<<Επιστροφή

Περί ευθανασίας των «αχρήστων»

Η «ΘΡΗΣΚΕΙΑ» ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΥΓΙΩΝ ΑΝΑΤΕΛΛΕΙ

Του ΔΗΜΗΤΡΗ Κ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ

Ακούγοντας και διαβάζοντας τον τελευταίο καιρό κάποιος τις συντονισμένες αναφορές περί ευθανασίας, δεν ανησυχεί ίσως τόσο για τον θόρυβο, όσο για τον πυρήνα των επιχειρημάτων που διατυπώνονται με επιμονή και την προσπάθεια που καταβάλλεται, ώστε η αντίληψη περί του ανθρώπου να συνδεθεί με τη χρηστικότητά του, ωσάν να ορίζαμε αυτόν με βάση την αντιστοιχία των σημείων του σε άξονες συντεταγμένων.


Δεν απομένει, λοιπόν, παρά ντυμένοι, όλοι εμείς οι πρεσβύτεροι, την αθλητική μας φόρμα, να επιδιδόμεθα καθ' εκάστην εις πρωινόν τρεχαλητόν, ώστε άπαντες οι γειτνιάζοντες να πείθονται περί της εξαιρετικής μας υγείας, να κύπτωμεν, να ανυψώνωμεν βάρη κ.λπ., ώστε να επιδεικνύουμε το αύταρκες της ύπαρξής μας. Ταυτόχρονα δε, να προσέχωμεν μήπως και δεν αποδειχθεί ότι έχομεν σώας τας φρένας, διότι και άλλος κίνδυνος ελλοχεύει πλησίον μας... να μας ευθανατίσουν.

Και γιατί όλα τούτα; Γιατί, διαβάζοντας και μελετώντας εμβριθώς κυρίως τα ψιλά των εφημερίδων, που παγίως δείχνουν το μέλλον, ανέγνωσα ότι εις σφυγμομέτρησιν τινά της κοινής γνώμης της Δανίας, εκτός της ευθανασίας των αρρώστων, ως λέγουν, το πράγμα έχει και επεκτάσεις. Το 20%, λέγει η σφυγμομέτρησις, επιθυμεί την ευθανασίαν των πασχόντων από σοβαρές ψυχικές ασθένειες (επικεντρώστε την προσοχήν σας στο «σοβαρές»), το 41% επιθυμεί την ευθανασίαν για ηλικιωμένα και καταπονημένα άτομα (επικεντρώστε την προσοχήν σας στο «καταπονημένα»), το 35% επιθυμεί την ευθανασίαν των αναπήρων (επικεντρώστε την προσοχήν σας στο «αναπήρων»).

Σε λίγα χρόνια, όπως φαίνεται, θα πρέπει να φτιάξουμε ειδικά καταφύγια για τους γέροντες και ανήμπορους γονείς μας, μήπως τυχόν, επεκτεινομένη η ανωτέρω αντίληψις, εισχωρήσει και στα πάτρια εδάφη και δημιουργήσει δίκαιο...δοσία. Προς το παρόν, ας σπεύσωμεν άπαντες οι προβεβηκότες κατά την ηλικίαν εις καταστήματα αθλητικών ειδών, ας επιδιώξωμεν συμφωνίαν με τα τέκνα μας διά να μας προσλάβουν ως φύλακες νηπίων (μπέιμπι σίτερ), ώστε να αποδεικνύεται η χρησιμότητά μας. Αλλως, ας επιδοθώμεν εις την κατασκευήν κρησφυγέτων, ας συνάψωμεν συμφωνίας με ιατρούς ηλικιωμένους, ας δημιουργήσωμεν την «φυλήν των ανημπόρων».

Κατά την περιορισμένη άποψή μου, λόγω και της ηλικίας, και δεδομένου ότι το δημοσίευμα δεν αναφέρεται καν σε υπερήλικες, θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε τους ρυθμούς εργασίας μας, ώστε να ευρισκόμεθα εις φυσικήν κατάστασιν αρίστην, διότι, εάν χαρακτηριστούμε καταπονημένα άτομα, κινδυνεύομεν να βρεθούμε ενώπιον ιατρού τινός, έχοντα τας ιδίας αντιλήψεις με αυτές που καταγράφει η σφυγμομέτρηση της Δανίας.

Αρχίζει να διαμορφώνεται, όπως προκύπτει από την παραπάνω καταγραφή -βεβαίως, το κακεντρεχές ερώτημα είναι: Γιατί τίθενται τέτοια ερωτήματα; Μήπως για να συνηθίζομεν;- μια φοβική κοινωνία για τους ανθρώπους που εργάστηκαν υπέρ της ευημερίας της, γιατί ποια θα είναι, άραγε, τα καταπονημένα άτομα; Οι εισοδηματίες, λόγου χάριν; Χωρίς να γίνεται αντιληπτό, προετοιμάζεται, τουλάχιστον ως αντίληψη, μια σαφής περιφρούρηση των άρτιων και μη καταπονημένων ανθρώπων, των ψυχικά υγιών, τους οποίους φαίνεται ότι θα ξεδιαλέγει μια ελίτ ψυχιατροδημίων, που, εκτός της παλαιάς λοβοτομής, θα αποφασίζουν και επί της εφαρμογής ευθανασίας, σύμφωνα με τις εκάστοτε νόρμες των αρ(τ)ίων, ...των ευ-γόνων(;). Αλίμονο στον ηλικιωμένο, καταπονημένο και ψυχικά ασθενή άνθρωπο... ο ευθανατισμός του (ο όρος χρησιμοποιείται σκοπίμως έτσι) είναι υπερβέβαιος.

Η κανονιστική συναίνεση στα αμέσως επόμενα χρόνια θα πλεχθεί, όπως διαφαίνεται, πάνω σ' αυτό το μοτίβο, εκτός κι αν αντιδράσουμε. Πρέπει να επανατοποθετήσουμε τον άνθρωπο στο προσκήνιο και να αντιτάξουμε εαυτούς σε όσους θέλουν να ορίσουν τη ζωή μέσα από ένα κανονιστικό πλαίσιο. Ο απροσδιόριστος άνθρωπος δεν μπορεί να οριστεί από την οικονομική «χρηστικότητά» του. Η δε προσπάθεια ορισμού του είναι μια πράξη πολιτική, σε ένα πεδίο εξουσίας που στρέφεται εναντίον της ίδιας της ανθρώπινης φύσης. Η ελίτ δεν μπορεί να ορίζει τον άνθρωπο, ούτε και να περιφέρει το ένδυμα του δημίου που επικρέμαται πάνω από τους καταπονημένους. Η κυρίαρχη βούληση δεν μπορεί να στρέφεται εναντίον του ίδιου του ανθρώπου. Και εδώ, φυσικά, δεν πρόκειται για θεολογική αρχή της ορθοδοξίας, λόγου χάριν, αλλά πρόκειται για την αρχή που ορίζει ότι δεν μπορεί να εκχωρείται το δικαίωμα της ζωής ή του θανάτου στους ειδικούς δήμιους. Μια τέτοια ουτοπική κοινωνία των υγιών, μη καταπονημένων και ψυχικά ικανών είναι και αδύνατο και αδιανόητο να καθορίζεται με βάση τις εκάστοτε νόρμες των ανθρώπων-ελίτ που στρέφονται εναντίον του «πλήθους». Τι κριτήρια θα υιοθετούσε και ποια άραγε θέση θα επεφύλασσε ένας τέτοιος αποφασιστικός καθορισμός στον Στίβεν Χόκινς, στον Βαν Γκογκ και σε πολλούς άλλους;

Ουσιαστικά, τα προβλήματα μιας κοινωνίας που μεταλλάσσεται δεν μπορεί να εντοπίζονται στην επαναδιατύπωση του ορισμού του ανθρώπου και κανένας διάλογος δεν μπορεί να στραφεί εναντίον της απροσδιοριστίας του ανθρώπου. Η δημόσια συζήτηση ή η δημόσια προβολή των τηλεοπτικών καννιβάλων δεν μπορεί να οδηγεί στην περιφρόνηση της αξιοπρέπειας του ανθρώπου από έναν ευφυή, που κατατάσσει τον μη ικανό να σκεφθεί εξίσου ευφυώς, σύμφωνα με τις νόρμες του τηλεοπτικού απαιτητού. Θα είναι τραγικό, εάν στα επόμενα χρόνια γνωρίσουμε έναν βαθύτατα διαιρεμένο κόσμο, όπου μέρος του πλανήτη θα μετατραπεί σε καταφύγιο φοβικών ηλικιωμένων, μήπως και τυχόν θεωρηθούν καταπονημένοι, ψυχικά ασθενείς ή ανάπηροι και ευθανατιστούν. Εάν αρχίσουν να επικρατούν οι αντιλήψεις αυτές, είναι σαφές ότι δεν θα μπορούμε να μιλάμε μόνο για μια σύγκρουση πολιτισμών, αλλά και για μια σύγκρουση χρονολογιών ηλικίας μέσα στο ίδιο το δυτικό σύστημα. Οι διαχωριστικές γραμμές των ηλικιών και των αδυνάμων καταπονημένων είναι πολύ πιο δεκτικές αναρχίας από οποιαδήποτε άλλη απειλή αναρχίας για το οποιοδήποτε σύστημα.

Ο θρησκευτικός ζήλος, που περιγράφεται σήμερα σε πλήθος συγγραμμάτων μπορεί εύκολα να αντικατασταθεί από τον «ηλικιακό ζήλο» και τις βαφές μαλλιών... Η κοινή γνώμη μπορεί να διαχωριστεί με όρια μίσους μεταξύ των ηλικιωμένων, καταπονημένων και μη. Ο πολιτισμός εναντίον των αδυνάμων δεν είναι, π.χ., μόνον ένας πόλεμος μεταξύ του χριστιανισμού και της φυλής των υπερανθρώπων, κατά Νίτσε. Είναι ουσιαστικά ένας πόλεμος εναντίον του ανθρώπου που καταρρέει. Η εμπειρία του ηλικιωμένου και αδύναμου φαίνεται να είναι νεκρή, χωρίς σημασία. Οι οικογενειακές φωτογραφίες θα είναι φωτογραφίες των υγιώς νεαζόντων δίπλα σε μια τηλεόραση που θα περιγελά την αξιοπρέπεια των μη ευφυών. Η διάλυση και η αποσύνθεση της συνέχειας θα περιφρονήσει τα καφενεία των ηλικιωμένων που αργοπίνουν τον καφέ τους. Και όπως τώρα μπαίνεις στα λεωφορεία ανήμπορος και ουδείς συγκινείται, τότε θα κρύβεσαι, μήπως τυχόν αντιληφθούν την καταπόνησή σου και σε ευθανατίσουν. Σε σχέση με τη δανική σφυγμομέτρηση, φαίνεται προφητικός ο λόγος του συνταγματάρχη Λαδά της δικτατορίας, που σε επίσκεψη ανημπόρων και ως έλεος ζητούντων τη σύνταξη απήντησε: Μα, εσείς τι ζητάτε; Θα έπρεπε να είχατε πεθάνει. Γι' αυτό και πρέπει να ακροώμεθα με οξύνοιαν τα εκ δεξιών ακουόμενα «μεγάφωνα», ότι η συμφωνία περί των συντάξεων αυξάνει, τάχατες, τα δημόσια ελλείμματα.

Οι τρωγλοδύτες της ηλικίας, που ξεφυτρώνουν μέσα από τέτοια δημοψηφίσματα, δείχνουν έναν καινούργιο πληγωμένο πολιτισμό, που δεν μπορεί να στηρίζεται στην αλληλοβοήθεια, δείχνουν νέες γυναίκες και άνδρες να ανασκευάζουν πολιτισμούς και τους γέροντες να κρατούν κλειστά στα κεφάλια τους ό,τι ως εμπειρία γνώρισαν. Δείχνουν μια νέα διογκούμενη θρησκεία, τη θρησκεία των νέων υγιών, δείχνουν ότι είμαστε έτοιμοι να αντικρύσουμε την αναβίωση ακροτήτων πολύ χειρότερων από την πάλαι ποτέ ακμάσασα θεωρία της αρίας φυλής. Η άποψη των τελείων, που θα κληρονομήσουν έναν κόσμο εφιαλτικά ομοιόμορφο.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 25/05/2002