 1992, η Ελλάδα καταδικάστηκε το 2002 από την Ε.Ε. για τη ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα στην περιοχή.

**Ο δήμαρχος Ελευσίνας, Γιώργος Αμπατζόγλου, επεσήμανε στην «Κ.Ε.» ότι η εξαντλητική άντληση 12 εκατ. κυβ. μέτρων ετησίως έχει οδηγήσει σε έντονη υφαλμύρωση τον υδροφορέα της περιοχής, που έχει προχωρήσει σύμφωνα με μελέτες του ΙΓΜΕ σε βάθος 5 χλμ. από την ακτή.

«Ως αυτοδιοίκηση δεν μπορούμε να πάρουμε κανένα μέτρο, αντίθετα, πιέζουμε την πολιτεία να σεβαστεί την επιταγή της Ε.Ε. για ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα απορρύπανσης του Θριασίου».

**Ο καθηγητής διαχείρισης υδατικών πόρων Χρήστος Καραβίτης του Γεωπονικού Πανεπιστημίου μάς τόνισε ότι η υφαλμύρωση (η υπεράντληση γλυκού νερού «αδειάζει» τον υδροφορέα, δημιουργείται κενό και εισέρχεται υφάλμυρο ή θαλασσινό νερό) είναι ο εμφανής δείκτης της κακής διαχείρισης του κυριότερου φυσικού πόρου, του νερού: «Είναι γνωστό ότι στην Αττική η μεγαλύτερη κατανάλωση νερού γίνεται στην αστική χρήση από τα φράγματα Εύηνου και Μόρνου μέσω ΕΥΔΑΠ. Στη γεωργία αναλογεί μικρό ποσοστό. Η εξάντληση, όμως, των υπόγειων υδάτων θα καταλήξει να επιβαρύνει την ΕΥΔΑΠ. Οι επιδοτήσεις της γεωργικής παραγωγής ώθησαν τους παραγωγούς σε εντατικές καλλιέργειες, γεγονός που έχει ως συνέπεια αυξημένους ρυθμούς υποβάθμισης των φυσικών πόρων. Επίσης η μη εφαρμογή του νομοθετικού πλαισίου, το οποίο θα προστάτευε τις ευαίσθητες περιοχές και θα ανέκοπτε την υποβάθμιση των φυσικών πόρων, τείνει να ερημοποιήσει σημαντικό ποσοστό της χώρας μας».

Ο Χρ. Καραβίτης σημειώνει ότι «τα ακραία καιρικά φαινόμενα, τα μπαζώματα των φυσικών χειμάρρων, μαζί με τις επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές, επιδείνωσαν την κατάσταση των υδροφόρων οριζόντων της Αττικής. Παρά τις τελευταίες, ολυμπιακές, προσθήκες, η Αττική παραμένει μια ημίξηρη περιοχή με πεπαλαιωμένη συντηρούμενη υποδομή. Και μάλιστα εξαιρετικά ευάλωτη, μια και είναι η φτωχότερη σε υδάτινους πόρους από τα υπόλοιπα 14 υδάτινα διαμερίσματα της χώρας».

Η Αττική έχει έκταση 3.200 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Από τις βροχοπτώσεις δέχεται 1.470 εκατ. κυβ. μέτρα τον χρόνο. Οι διαθέσιμοι υδατικοί πόροι που δίνει το υπουργείο Ανάπτυξης είναι 400 εκατ. κυβ. νερού το χρόνο, τα 200 εκατ. είναι επιφανειακά και τα υπόλοιπα 200 είναι υπόγεια, από τα οποία τα 150 βρίσκονται σε ασβεστολιθικούς σχηματισμούς, με ιδιαίτερη δυσκολία ανάκτησης.

**Ο διευθυντής της υπηρεσίας Εγγείων Βελτιώσεων, Αλέκος Νικολόπουλος, τόνισε ότι βρισκόμαστε σε οριακό σημείο.

Δυσοίωνες προβλέψεις

Συμπεριλαμβανομένης της Αττικής, το 35% του ελλαδικού χώρου βρίσκεται σε υψηλό κίνδυνο ή έχει ήδη ερημοποιηθεί, ενώ το 49% θεωρείται ότι βρίσκεται σε μέτριο κίνδυνο. Θεωρεί τις προοπτικές δυσοίωνες εάν μελλοντικά αυξηθεί η άντληση από τον υδροφορέα και η ποσότητα του εισερχόμενου θαλασσινού νερού ξεπεράσει την ποσότητα του εξερχομένου, οπότε θα έχουμε μόνιμη υφαλμύρωση.

«Το θέμα του νερού», μας είπε, «είναι θέμα ισορροπίας -μεταξύ του κύκλου της χρήσης και του κύκλου ανανέωσης. Χρειάζεται να υπάρχει ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης με βάση τις εισροές και τις εκροές. Εκτός από τις υδρογεωλογικές μελέτες, που καθορίζουν το υδατικό ισοζύγιο, πρέπει να προχωρήσουμε άμεσα στην εκτέλεση περισσότερων εγγειοβελτιωτικών έργων. Δυστυχώς μέχρι σήμερα η πολιτεία, έχοντας διαφορετική γραμμή δράσης και έλλειψη συντονισμού, αντιμετώπισε αναποτελεσματικά το θέμα. Αγνοώντας άλλωστε τελείως τις νομαρχιακές αυτοδιοικήσεις, με το νόμο 3.199/2003 τη διαχείριση των υδάτινων πόρων την έχει το ΥΠΕΧΩΔΕ».

Κατά την άποψή του το πλέον αρμόδιο υπουργείο για τη διαχείριση του νερού είναι της Αγροτικής Ανάπτυξης, αφού για τη γεωργία πηγαίνει το 85% των νερών της χώρας.

Πέρα, όμως, από τις έριδες για τον φορέα διαχείρισης των υδάτινων πόρων, όλα δείχνουν ότι χάνεται πολύτιμος χρόνος, που δεν υπάρχει. Γιατί, αν περιμένουμε να ληφθούν ριζοσπαστικά μέτρα όταν θα αντλούμε από το υπέδαφος μόνο θαλασσινό νερό, τότε θα είναι αργά...